Archive for the ‘internetið’ Tag

Wikipedia 15 ár í gjár

imageÍ gjár 15. januar vóru 15 ár, síðan netalfrøðin Wikipedia (https://www.wikipedia.org) varð stovnað av teimum báðum Jimmy Wales og Larry Sanger. Neyvan høvdu teir tá hóming av, hvussu stór alfrøðin fór at gerast, og hvønn týdning hon fór at hava sum kunningarmiðil.
Wikipedia er til á flest øllum málum og eisini føroyskum (https://fo.wikipedia.org/), men enska útgávan er tó tann størsta og nógv mest lisnað. Hon er millum mest brúktu heimasíður í heiminum.

Tannáringurin Wikipedia er fødd í talgildu 21. øld, 15. januar 2001, føðingardagin hjá skaldinum William Heinesen. Hugtakið byggir á netvirknið: jú fleiri, tess betri.
Wikipedia er ein pallur, sum loyvir einum og hvørjum at skriva, dagføra ella rætta greinir. Talan er sostatt um sjálvboðið arbeiði. Tú sært ikki lýsingar á Wikipediu, sum umframt sjálvbodnað arbeiðið verður fíggjað við gávum og stuðli.

Talgildingin og nýggi vitanarbúskapurin hava gjørt, at gomlu kendu alfrøðirnar ikki koma út á prenti longur. Seinasta prentaða útgávan av Encyclopedia Britannica (http://www.britannica.com) kom í 2012, og stóra danska alfrøðin ella leksikonnið, sum vit plagdu at siga, verður dagførd og er eisini frítt atkomilig á netinum (http://www.denstoredanske.dk).

Tað eru fleiri fyrimunir at lata fleiri ritstjórna eina netalfrøði. Til ber at fáa fatur á teimum, sum vita um eitt evni og tíma at greiða øðrum frá, tvs. tey, sum bæði eru klók og eldsálir.
Tað er skjótt at dagføra upplýsingar, so at alfrøðin er líka skjót við tí seinasta, sum tíðindamiðlarnir.
Hetta var ein trupulleiki hjá prentaðu útgávunum, sum fyrnast skjótt. Og royndir hava víst, at tað eru ikki fleiri feilir í Wikipediu enn í teimum gomlu viðurkendu alfrøðunum.

Frælsið at skriva, dagføra og rætta á Wikipediu er tó avmarkað nakað fyri at sleppa undan áhaldandi rættingum í greinum, sum viðgera evni, sum stríð er um, ella greinum á høgum fakligum støði, sum eru fyrimyndarliga væl skrivaðar. Tá so er, er bara loyvt skrásettum ritstjórum at rætta ella góðkenna rættingar.
Wikipedia hevur fleiri sjálvirkandi tænastur, t.d. uppseting av greinum og rættlestur. Hetta seinasta ger, at stavivillur næstan ikki koma fyri, sjálvt um hvør Hanus og Janus sleppur framat. Og hetta er undrunarvert!

At Wikipedia er elektronisk, sum allar aðrar netútgávur og heimasíður, ger, at skjótari er at leita eftir upplýsingum og greinum. Tilfarið er eisini skipað í bólkar ella undirbólkar, og har eru evnislistar, nakað sum minnir um flokkingarnar, sum verða gjørdar á bókasøvnum.
Og so eru sjálvandi krossleinki og leinki til tilfar uttanfyri Wikipediu.
Í Wikipediu er tað eitt krav, at onki verður skrivað ella pástaðið í greinunum, uttan at heimild er fyri tí, tvs. onnur heimild enn tín egna. Tilvísingar eru tí avgerandi fyri, um ein grein er góð ella ikki.
Innihaldið í Wikipedia er tøkt undir loyvisskipanini Creative Commons, tvs. at loyvt er við tilvísing at luta og brúka innihaldið, eisini vinnuliga, um ikki annað er ásett.

At júst enska Wikipedia verður so nógv brúkt, er eitt tekin um, at stødd hevur týdning; at fleiri eru, sum bjóða seg fram at skriva og ritstjórna. Hetta kann vera ein trupulleiki í smærri londum sum Føroyum, har nógv hvílir á eldsálunum, sum kunnu troyttast í longdini.

Wikipedia ella Wikimedia er ein pallur, sum eisini kann brúkast í øðrum vitanararbeiði enn til Wikipediu. Í Føroyum verður hesin pallurin tó lítið brúktur, tí tað krevur víðsjón og samstarv millum t.d. vitanarstovnar. Tíverri er ikki vanligt ella siðvenja, at føroyskir stovnar samstarva um slíkar tænastur, og tað er sjálvandi harmiligt og stórur missur.

Eg fari her at ynskja Wikipediu tillukku.

Her er netið til lítla nyttu

crowds1Eg haldi meg roknast millum teirra, sum leggja stóran dent á at fáa upplýsingar skjótt, og júst tá ið eg havi brúk fyri teimum. Eg hugsi her um upplýsingar um øll føroysk viðurskifti, tvs. tíðindi, kunning, atgongd til skjøl, tøl o.s.fr.

Nú er internetið ein miðil, sum vit øll meta sum hvørs mans ogn, og tí skuldi verið gaman í at miðla upplýsingar bæði skjótt og væl.
Og hetta er tíbetur eisini so.

Øll virki við virðing fyri sær sjálvum leggja kunning og tænastur út á netið. Sprænurin stendur frá tíðindamiðlunum, sum royna at egna okkum við tí seinasta nýggja. Nógv av hesum hevur løtuvirði ella als onki virði, men soleiðis er nú einaferð. Vit kunnu bara vóna, at tað einaferð verða umstøður at miðla langtíðarhaldgóð føroysk tíðindi og kunning.

