Archive for the ‘lív’ Tag

Loypið á bláman ella spillið spælið

polter1

Í fyrstani helt eg, at eldur var í á oljuboripallinum, og at tað einasta, ið var at gera, var at loypa á bláman, skuldi tú koma undan. Men so skilti eg, at talan var um skemt, – eina dillu.

Men eg dugi nú øgiliga illa at samanbera hetta at loypa á bláman við eina biografbillett, og eg stúri eisini fyri at fáa boðini, sum fleiri longu hava fingið: “Um tit ikki leypa á sjógv innan 24 tímar, so skylda tit mær eina biografbillett.” Tí eingin veit betri enn vit føroyingar, at havið er ikki at spæla við.

Men vit hava so eitt val. Og ein biografbillett kostar ikki alla verðina.
Men neyvan eru tað pengar, talan er um her. Tað er hugurin at gera okkurt ørt, at verða sæddur, at gera okkurt, sum ger skilnað millum áðrenn og aftaná. Og tí lata vit okkum so fegin úr, bíta saman tenn og tveita okkum út í hetta ófýsiliga.
Vi gjorde det, segði Helle Thorning-Schmidt, tá hon á sínni vann á Lars Løkke Rasmussen. Summi siga, at hon lat seg úr sosialdemokratiska haminum og fór í borgarligu svimjiklæðini og leyp.

Og her er tað eisini skorið út í papp: tú gert sum tær er álagt, ella verður tú revsaður. Revsingin er ímyndalig, men eftir stendur, at tú ert ein ræðuskítur, tekur tú ikki av, og tá ert tú eisini ein teirra, sum hevur spilt spælið.
Og hvør vil hava sitandi á sær, at hann ella hon er kuldakráka?

Hetta minnir nú ikki sørt um tað, sum okkum er fyri, tá ið t.d. Spotify vil hava okkum at gjalda, annars sleppa vit ikki undan órógvandi lýsingum aftur við tónleikinum, sum okkum dámar so væl at lurta eftir – ókeypis.

Sjálvandi er hetta bólkatrýst, tí tað skal til, um tú skalt tora ella tíma. Og so er tað eisini ein heiður at verða útvaldur, tí mong eru sum kunnugt kallað, men fá útvald.
Men helst man henda seinasta tíðin, váti veturin og várið og stirnaða politiska lívið hava verði nakað hart at koma ígjøgnum, nú vit øll tykjast hava tørv á at vera við í eini tjóðskaparligari polterabend.

Ógvuliga fjákut er hetta hopparíið, men stuttligt hvørja ferð, soleingi tað varar.
So stuttligt, at teir politikarar og borgarstjórar, sum halda seg vera kekkaðar, sjálvandi mugu vera við og kasta seg á bláman. Bara spell um hetta fer at fáa børnini og okkara ungu at bera seg at sum politikararnir og borgarstjórarnir, tí tað kann um illa vil til elva til óhóvstevnu.

Í grundini er hetta eitt slag av viralari ekshibitionismu, okkara trongd av vísa okkum og gera okkum upp. Hetta er jú tíðarandin. Og sosialu miðlarnir hava eisini givið okkum tann fullkomna pallin at bera tíðindi um alt tað, sum vit gera bara til stuttleika.

Og bara so tit vita tað: eg taki ikki av!

 

polter3

Kapping er ikki altíð góð

sorv_konsert2

Eg eri beint nú afturkomin frá konsert í Gamla skúla í Sørvági, har teir báðir trubadurarnir Hanus G. Johansen og Jógvan Andrias Joensen sungu og spældu.
Teir hittust báðir á vísulinjuni á norðurlendska háskúlanum í Kungälv í 1987, og síðan hava teir spælt nógv saman.

Á konsertini í dag sungu teir ein hóp av góðum og viðkomandi sangum og vísum. Har var alt um t.d. kærleika, um lívið og gátuna um lívið, yrkingar hjá Poul F., Hans Andrias Djurhuus um Anniku í Dímun, og sangir, sum Jógvan Andrias hevði gjørt. Onkuntíð fór konsertin yvir í tað heimspekiliga, sum í sanginum hja Jógvan Andrias Í streymi við niðurlagnum “Tankarnir liva, tí eg eri her”, sungin a cappella. Kanska ein tilsiping til Cogito, ergo sum, sum kendi franski heimsspekingurin René Descartes hevur havt á munni.
Hanus sang eisini eina av yrkingunum eftir arabiska skaldið Omar Khayyam, eitt sonevnt Rubaiyat, sum Rikard Long hevur týtt til føroyskt.
Og bæði Hanus og Jógvan vistu at siga frá søgum um sangirnar, hvat teir snúðu seg um, og hvussu teir vórðu til, og onkra pussiga hending í tí sambandi eisini.

sorv_konsert1
Hetta var hugnalig konsert, men bara spell at so fá komu, tí har var sanniliga okkurt at taka heim við aftur, og so spara vit eisini streymin til sjónvarpið ta løtuna.
Onkur segði mær, at SÍ spældi avgerandi dyst júst hesa løtuna, og tá dystur er, er sjálvandi ringt at kappast.

Men vónandi verður undirtøkan betri til komandi konsertir í Gamla skúla, tí so nógv hendir nú ikki í Sørvági.

sorv_konsert3

Dansistevnan 2013

 

Heðin Mortensen, borgarstjóri setti stevnuna

Heðin Mortensen, borgarstjóri setti stevnuna

Dansistevnan 2013 er farin aftur um bak.
Dansistevnan er afturvendandi tiltak, sum feløgini, sum dansa fólkadansir kring landið, skipa fyri upp á skift. Í ár var tað Dansifrøi í Havn, sum skipaði fyri.
Stevnan var hildin í Norðurlandahúsinum, leygardagin 27. apríl.

dm1

dm2

Vanligt hevur verið at lokalfeløgini fyrireika seg og hava dansiframsýningar á dansistevnunum, men hesaferð var stevnan í staðin skipað sum ein røð av dansiverkstovum, har dansarar kundu fara til frálæru í alskyns dansum, – fólkadansum, skotskum kontradansum, standarddansum og modernaðum so sum Salsa, Rock’n Roll, Cha Cha Cha og Linedansi.
Eisini var ein verkstova við føroyskum dansispølum.

Sharon og Kristian fyrireika seg til næsta tíman

Sharon og Kristian fyrireika seg til næsta tíman

Sum altíð var eisini henda dansistevnan væl fyriskipað, og nógv fólk vóru á stevnu, sum endaði við veitslu um kvøldið. Tað var greitt, at fyrireikingarbólkurin hevði kýtt seg.