Sosialu miðlarnir ganga heitir 24/7, og fólk skriva bloggar, sum mangan eru bæði áhugaverdir og upplýsandi. Tað ber til at keypa alskyns føroyskar orðabøkur á netinum, e-bøkur og ljóðbøkur, og skalt tú ringja til onkran, og tú minnist ikki nummarið, so plagar at bera til at finna nummarið á netinum. Og vilt tú vita, hvør eigur eitt matrikulnummar, ja, so finnur tú eisini tað. Bókasøvnini bjóða tær at leita á netinum eftir bókum, so at tú ikki gongur teimum á dyrnar til onga nyttu, og tá um almenn hagtøl ræður, ja, tá eru vit eisini hampuliga væl fyri. Eisini nógv tíðarrit og bløð liggja nú á netinum í talgildari útgávu, t.d. tey, sum eru talgild í verkætlanini tíðarrit.fo.

Nei, tað, sum eg serliga hugsi um, er atgongd til alfrøðiupplýsingar um føroysk viðurskifti á netinum, og tá stendur av álvara illa til.

Tað kemur ofta fyri at tú rennir teg fastan í onkrum, sum tú situr við. Okkurt serligt, sum tú kundi hugsað tær at vita meira um, og tá stendur á. Eg havi fleiri ferðir leitað eftir upplýsingum um serføroysk viðurskifti, t.d. á Google ella aðra staðnis, tá ið tað hevði skund, og skammfuktaður má eg viðganga, at eg fái ofta meira at vita um hesi viðurskifti í útlendskum handbókum og skjalagoymslum enn í okkara egnu.
Føroysku upplýsingarnar á netinum eru sum oftast avmarkaðar, ófullfíggjaðar og ikki nøktandi.
Sjálvandi ber altíð til at gera eina rannsókn og finna upplýsingarnar so við og við, men her tosið eg um skjóta atgongd til dygdargóða kunning. Og tað er neyðugt at hava nú á døgum.

Í flest øðrum londum er tey so nógv, ofta milliónir, sum kunnu røkja eina wiki, t.d. Wikipediu ella annað líknandi kunningarverk. Har kunnu tey brúka mongdarveiting (crowd sourcing). Eg haldi meg hava lisið onkustaðnis, at tað ber illa til at hava eina umfatandi wikipediu, um tú ikki hevur millum 5.000 og 10.000 aktivar ritstjórar, og tað fáa vit so ongantíð í Føroyum. Og vit vita eisini, at eru vit ov fá, ja, so fáa vit ikki fulla úrtøku við bara at líta á vitanina hjá fjøldini (the wisdom of the crowds).

Hvat er so at gera?

Her er í øllum førum ein uppgáva, sum hvílir á landinum, og sum landið eigur at umhugsa at fáa gjørt nakað við. Og tá eg sigi landið, so meini eg við, at landið eigur at fáa til vega fortreytirnar, so at vit, vanlig fólk, skúlanæmingar, lesandi, granskarar, rithøvundar, miðlafólk o.o., kunnu fáa skjóta og góða atgongd til slíkar upplýsingar. Og ikki bara landið, men eisini størru virkini, stovnar og yrkis- og fakfeløg eiga at kenna eina ábyrgd og skyldu her.

Tað liggja stórar nøgdir av føroyskum kunningartilfari, sum kann gerast atgongiligt alment á netinum; tilfar, sum annars liggur goymt og gloymt onkustaðnis. Men hava vit nakra talgildingarætlan, so hetta tilfarið kann gerast livandi?
Og einir 20-25 løntir ritstjórar høvdu skjótt kunnað fingið gjørt eina líkinda føroyska alfrøði á netinum. Arbeiðið kundi verið skipað í samráð við okkara vitanarstovnar.

Eg haldi bara, at tað er stór skomm, at vit altíð skulu bera okkum undan. Og enn størri skomm er, at onnur vísa okkara viðurskiftum størri áhuga enn vit sjálvi.

So vónandi kemur vend í her, ongantíð ov skjótt.

crowds2

Leitaðu eftir dreyminum

tim3Eg minnist enn, hvussu hugtikin eg var av nýggja miðlinum, sum tey róptu internet. Hetta var fyri skjótt 20 árum síðan. Eg hevði hoyrt og lisið eitt sindur um hetta fyribrigdið, men dugdi ikki rættiliga at skilja, hvat hetta var.
Einaferð var eg í Finlandi, tað hevur verið í 1995, haldi eg, og har lærdi eg á fyrsta sinni at seta saman eina html-fílu, sum síðan kundi takast fram á einum kagara. Eg minnist ikki, hvat eg skrivaði í fíluna, men eg meini, at tað var tað, sum so nógv skriva fyrstu ferð, tey forrita: hetta er ein roynd. So hevur tú ikki lovað ov nógv.

Ein av luttakarunum á hesum seminari, sum tey kallaðu tað, vísti okkum síðan, hvussu vit kundu leita eftir og síggja skjøl, sum vóru løgd út á netið. Vit lærdu at leita í Gopher, men fingu eisini vístan nýggja kagaran Netscape, sum kundi vísa html-síður; enntá við myndum. Eitt tað fyrsta skjalið, eg fann á netinum (við Gopher), var røðan hjá Martin Luther King: I have a dream.

Jú, hetta var sum ein dreymur, og aftur var eg ovfarin. Eg var bókavørður og hómaði nakrar veldugar møguleikar her.
Eg hugsaði tá mest um kunningarmøguleikarnar á internetinum, og at nú skuldu vit øll kunnast, bæði høgur og lágur. Men eg fekk tó skjótt annað at síggja.
Nakað um somu tíð, sum hetta seminarið var, kom so Internet Explorer, – á mínum føðingardegi 16. august 1995, sig so tað. Og síðan er alt bara søga.