Heðin Mortensen, borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, Árni Svartafoss, limur í fyrireikingarbólkinum, og Petur Petersen, formaður í Dansifrøi

Heðin Mortensen, borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, Árni Svartafoss, limur í fyrireikingarbólkinum, og Petur Petersen, formaður í Dansifrøi

Eg og Sigrun luttøku sum Vágafólk, og vit fóru til frálæru í ymsum dansum: sakta valsi, raðdansi (The Dhoon), Rock’n Roll, Foxtrot og Quickstep. Og tað var bara heilt stuttligt og læruríkt. Lærararnir eru altíð væl upplagdir og duga at fáa dansifrálæruna at ganga, hóast løtan at læra er stutt.

Eg kom henda dagin at hugsa um, at vit her vesturi í Vágum áttu at tikið fólkadansin upp aftur. Hví ikki hava eitt dansikvøld einaferð um mánaðin við dansum, sum øll kenna, og so kanska eitt sindur av frálæru til tey nýggju, sum vónandi fara at koma í stórum tali. Høli hava vit tøk. 
Tað er ikki bara stuttligt at koma saman at dansa, tað fær eisini meira lív í í lokaløkinum, sum man treingja til.

skra

Trýstið á myndina at gera hana størri

 

Hørputónar

 

Eg var millum teirra, sum vóru so heppin at sleppa til eykakonsertina fríggjakvøldið, 22. juni í ár, við Jethro Tull í Hørpu í Reykjavík. Onkur har helt meg vera ein ordiligan Tull-fjeppara, at eg var komin heilt úr Føroyum á konsert í Reykjavík. Og tað nyttaði lítið hjá mær at halda uppá, at tað nú var av tilvild. Eg var har nakrar dagar í arbeiðsørindum og hevði lovað mær sjálvum, at eg skuldi ein túr í Hørpu. Og hvat síggi eg ikki, tá ið eg fari at kanna skránna fyri tiltøk har hesar dagarnar? Jú, onki minni enn, at Jethro Tull júst eru farnir undir sína Thick as a Brick konsertferð 2012, og at teir spæla í býnum, har eg eri staddur, og í hølunum, sum mær longdist so eftir at skoða.
So heppin kann man vera.

Í ár eru júst 40 ár síðan LP’in Thick as a Brick hjá Jethro Tull kom út. Talan er um eitt av meistaraverkunum í rock-tónleikasøguni, eitt konseptalbum, sum vit og bransjan kallaðu tað.
Ian Anderson, ímyndin av Jethro Tull skal hava sagt, at teir við Thick as a Brick hermdu eftir LP-útgávum hjá listrockbólkum sum Yes og Emerson, Lake & Palmer, sum um hetta mundið góvu út LPir, sum vóru konseptalbum, ávikavist The Yes Album og Tarkus í 1971. Heilt nýtt var hetta kortini ikki, tí bólkurin The Who gav út rockoperuna Tommy í 1969. Men Jethro Tull vildu so eisini teljast ímillum tey fínu.

Konseptlist, ella hugskotslist er, sambært orðabókunum hjá Sprotanum, “listastevna, ið tók seg upp fyrst í sekstiárunum, og sum hevur ta listfatan, at sjálvt listaverkshugtakið er týdningarmeiri enn sjálvt úrslitið. Tað `veruliga´ listaverkið er ikki luturin, ið listamaðurin skapar, men sjálvt hugtakið aftan fyri verkið.”

Tað sermerkta við Thick as a Brick er, at har eru bara tveir sangir, sum fylla hvør sína plátusíðu, 1. og 2. partur. Tónleikurin er eitt bland av rock, fólkatónleiki og jazz, og hann hevur eisini greiðan dám av klassiskum tónleiki, og hann fellur væl í oyrað. Tvørfloytan hjá Ian Anderson ger eisini allan munin. Hon varð sum kunnugt sýnislutur ella eygnariv og peikipinnur, og hon varð mangan brúkt at reiggja við sum við einum svørði, tá rættiligur futtur var í.

Eitt annað sermerkt og óvanligt var, at teksturin til plátuna, eftir tí, sum stóð at lesa á plátuhúsanum, var skrivaður av einum 8 ára gomlum dreingi, Gerald Bostock, og bólkurin hevði so sett løg til. Og tað var ikki hissini tekstur, torførur at skilja og skrivaður í stream of consciousness stíli. Jethro Tull hava gjørt vart við, at tú skilti ikki tekstin, um tú ikki hevði upplivað øra skemtið hjá Monthy Python fyrst í 1970’unum.

Fólk kjakast enn í dag um, hvat hugtakið Thick as a Brick merkir. Beint fram merkir tað, tá tað verður sagt um fólk, at tey eru Thick as a Brick, at tey eru kúbýtt. Eg minnist at stórilærari D.D., eisini róptur Stóri, plagdi at kalla meg og mínar líkar fyri greytaheilar, og tað man helst vera nakað tað sama.

Fyrsta ørindi í 1. parti endar við hesum orðum:

But your new shoes are worn at the heels and
your suntan does rapidly peel and
your wise men don’t know how it feels to be thick as a brick.

Fólk spyrja enn í dag, hvørjir hesir vísu menn eru, sum ikki vita, hvussu tað kennist at vera kúbýttur. Men tulkingin kann eisini vendast á høvdið, at tað eru teir vísu menninir, sum bara fjasast við veruleikafjara teori, og sum kalla hini kúbýtt, sum í veruleikanum eru Thick as a Brick. Og nú peikar kumpassin knappliga meira í vestan, vit renna okkum í diskursteori og Foucault, og hvør hevði væntað at funnið slíkt í einum fólksligum tónlistaverki. Men sum so mangan sannað áður: tú skalt ikki skoða hundin á hárunum.

Hesin, sum verður skýrdur Thick as a Brick er nú, tá samanum kemur ikki annar enn miðal hampamaðurin, tey, sum liva í veruliga veruleikanum, hann, sum hevur pissað í saltsjógv, ja, og hvør veit, kanska sjálvur Palleba?

Thick as a Brick var eitt rættiligt gjøgnumbrot hjá Jethro Tull, og tað undrar ongan. Hesin bólkur byrjaði sum tungrock-bólkur, sum eisini hevði gott eyga á tí tá populera folk-rock-tónleikinum, og hann fór sum frá leið meira tann vegin. Eg og mong við mær vórðu bergtikin av hesum rokmikla bólkinum, sum fekk fólk at slota og leingjast eftir meira. LPin Stand up kom í 1969 við  sermerktum løgum sum A New Day Yesterday, We Used to Know, Reason For Waiting og Nothing Is Easy. LPin Benefit kom árið eftir, m.a. við sanginum Inside, sum útvarpsmaðurin Sonne Smith gjørdi til eitt heimshitt í Føroyum. Longu aftur árið eftir kom Lpin Aqualung við tittullagnum, klassikaranum, við sama heiti og við rockaranum Locomotive Breath og øðrum góðum. Og so sum nevnt í 1972 Thick as a Brick.
Hesi 4 árini vóru eisini besta tíðin hjá Jethro Tull, sum nú høvdu nógv og góð løg at framføra á konsertum.