Skjótt eftir hetta fór man so at lesa meira um hetta fyribrigdið, Castell o.a., og at biksast við html og seinni asp. Sera áhugavert, men eisini mangan til høvuðbrýggj.
Hjá okkum sum vóru eitt sindur shy, og tí best dámdu at samskifta umvegis ein miðil, var internetið og møguleikarnir, ið komu við tí, ein gáva av himni. Men tað endaði ikki her.

So kom vist eitt tey róptu Web 2.0, eitt nýtt ættlarlið av tænastum á netinum, sum góvu brúkarum møguleikar at samskifta v.m. á netinum, uttan at hesir skuldu vera forritarar, og so kom rættiliga lív í.

Eg nevndi hetta við internetinum sum kunningarmiðil, og tað er internetið framvegis. Men hjá teimum flestu er internetið (og serliga fartænasturnar) fyrst og fremst ein samskiftismiðil. Nú eru øll á alla tíðina. At vera kendur í 15 minuttir, sum Warhol helt vera ein mannarættur, er nú veruleiki í ólukku mát. Vit brúka internetið ‘fyri selskapið skyld’, og ikki so nógv fyri at kunna okkum at verða demoktratiskt virknir borgarar.

Eg kom í morgun at hugsa um internetið – minnist ikki hví. Men so helt eg, at eg skuldi royna eitt privat hugarok. Og listin við tænastum v.m. á internetinum, sum eg kom fram til, sær soleiðis út:

Samskiftitim1
Encyclopedia
Bókasavn
Skjalasavn
Myndasavn
Filmssavn
Ljóðfílasavn
Heimasíður
Bloggar o.a.tl.
Kunningar- og tíðindatænastur
Telefon
Handlar, banki
Útbúgvingarstøð
Spøl
Streamingtænastur

Sanniliga ein øðrvísi miðil enn tað vit vóru von við.

Og so er hetta globalt (næstan), ókeypis (næstan), altíð opið, fyri øll (næstan).
Ei undur í at Sir Tim Berners-Lee, sum uppfann WWW, nú verður heiðraður.
Sí: http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21829671

Ummæli eru ikki tað, tey vóru

Landsbókasavnið hevur sum kunnugt til uppgávu at savna, skráseta og varðveita allar føroyskar bókmentir. Hartil kemur eisini, at savnið skal gera sítt til at savna ymist tilfar, sum kann lýsa føroyska bókmentasøgu, mentan og siðsøgu. Hetta bendir á, at bókmentir og útgáva av bókmentum í breiðastu merking eru virkisøkið hjá Landsbókasavninum.
Eitt tekstaslag, umframt bókmentirnar sjálvar, sum bókasøvnini leggja stóran dent á at savna og skráseta, eru ummæli. Ummæli eru – ella vóru, kunnu vit heldur siga – metingar, sum tey, ið høvdu skil fyri bókmentum, og sum dugdu at seta seg í lesarans stað, skrivaðu. Ummælini vóru vanliga um bøkur, sum júst vóru útkomnar. Tey vóru sum oftast eitt slag av brúkarakunning, tvs. ein vegleiðing hjá teimum, sum ætlaðu at keypa og/ella lesa eina bók. Men eisini ein afturmelding til rithøvundin ella forlagið og ein háttur at gera garð um tað, sum vóru góðar bókmentir, og at halda tað uttanfyri, sum ikki stóð mát.
Ummæli stóðu vanliga at lesa í dagbløðunum, onkuntíð í tíðarritum, mentanar- ella bókmentatíðarritum. Hesi ummæli verða skrivað enn. Ja, seriøsu dagbløðini hava ofta heilar sektiónir við ummælum.

Men nú er kortini hend ein broyting, og ummæli eru ikki longur tað, tey plagdu at vera.

Møguleikarnir við nýggju miðlunum, sum loyva øllum at vera útgevarar, hava havt við sær, at nú verða ummælini ikki altíð skrivað av bókmentakønum, men líka so ofta av vanliga lesaranum. Á heimasíðum hjá bókasølunum kann lesarin greiða sínum javnlíkum frá, hvat hann ella hon heldur um bøkurnar, um tær eru góðar ella vánaligar, um lesarin er fegin ella iðrar seg um keypið. Og hóast greiningin ella grundgevingin fyri dóminum mangan er munandi styttri enn í gomlu ummælunum, meira subjektiv, vil onkur kanska siga, so vísa kanningar, at lesarar ofra líta meira á tað, sum aðrir lesarar siga, enn tað, sum serfrøðingarnir siga. Tær fata vanliga lesaran, sum ‘ein av okkara’, og tá so er, fara vit ikki út í krókarnar at kanna nærri.
Og tað ber eisini til at gera bókmentaliga dómin púrasta leysan av vanligum uttanumtosi, men lata so og so nógvar ella fáar stjørnur siga, hvussu góð ella vánalig bókin er. Hvat stjørnurnar í sjálvum sær merkja kann vera ilt at meta um. Men 5 stjørnur eru nú einaferð betri enn 4 stjørnur, serliga um 6 stjørnur eru tað mesta tú kanst fáa. Tað ber eisini til at rokna miðaltalið av fleiri metingum, og tað má so gera metingina enn meira álítandi. Eg havi lagt til merkis, at tey eisini eru farin at geva stjørnur í sendingini In Mente. Her eru umrøðurnar tó eftir mínum tykki ofta ov drúgvar, tí senditíðin skal fyllast út, og tað verður mest til leyst prát um ymsar tættir av bókini ella listaverkinum, sum verður umrøtt; hvat ein heldur um hetta ella hitt, og hvat hin heldur, og um fólk eru samd ella ósamd. Men ein mentanarsending er nú betri enn ongin.