Eg var á konsert hjá Jethro Tull í 1971, haldi eg tað var, og aftur, tá ið teir vitjaðu í Føroyum fyri nøkrum árum síðan.

Herfyri fóru tíðindi at ganga, at Jethro Tull høvdu ætlanir at gera vart við, at tað vóru liðin 40 ár, síðan Thick as a Brick kom út. Teir ætlaðu sær á konsertferð, og teir ætlaðu eisini, hann náði meg, at gera eitt framhald av Thick as a Brick, nr. 2 sjálvandi. Framhaldið kom í apríl 2012, og tað var hetta framhaldið eg hoyrdi sum annan part av konsertini í Hørpu hetta fríggjakvøldið. Og eg má siga, at eisini her hava Jethro Tull skapt eitt megnarverk. Mær hevur so seinni eydnast at hoyra ‘studioútgávuna’ av Thick as a Brick 2 (ein hevur jú Spotify). Og eisini hesaferð varð eg hugtikin.

Í 2aranum er Gerald Bostock ein maður, sum nærkast teimum fimti. Hann kann nú við sorgblídni hyggja aftur á og meta um, hvussu tað gekk. Ella sum tað verður sagt so beinrakið í fyrsta ørindi:

We all must wonder, now and then,
if things had turned out – well – just plain different.
Chance path taken, page unturned or brief encounter, blossomed, splintered.
Might I have been the man of courage, brave upon life’s battlefield,
Captain Commerce, high-flown banker, hedonistic, down-at-heel?
A Puritan of moral fibre, voice raised in praise magnificent?
Or rested in assured repose, knowing my lot in quiet content.

What-ifs, Maybes and Might-have-beens fly, soft petals on a breeze.
What-ifs, Maybes and Might-have-beens.
Why-nots, Perhaps and Wait-and-sees.

Vit sum hava fylgst við Gerald Bostock kenna hetta aftur. Verðin er ein onnur, trupulleikarnir av øðrum slagi, og vit hava notið gleðina og smakkað sorgina. Tónleikurin á 2aranum ber á sama borðið og er meiri sissaður, friðsamur og stílfastur.

Í okkara tíð við politiskum ørskapi og valdsgerðum er tað eisini vert at taka við hetta statementið hjá Geraldi á 2aranum:

From playing fields to killing fields: just one small step of madness.
Officer training, uniform, boys together shower together.
Rank and file can be just fine but that’s not what we’re here for.

Konsertin hjá Jethro Tull hetta kvøldið í Hørpuni í Reykjavík var av sonnum lívsjáttandi og uppliving, sum tú goymir og minnist.

Men nú mundi eg gloymt nýggja tónlista- og ráðstevnuhúsið hjá íslendingum, Hørpu. Hetta er ikki minni listaverk og dømi um, at íslendingar, ólíkt okkum, hugsa stórt.

Harpa er 28.000 m2 til støddar og liggur niðri við keiina í Reykjavík. Bygningurin er út betongi og glasi og skal lýsa sermerktu náttúru Íslands. Meginhugmyndin eru ymisk krystallskap í ymsum litum, sum skulu hvessa hugin. Tað er teknistovan hjá Henning Larsens í Keypmannahavn, sum hevur teknað húsið saman við arkitektavirkinum Batteríið í Hafnarfirði. Listamaðurin Ólafur Elíasson hevur verið við til at geva glasinum skap. Byggingin byrjaði í 2007, men varð so rakt av bankaskrædlinum. Semja var tó um at halda fram við byggingini, tí eitt hús sum hetta fór at vera nógv vert fyri tjóðina og álitið á framtíðina. Og húsið lat so upp alment í maj 2011.

Og her í stórslignum umhvørvi komu til mín aftur minni frá mínum ungdómsárum. Nú nakað eldri enn Gerald má eg sum hann lata oyruni lurta og tankarnar fjakka og í sorgblídni geva vónini enn ein kjans.

Jú, vit hava nógv at læra av íslendingum og Jethro Tull.

Heilsan til nýggjan ráðharra

Bókasavnið við Løkin

Nú kunnu fólk halda um nýggju samgonguna, hvat tey vilja, og tað hava tey fullan rætt til. Vit sum starvast í bókasavnsverkinum hava bíðað í spenningi eftir nýggja samgonguskjalinum, tí hvat mundi fara at standa um bókasøvnini í skjalinum. At síggja til var tað rættiliga avmarkað fyri ikki at siga lítið og onki. Men ein serlig orðing í samgonguskjalinum er tó ikki til at fara skeivur av. Tann orðingin fer, verður hon fylgd, at hava stóran týdning fyri menningina av øllum mentanarkervinum her á landi.
Í skjalinum sigur nýggja samgongan, at hon fer at arbeiða fyri at fylgja tilmælunum frá Málstevnunevndini.
Tað var landsstýrismaðurin Jógvan á Lakjuni, sum setti Málstevnunevndina í 2006, og nevndin læt 18. desember 2007 úr hondum ritið Málrøkt, Álit um almennan málpolitikk. Nú var endamálið hjá Málstevnunevndini at gera eitt uppskot til almennan málpolitikk, men hon hugdi seg væl í kring og hevði tilmæli um ábøtur á fleiri av mest týðandi samfelagsøkjunum.
Og her komu bókasøvnini eisini inn á pallin.

Nevndin vísti á eyðsýnda týdningin, sum lesing og frásøgn hava fyri menningina hjá børnum og mælti til, at tiltøk, ið hava til endamáls at fremja lesingina hjá børnum og ungum, eiga at verða stuðlað fíggjarliga, og forløg og bókasøvn eiga somuleiðis at fáa stuðul til slík endamál.
Nevndin ásannaði, sum rætt er, at skulu bókasøvnini megna at fremja tað nógva av tí, sum lógin um bókasøvn mælir til, er neyðugt við munandi størri játtan á løgtingsfíggjarlógini. Nevndin vísti eisini á, at tøkniliga menningin á økinum gongur við rúkandi ferð, og stórur tørvur er á at fáa talgilt nógv av tilfarinum, sum bókasavnið hevur á goymslu, soleiðis at tað gerst lættari atkomuligt hjá fólki.
Og nevndin mælti eisini til, at bókabussurin, sum koyrdi á sinni, verður fingin til vegar aftur, soleiðis at tær smærru bygdirnar kring landið fáa høvi at verða kunnaðar við tær tænastur, ið eru á bókasavnsøkinum.