Men aðrar broytingar eru eisini, nú vit tosa um ummæli. Fyri tað fyrsta, so kanst tú nú lesa bókaummæli í vikubløðunum. Hetta er bara tekin um, at markið millum tann framkomna lesaran og lesaran av lættisoppatekstum kámast. Og kanska er tað bara gott. Eitt annað er, at ummæli nú ikki bara eru prentað í bløðunum ella í bókmentatíðarritum. Nei, nú eru fólk farin at skriva ummæli í eitt nú bloggum, á heimasíðum hjá teimum sjálvum ella hjá stovnum, har tey arbeiða. Og hetta gevur bókasøvnunum grá hár í høvdið. Tí nú er ikki longur so einfalt at finna ummælini og skráseta tey. Tey eru spjadd út um allar geilar. Og spurningurin er, um tað yvirhøvur ber til at fylgja við, hvat verður ummælt, á tann gamla mátan.
Taka vit til dømis nú seinastu bókina Brahmadellarnir hjá Jóanes Nielsen, so havi eg ikki sæð nakað vanligt blaðummæli av bókini. Niðurstøðan kundi tí verið, at bókin als ikki var ummæld. Men tað er hon.

11. oktober í ár legði Bergljót av Skarði, studentaskúlalærari, eitt ummæli av nýggju bókini hjá Jóanes út á bloggin hjá sær. Talan er um eitt drúgt og áhugavert ummæli, sum endar við: Bókin er góð.
Lesið ummælið her: Ein ektaður Jóanes

Nakað seinni hevur Turið Sigurðardóttir, professari á Setrinum, sett eitt ummæli á heimasíðuna hjá Setrinum: Tiltrongdur søguspegil.
Hon sigur í ummælinum, at talan er um eina frálíka skaldsøgu, men eina ónýtliga bók.  Hon sipar her til tekstin, sum er “illa hagreiddur á vegnum frá høvundi til lesara. Forlagsarbeiðið er so skikkað, at upplagið átti at verið brent og bókin prentað umaftur.” Hetta ljóðar undrunarvert, og tað sleppur heldur ikki at standa ósvarað.
10. november skrivar Eivind Weihe, lektari á Setrinum, aftursvar eisini á heimasíðuni hjá Setrinum við heitinum Um bókabrenning og at lesa við dogmatiskum brillum. Har verjir hann tekstin og grundgevur verjuna við, at tað sum Turið heldur vera villur í grundini er “eitt raffinerað stílbragd.”

Her er umframt ummæli eisini talan um bókmentafrøðiligt kjak, sum er áhugavert eisini hjá eftirtíðini at vita um.

Og kanska hava onnur eisini ummælt bókina hjá Jóanes Nielsen á netinum.

Hetta sigur mær, at skulu vit í komandi tíðum hava eitt yvirlit yvir føroysk bókaummæli eisini í framtíðini, so mugu vit finna nýggjar arbeiðshættir á bókasøvnunum, tí tað kann ikki vera meiningin, at vit bara skulu líta á, at Google ger arbeiðið fyri okkum. Ella er tað?

Vox populi

Sjónvarpið hjá Kringvarpinum hevur eina áhugaverda føroyska sending á skránni hóskvøld. Tey kalla sendingina Fólksins rødd, og hon verður sjálvandi endursend nakrar ferðir og kann eisini síggjast á netinum. Fólksins rødd er ein áhugaverd og ein eitt sindur øðrvísi sending. Her sleppa vanlig fólk kring landið at siga sína hjartans hugsan um ymisk almenn viðurskifti, sum røra seg millum fólk, sum tikið verður til í umrøðuni av sendingini.

Nú er tað sjálvandi ein treyt í sending sum hesari, at fólkini ikki eru skorin fyri tungubandið, hóast onkur teirra kortini er nóg so tungmæltur. Tað er jú fólksins rødd, sum skal lýsast í hesum sendingunum. Her er tað ikki elitan, sum skræðir seg, ikki viðmerkjarar og meiningsdannarar, sum við væl valdum orðum leggja tekstin út.
Nei, her eru tað fólk, sum liva fyri sínum meiningum, ið orðbera seg.
Og vit mugu rokna við, at fólkini eru vald út so, at tey umboða tað, sum rørir seg í fólkinum.

Eitt, sum tú beinanvegin leggur til merkis, tá tú hyggir eftir hesum sendingunum, er, at vanlig fólk hava ikki øll somu meiningar. Nú tekur sendingin upp viðkvom evni, sum tvídráttur er um, so tað sigur seg sjálvt, at so verða meiningarnar ymiskar. Og vóru fólkini eins og meintu øll tað sama, so var jú ongin sending. Á ein hátt kunnu vit siga, at her er talan er um eitt show, eitt slag av reality-sv, sum ber á brá at vera seriøst, men munurin á hesum sendingunum og øðrum meira populerum sendingum við ”vanligum” fólkum er, at hesi fólkini verða ikki kensluliga úrlatin og skulu ikki vísa nakað fram, og tað ger sendingarnar hugnaligar hjá teimum, sum ikki partú altíð skulu hava tju-bang.

Tað tykist sum leggja sendingarnar upp til, at fólksins rødd gongur í tveimum. Tað eru øðrumegin tey meira afturhaldssomu og hinumegin tey meira frísinnaðu. Eftir sendingini at døma, eru menn sum heild meira afturhaldssamir enn kvinnur, og býarfólk meira frísinnað enn bygdafólk.