Sigast má, at nevndin í hesum hevur verið sera beinrakin, tí í hesum døgum verður týdningurin hjá bókasøvnunum tikin fram aftur, bæði uttanlanda og í seinastuni eisini her heima hjá okkum. 

Bókavarðafelagið 25 ár
Í hesum døgum fylti Bókavarðafelagið 25 ár. Eg var sjálvur við til at stovna felagið, og tey siga mær, at eg eisini var fyrsti formaður felagsins. Í sambandi við føðingardagin skipaði felagið seinasta vikuskifti, leygardagin 12. november, fyri sera áhugaverdum tiltaki um bókasøvn í vitanar- og upplivingarsamfelagnum. Felagið hevði bjóðað donskum bókasavnsfrøðingi til Føroyar at halda fyrilestrar, og fólk í føroyska útbúgvingar- og bókasavnsverkinum hildu eisini styttri fyrilestrar, har tey greiddu frá støðuni hjá føroysku bókasøvnunum út frá teirra egnu royndum.
Og tað er ikki ov nógv sagt, at ein niðurstøða frá hesum tiltaki var, at menna vit ikki bæði fólka- og fakbókasøvnini munandi í komandi tíðum, so verður ringt at ímynda sær, at vit fara at fóta okkum í vitanarsamfelagnum, sum kemur antin okkum dámar tað ella ei. Og tað kann um so verður eisini fara at kosta okkum vælferð sum frá líður. Pisakanningarnar seinastu árini eru júst prógv um, at lesiførleikin hjá børnum og ungum má mennast. Her eru bókasøvnini, soleiðis sum Málstevnunevndin peikar á, ein týðandi partur av loysnini.

Í okkara grannalondum eru tey meira von at brúka bókasøvnini, og har eru bókasøvn ein sjálvsøgd vælferðartænasta, sum tey ikki vilja vera foruttan. Her í Føroyum hava vit tíverri givið okkum alt ov lítið fær um hendan spurningin. Kanska hava ráðini ikki verið tey bestu, men lága raðfestingin er eisini tekin um, at vit halda bókasøvn vera eitt sindur óneyðug, nakað fínt ella kventlasligt. Men her má hugburðsbroyting til, tí hendan hugmyndin er púra skeiv.

Góð bókasøvn loysa seg
Kanningar í okkara grannalondum og øðrum londum við hava avdúkað, at tað ber til at vísa á beinleiðis samfelagsligan vinning av at hava góð bókasøvn, bæði fólka-, stovns- og fakbókasøvn. Treytin fyri at fáa vinningin er tó, at bókasavnsskipanin er væl útbygd, og at bæði einstaklingar og samfelagið virðismeta bókasøvnini og brúka tey. Í útlondum hava tey nýliga gjørt greiðar menningar- og strategiætlanir fyri bókasøvnini, og tey ætla at fylgja hesum ætlanum. Vit áttu at gjørt tað sama.
Í hesum sambandi kundi tað verið hóskandi at víst til Unesco-yvirlýsingina um fólkabókasøvn frá 1994, sum er týdd til føroyskt (Landsbókasavnið gav hana út í lítlum hefti í 1995). Henda yvirlýsingin er síðan útbygd og dagførd við IFLA Public Library Service Guidelines (2010), sum tíverri ikki enn eru týddar til føroyskt.

Málstevnunevndin mælti í sínum áliti til, at munandi játtan, 5 mió. kr., varð veitt bókasøvnunum at styrkja støðuna hjá teimum sum kunningardeplum. Nevndin sigur eisini, at bókasavnspolitikkur eigur at verða partur av almenna mentanarpolitikkinum, og at tíðarhóskandi kunngerðir eiga at verða gjørdar fyri bókasavnsøkið. Økta játtanin fer eisini til longdar upplatingartíðir, mentanarlig tiltøk, bókabuss o.a. Kommunurnar rinda sín part, sum er roknaður upp í upphæddina. Hetta eru ítøkilig uppskot, sum eiga at verða tikin í álvara og ikki verða gloymd, hóast vit vita væl, at tað sansar at fíggjarliga.

Hava kanska gott í væntu
Vit í bókasavnsheiminum fara at bjóða nýggja mentamálaráðharranum Bjørn Kalsø vælkomnum og tillukku við starvinum. Vit vóna sjálvandi, at hann tekur sær stundir at meta um tankarnar, sum Málstevnunevndin og bókasavnsfólk hava borið fram. Hann skal vita, at her eru møguleikar at gera íløgur og skipa almennan rakstur, sum veruliga ger mun bæði fyri hin einstaka, fyri lokaløkini, har bókasøvnini eru, og eisini fyri alt landið. Og hví skulu vit ikki taka við tí, sum kann tryggja okkum betri førleikar, betri trivna, betri útbúgvingar og munadygga gransking? Serliga nú so nógv verður tosað um týdningin av gransking, er tað eisini hugaligt, at samgongan í samgonguskjalinum sigur seg taka undir við tiltøkum og átøkum, sum eru nevnd í álitinum Vitan & Vøkstur, sum Vísindaráðið legði úr hondum í januar í ár.
So kanska hava vit øll gott í væntu.

Bókasavnið í Fuglafirði

 Heilsanin stóð av fyrstum tíð í Dimmalætting hósdagin, 17. november 2011.

 

Langt millum orð og gerð

Aftan á Ár teirra brekaðu í 1981 samtykti ST at hava eitt tíggjuáraskeið (1983-1992) við ymsum tiltøkum, sum skuldu skapa størri áhuga fyri viðurskiftunum hjá brekaðum. Í 1992, tá tíggjuáraskeiðið var komið at endað, varð ásett, at 3. desember hereftir skuldi vera altjóða dagur teirra brekaðu. Hetta varð gjørt fyri at tað framhaldandi skuldi verða varpað ljós á støðuna hjá teimum brekaðu, eisini eftir at tíggjuáraskeiðið var lokið.

Í ár var 3. desember seinasta fríggjadag, og her í Føroyum vóru ymsar hendingar, sum fingu okkum, sum annars ikki geva hesum viðurskiftum stórvegis gætur, at varnast, at hetta var ein serligur dagur, sum hevði okkurt við tey brekaðu at gera. Aðrastaðnis í hvussu er hevur verið vanligt ein slíkan dag at skipa fyri tiltøkum og gera vart við antin tað, sum er hepnast, ella tað, sum framvegis liggur á láni á hesum øki.

Sjálvandi, dagar koma og dagar fara, og seinasti fríggjadagur er helst eisini skjótt farin í gloymibókina hjá teimum flestu. Her taki eg sjálvandi ikki tey við, sum mistu arbeiðið júst henda dagin, tí at Fiskavirking lat aftur. Hjá teimum varð hetta ivaleyst ein minniligur dagur.

Bústaðarpakkin tódnaði

Nú haldi eg ikki, at tað hendi so nógv 3. desember í ár, sum gjørdi, at vit minnast dagin sum dagin, tá ið vit gjørdust stórvegis klókari upp á støðuna hjá teimum brekaðu.

Men summi gjørdu hóast alt vart við seg, og tað vóru ikki bara góð orð, ið tey høvdu at bera fram.

Eitt nú var Leila Solmunde, forkvinnan í MBF, Meginfelag teirra brekaðu í Føroyum, sera hørm um ta lagnu, bústaðarpakkin higartil hevur fingið. Bústaðarpakkin, sum Húsalánsgrunnurin skal umsita, skuldi gera tað møguligt at fara undir nýggj sløg av bústaðaloysnum. Leila Solmunde nýtti høvið á degi teirra brekaðu at harmast stórliga, at bara ein partur av uppskotinum um nýggjan bústaðarpolitikk er tikin við, nú uppskotið skal viðgerast í løgtinginum. Ásetingarnar um serligar lutaíbúðir, ætlaðar fólki við breki, sum vóru við í upprunaliga uppskotinum, eru tiknar burtur.
Leila Solmunde sigur í tíðindaskrivi, at upprunaliga uppskotið var frálíkt, og leggur aftrat: “Vit høvdu tað upprunaliga uppskotið til hoyringar, og kundu tá bert fegnast um, at nú hómaðist ein serligur fíggingarmøguleiki, m.a. til fólk, sum bert hava eina fyritíðarpensión. Hesi fólk hava ongar sum helst fíggjarligar møguleikar at finna sær býli á privata íbúðarmarknaðinum.” Leila Solmunde staðfestir, “at politiski myndugleikin hevur ongantíð áður havt so stórar ætlanir, men samstundis hevur ongantíð verið gjørt so lítið sum nú.”

Í samgonguskjalinum var tosað um at gera møguleikar fyri alternativari íbúðarbygging, men her, sum so ofta áður, er langt millum orð og gerðir, má forkvinnan í MBF ásanna. Og hon tosar við stórum stavum, tá ið hon sigur: “Politiska tosið um bústaðarpakka í mong ár er at halda fólk fyri tað turra spott. Tað var nógv betri um politikararnir søgdu erligt, at teir ikki ynskja nakrar alternativar bústaðarmøguleikar.” Nú verður so áhugavert at síggja, um hesar ákoyringarnar fáa nakran politikara at vakna. At politikarum dáma betur orð enn gerðir undrar neyvan nakran, men onkuntíð máttu teir kent skomm.

Taka ongi stór tøk

Í Føroyum hava vit eitt Ráð fyri Brekað, sum m.a. skal ráðgeva myndugleikunum í málum, ið viðvíkja brekaðum. 3. desember í ár setti forkvinnan í Ráðnum fyri Brekað, Barbara á Tjaldrafløtti, eina viðmerking í bløðini, har hon m.a. segði, at viðurkenning er ein íborin tørvur. Hon helt tað vera neyðugt at hava ein dag teirra brekaðu, m.a. tí at staðfest er, at um 10% av borgarum okkara bera brek. Tá tú bert brek, ert tú sum oftast fyri vanbýti í mun til tínar samborgarar.

Men tá ið hon so umrøddi sáttmála Sameindu Tjóða um rættindi hjá einstaklingum, ið bera brek, sum løgtingið samtykti í maj 2009, varð hon eitt sindur meira avgjørd á málinum. Tí hóast tað var ein sigur at fáa sáttmálan, so kann hetta skjótt gerast ein ósigur, um sáttmálin ikki verður settur í verk. Tað kann kanska henda, at vit fáa ábreiðslur frá ST, sum um stutta tíð fer at spyrja politiska myndugleikan í Føroyum um støðuna viðvíkjandi sáttmálanum. Hon nevnir í hesum sambandi, at okkum manglar eina røð av lógum og átøkum á økinum. Smáir batar eru, og júst í dag er eitt ár síðan, at kunngerðin um atkomu varð sett í gildi. Tó manglar at taka tey stóru tøkini, soleiðis at vit í veruleikanum vísa, at allir borgarar í Føroyum verða viðurkendir.

Fekk skjótt koyrilin at smakka

Kanska var tað av tilvild og hevði onki við 3. desember at gera, at eitt rok tók seg upp um íbúðir til sinnisveik júst henda sama dag. Í grein í Sosialinum við yvirskriftini Gera Vágar til eina ghetto fyri sinnisveik siga limir í felagnum Sinnisbati, at tey eru skelkað av ætlanini hjá landsstýriskvinnuni Rósu Samuelsen at flyta byggingina av íbúðum til sinnisveik til Sandavágs. Tað sigst, at ætlanin var, at íbúðirnar skuldu byggjast í Havn, men helst eru Rósu Samuelsen og Heðin Mortensen, borgarstjóri í Havn, vorðin ósamd um okkurt, og so ger Rósa skjótt av og flytur byggingina í sítt valdømi (hóast Føroyar jú eru eitt valdømi, sigst).

Tað eru tó fleiri áhugaverdir tættir í hesum máli.

Tað fyrsta og mest áhugaverda er tað politiska, sum Soffi Egholm, forkvinna í felagnum Sinnisbata, eisini ger vart við, tá ið hon sigur, at í hesum føri er talan rætt og slætt um eina politiska avgerð burturav. Hetta harmar hana, tí tey sinnisveiku eru ikki eftirspurd, og hon heldur tí, at talan er um brot á ST sáttmálan um mannarættindi, sum eisini Føroyar hava staðfest. Eftir sáttmálanum skulu einstakir borgarar hoyrast um síni egnu viðurskifti og hava rætt at velja, hvar teir vilja liva sítt lív.
Nevnast kann í hesum sambandi, hóast tað ikki verður nevnt í greinini, at longu í 1981 Ár teirra brekaðu bað ST limalondini bera so í bandi, at brekað fólk sleppa undan avbyrgdari bústaðarbygging, sum ber brá av stovni.

Í Sandavági eru longu frammanundan íbúðir til sinnisveik, og verður nú bygt meira aftrat, so er boðskapurin til tey sinnisveiku úr øllum Føroyum: Vilt tú hava eina íbúð, mást tú flyta vestur til Sandavágs.