Har eru tey, sum siga, at ongin skal siga teimum nakað. Tey leggja dent á frælsi og upplivingar, sum tey sjálvi velja. Nøkur halda, at sleppa tey ikki á cafe, ella á matstovu at eta pissa ella sushi, ja, so er onki at verða her til.
Onnur leggja dent á tað meira vanliga. Teimum dámar myndir, sum eru av onkrum, tey kenna. Hesi eta vanligan føroyskan mat, lurta eftir harmonikutónleiki, kika eftir fólki ella njóta útsiktina.
Øll eru tey kortini virkin, hvør á sín hátt. Summi fáast við list ella hava okkurt spennandi ítriv, sum onnur halda verða ónyttugt fjas. Summi eru nøgd við lítið, meðan onnur búgva í stásiligum borgum. Nøkur halda, at alt eigur at gevast leyst, meðan fleiri halda, at eftirlit og mørk eiga at vera. Tú skalt akta skaparan og ikki stinga trínið ov langt fram.
Er alt normalt, ella er greiður skilnaður millum tað, sum er normalt og tað, sum er ónormalt? Tað er svarið á hendan spurning, sum fólk eftir øllum at døma verða bólkað eftir.

Kanska er her talan um mentanarstríð.
Vit hava gomlu mentanina, sum vit syngja um á Ólavsøku. Um tey, sum í fjørðu fóru at skera tara har. Um vakrar moyggjar og knappar menn, sum kunna teirra gerning gera. Um tey, sum halda tað vera stuttligt at reka seyð, at kasta nót og halda snøri.
Og so hava vit nýggju mentanina, sum vit syngja um í nýggjari tónleiki, asfalt- ella proletarmentanina vil onkur kanska siga. Tey, sum dáma slíka mentan, eru tey, sum ikki tíma at sópa undan neytum ella kryvja seið, men heldur halda saman við teimum, sum víða hava farið og sum vita alt so væl, og sum eru lagalig í orð og í tal. Millum hesi eru eisini tey, sum nassa upp á statin, og sum skuldu fingið homluband um reyv. Kortini eru tað hesi, sum syngja harðast um gomlu mentanina og hava hana sum ítriv.

Men hesar sendingarnar prógva eisini, at tað er ikki bara svart og hvítt. Vanlig fólk kunnu saktans hava avgjørd sjónarmið, men duga kortini at síggja, at pláss skal eisini vera fyri øðrum sjónarmiðum. Og kanska er tað enntá so, at vanlig fólk eru nógv meira at sær komin, enn fleiri av okkara populistisku politikarum og teir prædikumenn, sum í mongum føri dyrka tápuligheit og afturhald.
Føroyingurin er, tá samanum kemur, eitt modernað og framkomið fólk.

Nú kundi tað sjálvandi verið stuttligt at spurt, hvønn vit meina við, tá ið vit tosa um vanlig fólk. Neyvan meina vit við tey kongiligu og kendu. Ganga rithøvundar og stjórar fyri at vera vanlig fólk, og hvat við rokskiparum og flogskiparum? Rekavætti og drankarar eru neyvan vanlig fólk, ella hvussu?

Sum viðurskifti ella tema er hetta við fólksins rødd áhugavert. Nógv verður granskað í hesum viðurskiftum í okkara grannalondum, men alt ov lítið í Føroyum. Tað snýr seg í veruleikanum um, hvussu mentan og samleiki verður til sum aftursvar upp á samfelagsligar og sosialar skipanir og tilgongdir. Og her kann vera talan um bæði tað lokala og tað alheimsliga, sum troðkar seg inn á lokala pallin. (Hoyrdi eg ikki onkran nevna internetið?)

Í føroyskum bókmentum hevur hetta tema verið viðgjørt í skemtiligum hami í bókini Feðgar á ferð eftir Heðin Brú og sum gamansleikur í bókunum Gamansleikur. Søgur úr Krabburð eftir Jens Paula Heinesen.

Ein áhugaverdur spurningur í hesum sambandi er, hvussu hesi mentanarligu frábrigdini, sum verða lýst í Fólksins rødd, ávirka politiska støðutakan ella førleikan at menna seg og sítt, tí mentan og samleiki standa ikki í stað. Vit hava enntá ein politiskan flokk, sum kallar seg Fólkaflokk, hvat so man liggja í tí navninum.
Tað er í hvussu er stórur áhugi fyri, hvat vanlig fólk halda. Tí annars var ongin grund til, at fólk sleppa at senda sms-boð til morgunsendingina Góðan morgun Føroyar, vit hava veljara- og gallupkanningar, og spinn (tað, sum fyrr kallaðist propaganda) hevur góðar dagar. Sonevndar Vox pop samrøður eru eisini gott tilfar í vikubløðum og enntá eisini í seriøsum miðlum. Sjáldan verða tey ráðandi, sum hava so stóran áhuga fyri, hvat vanlig fólk halda, kortini drigin til svars fyri, at tey (ella samfelagið) ikki klára ella vilja veita vanligum fólkum tær sømdir og tænastur, sum tey veruliga hava brúk fyri.

Spurningurin er eisini, hvussu vit takla alheimsgerðina og fáa hana at sampakka við eitt fjølbygt føroyskt samfelag, sum tryggjar øllum so jøvn kor og politiska ávirkan sum tilber.
Antin hetta skal gerast við betri skúla- og mentanartilboðum, fleiri almennum arbeiðsplássum, ítróttahallum ella tunnlum, er ein standandi spurningur. Bygdafólk tykjast ofta gloyma, at ein tunnil inn til meginøkið eisini hevur við sær, at handils- og mentanarlívið har mennist, meðan lokaløkini ganga aftur. Ella hví ikki hugsa stórt? Altjóða konserthús og listasavn úti á bygd, altjóða flogvallir, altjóða universitet – you name it.