Hetta er í grundini ein áhugaverd søga. Tí er ikki talan um júst tað, sum øll, sum hava brúk fyri politisku skipanini uppliva, at tá politikkur kemur uppí, so er tað valdið, sum ræður. Tá hevur tað minni at siga, at reglur, siðvenjur, tørvur, faklig atlit ella (løgfrøðiliga óbindandi) sáttmálar eru galdandi.
Og var hetta ikki júst tað sama, sum hendi arbeiðsfólkunum á Fiskavirking. Tí tey vórðu heldur ikki spurd ella kunnað, tá virkið lat aftur.

Nei, veruleikin er, at nøkur eru yvir og nøkur eru undir. Vit hava hvør einstakur givið teimum, ið eru yvir, víðar heimildir okkara vegna. Men tá vit seta fram krøv og biðja um úrslit, sum eru okkum lovað, tá hevur tann, sum er undir, ofta bara seg sjálvan at líta á. Og tá á stendur, eru tað ofta tey, ið liggja niðast, tey politiskt veikastu, sum mugu taka til takka við teimum stóru skerjingunum. Hetta er kenda Mattheus-prinsippið.

Tað er eisini hetta, sum ger, at tað í dag ikki bara er sum at siga tað at fjeppast uppi í teimum, ið eru yvir, antin tú ert einstaklingur, felag ella ráð. Politiska skipanin hevur alstóran týdning í vælferðarsamfelagnum, og nógv eru um trogið. Tí skalt tú duga snildir, vilt tú vinna sømdir og verða hoyrdur, og nú á døgum eru handfaring av ‘Public Affairs’ og lobbyisma viðurkendir hættir at fáa ávirkan á politisku skipanina.
Enn er brúk fyri eldsálunum, men amatørunum hava vit ikki brúk fyri longur.

Men vit skulu eisini vita, at uttan mun til, hvussu væl vit duga at føra okkum fram handan leiktjøldini, so sleppa vit neyvan nakrantíð undan at grenja inn á politiska myndugleikan. Tí at lova er ein avgerandi partur av politiska spælinum, men sjáldan heldur politikarin tað, hann lovar.

Og Sinnisbati skuldi kanska betur tagt, tí felagið fekk skjótt koyrilin at smakka. Rósa var ikki sein og boðaði teimum til fundar beinanvegin um ógvisligu útmeldingina hjá felagnum. Og dagin eftir fundin var tætt lok lagt á hesa trætu. So kann bara tíðin vísa, hvør endin verður á hesum málið, sum annars hevði almennan áhuga. Eitt nú var tað tikið upp í populeru sendingini Álvaratos, sum er at hoyra í Kringvarpinum fríggjakvøld.

Evnaveik gerast eisini gomul

Í Degi og viku hetta fríggjakvøldið 3. desember vóru eisini onnur vandamál, ið viðvíkja teimum brekaðu, umrødd. Í sendingini varð upplýst, at menningartarnað fáa ikki pláss á ellisheimi, sum onnur, tá ið tey gerast gomul. Um eg ikki fari skeivur, so helt Helena Samuelsen, the grand old woman í málum, sum viðkoma teimum evnaveiku, at tey, sum búgva á Eirargarði, hava sama rætt sum onnur at sleppa á røktarheim. Eg veit ikki rættiliga, hví málið var til umrøðu, antin tað var tí at tað var 3. desember, ella tí at onkur avgerð var tikin í málinum. Men spurningurin tyktist viðkomandi, tí fleiri av teimum, sum á sinni fluttu á viðgerðar- og bústovn verða tíbetur eldri, og tá hava tey sama tørv á røkt, sum onnur eldri. Tað keðiliga er bara, at heldur ikki gomul, ið ikki hava búð á stovni, fáa pláss á ellis- ella røktarheimi. Hvussu so við teimum, sum kanska krevja serliga røkt?

Eitt land, ið stendur saman um og verjir minnilutabólkar

Bara eitt politiskt ungmannafelag helt tað vera neyðugt at gera vart við støðuna hjá teimum brekaðu 3. desember. Tað var felagið Sosialistisk Ung, SU. Í yvirlýsing sigur forkvinnan Sunneva Mohr, at umstøðurnar hjá teimum, ið bera brek, eru munandi betri í dag, enn tær nakrantíð hava verið í Føroyum, men enn er nógv at arbeiða fyri, og langt er eftir á mál.

Í yvirlýsingini verður sagt, at vit eiga at tryggja øllum, ið bera brek, ein hóskandi bústað, eitt gott dagtilboð, gera tað soleiðis, at tey eru ein virkin partur av samfelagnum, og at tað í framtíðini verða nógv fleiri vard størv.

Og tey ungu tala eisini til okkara moralska habitus og siga, at vit eiga at vísa og prógva, at vit eru eitt land, ið stendur saman um og verjir minnilutabólkar.

Hvussu nógv slík háfloygd tala fyllir í huganum hjá okkara politikarum, skal eg lata vera ósagt.

Útpurring

Nei, kanska var fríggjadagurin 3. desember 2010 ikki ein heilt vanligur dagur. Hetta var nú neyvan bara tí, at hetta eisini var dagur teirra brekaðu. Men dagurin gav so teimum, ið varða av teimum brekaðu, høvi til at gera vart við sína ónøgd. Men tað gera tey á hvørjum degi, so tað var neyvan nakað nýtt. Summi halda enntá, at tey kanska grenja meira enn gott er.

Men politikarar vita sum er, at umrøða og miðlaágangur rennir skjótt av aftur, og so kunnu teir halda áfram at sova sín søta svøvn. Troyttandi ella ei, men skal nakað henda, so er bara eitt at gera, nevniliga í tíð og ótíð rópa útpurring so hart, at eisini politikarar hoyra tað. Men útlitini eru ikki tey bestu, um vit skulu trúgva kenda fólkasangaranum Pete Seeger, sum í 1961 skrivaði ikki minni kenda fólkasangin “Where Have All the Flowers Gone?” við niðurlagnum “When will they ever learn?”.

Duga tey ikki at reypa sjálvi?

Nýggja bókin hjá Høgna Mohr Tá deyðin verður avdúkaður snýr seg um mørk, týdningin mørk hava, og hvat tey gera við okkum sum menniskju.

Í 2007, eftir at Dimmalætting um heystið 2006 hevði skrivað eina røð av atfinnandi greinum um viðurskiftini á Landssjúkrahúsinum, skakandi søgur um skeivar viðgerðir og ljóta viðferð av sjúklingum, var umdømið hjá Landssjúkrahúsinum, men so sanniliga eisini umdømið hjá Dimmalætting, í stórum vanda fyri at farast.
Á Dimmalætting fingu tey ivaleyst at sanna, at tað kostar, og tú verður ikki populerur hjá øllum, um tú dittar tær at taka mál upp, sum veruliga eru átaluverd.

Tað, summi kallaðu ljóta skrivingin, ávirkaði í hvussu er arbeiðshugin hjá starvsfólkum á Landssjúkrahúsinum, ella sum eitt av starvsfólkunum sambært rithøvundinum tekur til: tað kann oyðileggja nógv fyri okkum og onnur, um málini verða lýst ov einvíst. Tað kann hava við sær, at vit fara at uppliva nógv meiri av hugburðinum, at nú ræður bara um at hava sín rygg frían. At tað eyka avrikið ongantíð verður framt.

Á einum arbeiðsplássi ella stovni, har arbeiðið verður avgreitt og skipað við støði í greiðum fakligum førleikum, er onki so ringt sum at vera lagdur undir ikki at duga sítt yrki ella ikki at gera sítt arbeiði til lýtar. Og tá slíkt verður borið fram, hava fólk ofta ilt við at skyna á, um talan er um stovnin, um arbeiðsgongdir ella um tað einstaka starvsfólkið. Hinvegin er tað sum oftast lætt at staðfesta, at nógv av slíkari skriving ella atfinningum eru generaliseringar, tí ongin, ið stendur uttanfyri, er førur fyri at lýsa alt tað, sum fer fram á einum so stórum og fjølbroyttum arbeiðsplássi sum eitt nú eitt sjúkrahús er. Sannleikin hevur sum kunnugt fleiri síður, sum allar mugu lýsast, um talan skal verða um eina veruliga og sanna heildarmynd. Men fyri einstaklingin ella tey, sum veruliga eru fyri mismuni ella ikki fáa nøktandi tænastu, er heildarmyndin óviðkomandi. Tey hava allan rætt at gera vart við seg og finnast at

Mitt í allari neyðini, tá harðast leikaði á í 2006 við gølu omaná gølu, helt leiðslan á Landssjúkrahúsinum, at hon mátti lata dyrnar upp á víðan vegg og fáa ein royndan blaðmann at skriva um alt gerandissjaggið á stovninum, sum jú er tað, ið tá ið samanum kemur er avgerandi fyri, um vit verða lekt, koma trygt inn í heimin ella tá ringast vil til á virðiligasta hátt lata innaftur lyklarnar til lívið. Og hetta bleiv so uppgávan hjá blaðmanninum Høgna Mohr, sum áður hevur víst gott hegni í tí sjangruni í blaðmannayrkinum, sum gongur undir fremmanda heitinum new journalism.

Í bókini sigur rithøvundin, at hann grundar sína skriving á at hava verið dokumentaristur á Landssjúkrahúsinum í nakrar mánaðir í 2007.

Longu her koma vit til fyrsta markið í hesi bókini, tí tú kanst spyrja, um rithøvundin, sum her fær eitt sertilboð um atgongd til nakað, sum annars vanliga ikki er atkomiligt hjá øðrum, er farin um markið, sum gongur millum tað subjektiva øðrumegin og tað objektiva og óhefta hinumegin. Ja, tú kanst spyrja eftir motivinum? Skrivar rithøvundin fyrst og fremst fyri at bera í bøtuflaka fyri vánaligum avrikum? Roynir hann, ella kennir hann seg noyddan at mála eina ljósareyða mynd av veruleikanum? Ella fer hann eftir at gera eina kritiska lýsing av Landssjúkrahúsinum sum ein týðandi almennan stovn, sum borgarar gjalda umvegis skattin, og sum teir tískil eisini kunnu vænta sær nakað av?

Tá alt kemur til alt ger hann hvørki. Í bókini eru sjey subjektivar greinir um ymisk viðurskifti á hesum stóra og rokmikla arbeiðsplássinum. Rithøvundin garderar seg við hugtakinum ‘subjektivar’, og satt at siga, so er hann í síni skriving ikki annað enn trúgvur ímóti sínum yrki, trúgvur ímóti eini serligari sjangru í blaðmannayrkinum, eins og prestur helst skal vera trúgvur ímóti Bíbliuni, granskarin ímóti síni vitan og hvør einstakur ímóti sínum egnu kenslum og skyldum. Høvundin er til reiðar at fara undir eina spennandi uppgávu, tá ið høvið býðst, og lat tað so fara, at skrivingin eisini verður eitt slag av kreppusamskifti stovnsins vegna, tvs. ein roynd at fáa umdømið aftur á beint, ella at tryggja sosiala legitimitetin hjá stovninum.

Dokumentarisma og serliga new journalism er ein sjangra, har tú lýsir tað faktuella við teimum frásagnarhættum, sum vit kenna frá føgru bókmentunum, skaldsøgum og stuttsøgum. Dentur verður lagdur á at vera sannførandi heldur enn at fjala seg aftanfyri hópin av fakta. Tað er ikki tann stutta ella grunna reportagan, sum skal skjótt í blaðið ella á skíggjan, nei, her er talan um drúgva eygleiðing av viðurskiftum og hendingum, sum verða endurgivin rámandi og at síggja til á djúptøknan hátt, intensiv reportaga, sum tað ofta verður rópt. Hemingway var helst tann fyrsti, sum brúkti hetta skrivingarlagið, sum annars hevði sína gulløld í 1970’árunum. Tað er tað autentiska, egnar royndir, tað, sum tú sjálvur hevur upplivað, sum telur. Ikki tað eksotiska, men tað, sum fer fram mitt í grannalagnum, har tú búleikast.

Nú á døgum er hendan sjangran trároynd í sv-miðlunum, og hvør situr ikki av og á og styttir sær stundir við Deadliest Catch, Animal Cops, Airport, ER (Skaðastovan) ella í hesum døgum Borgen.

Flestu arbeiðspláss eru sum stongdir heimar, sum óviðkomandi ikki hava innlit í.
Og so eru aftur summi arbeiðspláss, sum eru heilt serlig, tí at tey eru rokmikil, og tú sært avrikini beinanvegin. Viðhvørt er ferðin nógv, avgerðir skulu takast skjótt, ella tú ert saman við fólki, sum líta á, at tú loysir teirra trupulleikar. Samstundis er stutt millum tað, sum eydnast væl, og tað, sum ikki eydnast, antin tí at okkurt ‘kiksar’ ella tí at tú onki fært gjørt kortini. Kenslurnar eru á gosi, adrenalinið verður pumpað út í æðrarnar í stórum nøgdum, og mitt í øllum hesum rokinum stórtrívast lokabrøgdini (intrigurnar). Júst lokabrøgdini, sum so nógv graml hevur verið um skulu hava so góð gróðrarlíkindi á Landssjúkrahúsinum, eru at kalla heilt burtur í hesum søgunum hjá Høgna Mohr.