Møguleikarnir at menna lokaløkini eru nógvir, men tað er tíverri ikki altíð teir, ið muna best, ið verða troyttir.

Sendingin Fólksins rødd ger so eitt. Hon fær okkum at skilja, at fólk eru ymisk í Føroyum, hóast hon ikki sigur okkum, hví so er.

Tað næsta stóra, ið koma skal

Bókin FREE. The Future of a Radical Price eftir Chris Anderson (London, Random House, 2009, eisini útkomin á donskum) er eftir mínum tykki ikki so vánalig, sum fleiri av ummælarunum siga hana vera.

Langi halin

Chris Anderson er annars kendur við bókini um langa halan, m.a. um tað stóra úrvalið, sum nú er tøkt hjá okkum øllum á netinum og í nethandlum, tí, sum hann tekur til, – á netinum er óavmarkað hillapláss, og har er skjótt at finna tað, tú leitar eftir.
Bókin The Long Tail. Why the Future of Business Is Selling Less of More (New York, Hyperion, eisini útkomin á donskum) kom í 2006 og gjørdi beinanvegin hol í sjógv og varð eitt nú av Financial Times vald ein tann mest týðandi business-bókin, ið kom út í 2006.

Chris Anderson ger í hesi bókini vart við, at við víðfevndu netatgongdini verða múrar rivnir niður og samsint fólk, uttan mun til stað, og eisini handlar og einstaklingar, sum selja servørur ella tænastur til tann vandna brúkaran, kunnu nú lættliga koma í samband hvør við annan. (Smb. herrópið Connecting People)

Okkum nýtist tí ikki longur at keypa mainstreamvørur ella -undirhald. Vit kunnu fara eftir tí, sum veruliga hevur okkara áhuga. Hetta ger, at ein nichu-strategi loysir seg betur enn higartil, og hetta letur eisini upp fyri nichu-mentanum. Tað, sum fyrr var nærum ógjørligt, tí at tað var dýrt ella ikki til at fáa hendur á ella sleppa av við, tað verið seg vitan ella serligar vørur og lutir (gamlir brúktir ella nýggir), t.d. klæðir, tónleikur, bøkur, upplýsingar, fakliga týðandi greinir, uttanlanda telefonsamrøður o.tl., er nú tøkt hjá øllum. Tvs. alt kann seljast og miðlast! Um ikki annað, so fyri onki!

Kendu internetfyritøkurnar Amazon, Skype, eBay o.a., ið hava lagt seg eftir at laga sínar tænastur og sítt virksemi til hesa nichu-strategiina, sum vendir sær til fjøldina, eru ikki handlar ella tænastuveitarar í vanligari merking, men týðandi millumlið (brokarar) og ovurstór innformatiónssøvn, sum tað við sermentum leititólum er lætt at leita í. Ja, hesi tólini koma enntá í summum førum við keypsuppskotum til brúkaran, út frá keypum ella leitingum, hann ella onnur áður hava gjørt.

Hesar fyritøkurnar brúka eisini møguleikarnar, ið liggja í kollektiva vitinum (the wisdom of crowds), har tað ikki snýr seg um, hvat øll hini halda, og so laga sínar meiningar eftir tí, men um hvat ein sjálvur ella tey, ið skulu taka eina avgerð, sjálvi halda ella vilja. Hetta er sera virðismikil vitan í vinnuhøpi, sum vit ofta lata veitarum og virkjum ókeypis, tá ið vit reika á netinum.

Hetta paradísúrvalið hevur gjørt, at okkum nýtist ikki longur øll at ganga í gráum, sum kinesarar á sinni, nei, vit kunnu fara í tað, vit vilja, og lata tað hava tann lit, tað vil. Ja, vit kunnu enntá fara í smáar lit- ella áhugafelagsskapir, um vit eitt nú t.d. bara vilja ganga í svørtum (eins og Ford á sinni, sum segði, at fólk kundu fáa allar litir á bilin, bara tey valdu svart). Um tær dámar ABBA, gospel, Pretty Things, free jazz, óskiljandi modernaðan klassiskan tónleik ella tónleik, sum eru upptøkur av rópum frá andalusiskum monnum á fjalli eftir klatrigeitum, ja, tað verður so upp til tín.

Breiðar ella smalar sjangrur, vanlig ella løgin áhugamál, tað er eitt feitt.

Hetta vísir bara, at tað verður alt truplari ikki at vera mainstream. Ja, vit mugu uppfinna serligar bindingar ella heilt serlig avsíðis skot, skulu vit ikki enda í hópinum, nú nærum alt gerst mainstream ella í hvussu er atkomuligt. Og kortini hevur hetta onki at gera við misskilta individualismu, men er eitt slag av veruligum (brúkara)frælsi.

Tað sum Chris Andrson vildi siga við hesi bókini var, at nýggir virkisfrymlar (business model) hava tikið seg upp saman við internetinum, og hetta eyðkennir digitala búskapin, viðhvørt eisini róptur wikionomics.

Ókeypis – gandur ella jólaveitsla

Í hesi nýggju bókini FREE, sum kom út í 2009, tekur Chris Anderson upp ein annan tátt í digitala búskapinum. Her vísir hann á eitt búskaparligt rák, sum kemur til sjóndar á tann hátt, at alt fleiri vørur og tænastur verða latnar brúkarum fyri onki (FREE) ella ókeypis. Hetta ljóðar sum gandur ella jólaveitsla og ov gott til at vera satt, men nakað er um hetta kortini.

Nakað á sama hátt sum við halanum, so nevndir Chris Anderson aftur hetta við hillaplássinum, men nú leggur hann serliga dent á at lýsa týdningin, at kostnaðurin at viðgera, goyma og flyta talgild (digital) dáta alla tíðina fellur og støðugt nærkast 0. Royndirnar vísa eisini greitt , at kt-tænastur gerast støðugt betri og bíligari! Hetta hevur við sær tað, sum hann rópar yvirflóð (abundance), og hetta hevur serligan týdning fyri digitalar vørur, sum nú kunnu avritast, margfaldast og flytast fyri nærum onki (tvs. markkostnaðurin nærkast ella er so nær við 0, at tað loysir seg ikki at geva sær far um hann). Og hóast menningarkostnaðir vanliga eru høgir, so vil læran á einum marknaði við so harðari kapping, sum vit kenna hana á internetinum, tó verða, at prísirnir á hesum vørunum eisini fara at falla niður í onki. Fleiri dømi eru longu um, at hetta er so. Stóri spurningurin hjá vinnuni er, hvussu hava vit lønandi vinnu, tá ið øll vanlig vøra ella tænasta verður latin fyri onki? Chris Anderson roynir at svara hesum áhugaverda spurningi.

Okkum dámar ókeypis

Chris Anderson byrjar sína argumentatión við at staðfesta, at tað psykologiskt er nakra serstakt við ókeypis. Fólk kunnu næstan ikki lata vera at taka ímóti tí, sum er ókeypis, hevur tað annars nakað sum helst virði. Ja, tey dáma tað, sum sýnist ókeypis, sjálvt um tað mangan eru fjaldir kostnaðir fyri brúkaran knýttir at hesum, sum skal eitast vera ókeypis. (Hvør minnist ikki ‘pakkan’ vit fingu ‘ókeypis’ á jólaveitslum!). Ein orsøkin er, at tá okkurt er ókeypis, sleppa vit undan at hava ekka av, um okkara keyp nú eisini var tað vert, tí vit hava jú ikki goldið nakað!

Tað er jú royndur lutur, at vit einum og hvørjum keypi (vanligar gerandisvørur kanska undantiknar) og ikki minni við íløgum er altíð ein ivi, um vit nú hava gjørt ein góðan handil ella spilt pengarnar burtur – keypt kattin í sekkin.

Anderson nevnir eisini, at tað kunnu vera ivamál við ókeypis: t.d. oyðsl, burturspilt tíð at lesa og beina burtur ókeypis lýsingabløð, at onnur kanska halda teg vera eina kargapisu o.s.fr. Og vit kjakast enn, um tað er rætt ella skeivt, at fiski- og veiðiloyvi verða latin fyri einki, tá ið tey nú eru fólksins ogn og hava stórt virði.

Men mangan er tað so, at ókeypis í nútíðar business ofta ger munin ímillum at hava ein stóran marknað ella als ongan at hava.

Ókeypis er ikki nakað nýtt

Tað er lítil ivi um, at ókeypis er, og altíð hevur verið ein týðandi strategi innan marknaðarføring, serliga ætlað til at skapa áhuga (attention), undirtøku (loyalitet) ella bindingar (lock-in). Vit kunnu bara hugsa um bókaklubban, sum letur fyrstu bókina ókeypis, móti at tú bindur teg at taka ímóti teimum komandi seks, ella tá ið tú fært eina ókeypis fartelefon móti at tekna hald nakrar mánaðir. Hetta er púrasta vanlig marknaðarføring, ið verður rópt freebie marketing. Eisini kent sum virkisfrymilin hjá King C. Gillette frá fyrst í farnu øld: gev øllum (mannfólkum) eina ókeypis rakimaskinu (sum í sjálvum sær er virðisleys), so ber til at selja barberbløðini, sum støðugt skulu skiftast út, dýrt. Stutt sagt, tú rindar fyri eina ókeypis vøru ella tænastu við eini aðrari vøru ella tænastu, tú eisini keypir.

Tá talan er um telefeløgini, so selja tey ikki fyrst og fremst fartelefonir (tær verið so litfagrar, tær nú einaferð eru), tey selja gimmick og telefontrafikk (útnyttan av kapasiteti!). Tað snýr seg um skjótt at fáa brúkarar, tí virðið á tænastuni bæði fyri tann einstaka og á tænastuni sjálvari økist sohvørt sum fleiri brúka tænastuna. Hetta er netverks-logikkur.

Fýra virkisfrymlar, ið byggja á ókeypis

Chris Anderson nevnir fýra dømi um virkisfrymlar, har freebie (1) er tann eini.

Hini eru fyrst tann vanligi (the-three-party-market (2)), tá ið tú fært okkurt fyri einki, sum onnur gjalda, t.d. almennar tænastur, ella eitt ókeypis (ella sera bíligt) lýsingafíggjað blað. Tað, tú fært ‘ókeypis’, rindar tú ella onnur kortini aftur seinni, tá ið tú ella tey keypa vørurnar, sum lýst hevur verið við, helst eitt sindur dýrari. Almennar tænastur rindar tú umvegis, um tú ert so óheppin at rinda skatt. Modellið fremur vøru- ella tænastuumfarið.

Tað, sum hendir her, er t.d., at blaðið selur lesarar til lýsararnar og fær gjald aftur fyri tað. Hetta er ein rættiliga vanligur virkisfrymil, t.d. í nærum allari útgávuvinnu, men eisini á netinum. Eitt rættiliga nýtt og áhugavert dømi her er ókeypis netútgávan av alfrøðini Den Store Danske, sum er lýsingafíggjað, men skrivað fyri ein part av sjálvbodnum. Tilfarið verður tó eftirhugt og viðhvørt rættað av serfrøðingum.