Tað løgna við arbeiðsplássum, har tað stendur so nógv á, er, at umheimurin nærum ikki gevur teimum gætur. Á sjúkrahúsinum verða børn fødd, álvarliga sjúk fólk verða lekt, hjá summum stendur um lív og nøkur teirra doyggja. Uttanfyri gongur alt sína vanligu gongd, tí vit klára ikki at rúma hesum stóru hendingunum ella kenslunum, sum hjá øðrum eru partur av vanliga gerandisdegnum.

Í hesi bókini eru søgur um allar tær gloymdu hetjurnar, sum ofra seg í einum arbeiði, sum gamaní viðhvørt er væl lønt, men sum sannliga eisini krevur síni kensluligu avgjøld. Søgurnar eru so bergtakandi, at tú fært hug at spyrja, um hasi fólkini ikki duga at reypa sjálvi? Tey gera jú sítt ítarsta, eru ikki hástór ella stútut, men fyrikomandi, og alt fer fram í sátt og semju. Sjálvandi arga tey hvønn annan viðhvørt, sum starvsfelagar nú einaferð gera, men tað er so tað. Ja, tað er næstan ov gott til at vera satt.
Tí er tað gott, at onkur annar átekur sær at miðla so gott tilfar sum hetta til lesaran, sum livir í sælari fákunnu. Tí tað er hóast alt stuttligari at lesa um blóðdálkaðar menn, sum fremja avreksverk, enn um teir, sum í besta føri hava kaffiblettir á klæðunum, soleiðis sum rithøvundin eisini ger vart við í greinini Mister Lið, um skurðlæknan, sum við sveittabrot setur liðir upp á pláss við hamara og meitli, ella høggur burturav einum víriki. Hetta er annað enn at stara í telduskíggjar, handfara pappír ella trýsta á knøttar. Mister Lið dámar eisini betur norska læriháttin, tí har sleppur tú at skera beinanvegin, meðan danir eru meira varnir og vilja hava ungar kirurgar at standa og hyggja at í fleiri ár, áðrenn knívurin verður litin teimum upp í hendi.
Eisini er tað hugtakandi at lesa um, hvussu eitt barn greiðir frá, tá ið tað kemur til verðina á føðingardeildini. Ella frásagnir frá teimum, sum eru um tey, ið liggja at doyggja. Tí eisini um tað kanst tú savna tær vitan og royndir, sum tað kanska ikki altíð er so lætt at deila við onnur. Minni hugtakandi er tað at lesa um yngri mann, sum av sjúku spakuliga hvørvur inn í egnan heim og missir alt vanligt samband við síni kæru. Har er komið eitt skott teirra millum, sum rithøvundin tekur til. Ein óvíkiligur veggur, sum er gjørdur úr onkrari enn ókendari sjúku.

Tað er henda fjølbroytta heimin, hendan bókin er um, og jú, har eru mørk og óvíkiligir veggir, tykist tað viðhvørt. Her verður greitt frá mørkum millum somatikk og psykiatri, lív ella deyð, røkt ella viðgerð, effektivitet ella umsorgan, hugflog og veruleika, at vera sjúkur ella frískur, at hava ella missa tamarhaldið, og vit kunnu leggja aftrat tað meira abstrakta markið millum form og innihald. Í summum førum eru mørkini antin-ella, í øðrum førum meira kám.
Sjálvandi eru eisini teir sjúklingarnir, sum ikki kunnu bólkast, men detta burturímillum og enda í restbólkinum. Tey, sum púra heimavand tosa um Zyprexa ella Nozinan, sum var tað ræstur fiskur og garnatálg.
Afturat øllum koma so fakmørkini, markið millum leiðslu og starvsfólk og starvsfólk og sjúklingar.

Í søgunum í hesi nýggju bókini hevur tú varhugan av, at tað meira eru menniskjuni enn systemið, sum verða lýst, komponentarnir heldur enn maskinan. Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótti og sorg, og so tann einfalda, positiva menniskjafatanin. Men her verður samstundis ansað væl eftir ikki at kleima sær fingrarnar í maskinuni. Tað lata vit onnur um.

Og hví gremja seg, tá ið ein nøgdsemiskanning, sum varð kunngjørd beint fyri jól í 2007, eftir øllum at døma gjørdi allari skrivingini í Dimmalætting til skammar og fekk hesi orðini við á vegnum: 9 av 10 sjúklingum eru nøgdir ella sera nøgdir við viðgerð, røkt og tænastu á føroysku sjúkrahúsunum. Hóast landsstýrismaðurin í heilsumálum sjálvandi var ovurfegin, nú pena fasadan var bjargað, so vóru onnur, ið hildu, at kanningin hevði uppiborið at verið tikin meira í álvara í staðin fyri at verða brúkt sum miðlastunt.

Í sjónvarpsrøðini hjá Lars von Trier Riget hendi mangt løgið. Eitt løgið var, at mitt í øllum hurlivasanum stríddist yvirlæknin, Moesgaard professari íðin at fáa undirtøku fyri ”Operation Morgenluft”, sum skuldi betra arbeiðshugin á sjúkrahúsinum og teppa evindaliga grenjið úti millum fólk um eitrandi stríð millum fakbólkar og miseydnaðar skurðviðgerðir. Tann, sum hevur arbeitt eitt sindur við strategimenning og mentan á arbeiðsplássinum, visti betur og hevði hug at smírast.

Kanska er tað ikki av tilvild, at ‘morgunluft’ minnir eitt sindur um dimmalætting.
Tí hóast bókin hjá Høgna Mohr hevur nakað av hesi ‘morgunluftini’ í sær, so hevur hon eisini ein boðskap til sjúkrahúsleiðsluna, um leiðslan altso er sína uppgávu vaksin. Boðskapurin er kanska ikki skorin út í papp, sum eitt nú tann í Valcon-frágreiðingini, men tað hevði tó verið gott, um hann kundi verið við til at dimmið lætti eisini á Landssjúkrahúsinum. Tí so kom tó okkurt gott burturúr skrivingini, m.a. at vit fara at tola og taka við kritikki. Ein vansi við hesi bókini er tó, so áhugaverd hon hóast alt er, at hon hegnisliga skákar sær undan at lýsa ella taka støðu til verulig álvarsmál, men tað veldst sjálvandi um, hvat tú heldur vera álvarsmál. Her er so heilt vist okkurt eftir, sum vit mugu rokna við fer at verða tikið upp í meiri kritiskari blaðskriving um ikki á annan hátt.

Bókin hevur tó tað góða við sær, at vit vanligu lesarar eru farnir at dáma starvsfólkini á Landssjúkrahúsinum enn betur og nú unna teimum tær allar bestu arbeiðsumstøðurnar.

Høgni Mohr: Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag, 2010. 95 síður við myndum, sum Jens Kristian Vang hevur tikið.