Ein annar ikki minni vanligur virkisfrymil er freemium (3), eitt hugtak venturekapitalisturin Fred Wilson kom við í 2006. Í stuttum gongur hesin frymilum út uppá at lata grundútgávuna ókeypis til so nógv sum gjørligt, og so taka pening frá teimum, sum vilja gjalda fyri premium- ella skreytútgávuna. Talan kann eisini verða at gjalda fyri rættin at fáa ‘update’. Grundarlagið fyri hesum frymli er, at t.d. 5% av brúkarunum gjalda fyri øll. Treytin er vanliga, at hesi 5% skulu takast av einum hampuliga stórum tali av brúkarum. Endamálið við ‘Free’ her er at fáa vøruna út so víða sum gjørligt. Í software-vinnuni er freemium eitt higartil væleydnað aftursvar til open-source, ið er fjórða slagið av ókeypis. Tú hevur varhugan av, at Chris Anderson roknar hendan virkisfrymilin, altso freemium, sum at síggja til er rættiliga jaligur, at verða nýtiligan í hesum nýggja FREE, hann er talsmaður fyri.

Fjórði virkisfrymilun er tað, sum kann kallast ‘ordiliga’ ókeypis (4). Dømi eru ókeypis forrit, ymsar ókeypis nettænastur og bloggar, umframt í heila tikið ein stórur partur av tilfarinum á netinum (sum eitt úrslit av sonevnda teldusníkalyndinum (hacker ethic)).  

Besta dømið her er helst Wikipedia, sum er ein verkætlan, sum er heilt uttanfyri peningabúskapin, bæði tá ið talan er um framleiðslu og nýtslu. Tað, sum tað hóast alt kostar av hava Wikipedia koyrandi, verður fíggjað við gávum.

Frymilin er eisini kendur frá sjálvbodnum arbeiði, herundir arbeiði, gransking, kunning o.s.fr., sum fólk gera í síni frítíð, men lata øðrum fyri onki.

Spurningurin er bara, hvat fær fólk at arbeiða fyri onki? (Nevn tað forrestin ikki fyri okkara arbeiðsgevarum og politikarum!)

Hví tíma fólk at arbeiða fyri onki?

Grundirnar eru fleiri. Summi dáma kanska bara hetta at hjálpa øðrum, at rætta eina hjálpandi hond í góðum selskapi.

Chris Anderson setir annars hetta í samband við yvirnøgdarsamfelagið. (Umrøtt m.a. í bókini The Affluent Society eftir J. K. Galbraith (1958)). Allir grundleggjandi tørvir eru nøktaðir, so fólk sóknast eftir onkrum, sum kann geva innihald í tilveruna. Vit hava yvirskotsorku, kenskuligar og intellektuellar tørvir, sum vit ikki fáa brúkt á arbeiðsplássinum, og sum vit tí royna at nøkta aðrastaðnis. Tað man neyvan vera av tilvild, at sjónvarpið ikki fangar longur (kanska líka burtursæð frá tápuligum talentkappingum). Vit savnast um aðrar skíggjar og onnur støð, har tað hendir eitt sindur meira, og har vit sjálvi fáa gjørt vart við okkum.

Nú er tað ikki longur pengar, sum telja, men at vera høgt í metum (reputation).

At kunna ‘folda seg út’, ikki bara í sosialum, men eisini fakligum høpi, gevur eina kenslu av nøgdsemi. Hitt er so at fáa fólk í talu, ella at fólk geva tær gætur (attention). Tað er ikki heilt sørt av anarkismu a la Kropotkin í hesum: gávubúskapur og sínamillum hjálp. Vit vilja heldur økja sosiala og mentanarliga kapitalin (sum so aftur sambært Bourdieu kann umsetast til pening!).

Free er ikki nóg mikið

Hóast hugin at arbeiða og samskifta ókeypis, so ger Chris Anderson vart við, at Free er ikki nóg mikið í einum vinnuligum høpi, tað skal sameinast við gjald (‘Free has to be matched with Paid’).

Hann nevnir í hesum sambandi, at tá ið okkurt verður til í yvirflóð, so verður trot á øðrum, og í okkara tíð fyrst og fremst trot á tíð. Og tað er júst her, møguleikarnir fyri gjaldi liggja. Tá ið vit eitt nú fara inn á Netdoktor, so fáa vit hópin av generiskari/almennari vitan ókeypis. Hetta er ikki nyttuleys vitan (t.d. at vit kunnu kanska fáa eitt tips um at taka onkra hostasaft, ella vit kunnu staðfesta, at tað í hvussu ikki er tann ella tann álvarsama sjúkan vit hava). Hetta er gott, tí so sleppur læknin undan at brúka dýra tíð at greiða okkum frá hesum, men kann arbeiða sum serfrøðingur, tvs. við vitan, sum er sett í ein heilt ávísan kontekst og sum kann brúkast í viðgerð.

Tað, fólk fara at spyrja eftir og gjalda fyri framyvir, verður tað sermerkta ella tað einastandandi, unikka. Tíð kunnu vit ikki oyðsla við. Vit vilja hava góðsku, skreytvørur, góða tænastu, upplivingar, konsertir, framførslur, tað stuttliga, fiksa o.s.fr. Nakað av hesum fáa vit fyri onki, men tað mesta gjalda vit fegin fyri. Vit hava fingið valfrælsi, sum vit antin kunnu brúka skilagott, ella hinvegin sum  Kári P syngur: “frælsið at velja hvønn ein skal selja seg sjálvan og frælsið sítt til”.

Vandar við ókeypis

Sjálvandi eru vandar við free. T.d. at fólk savnast (flokkast/smb. hugtakið herding) um tað sama: øll ella næstan øll brúka portal.fo, ella tá ið Google hevur allan leitimarknaðin (andaligt monopol!?). Tá ið tað ikki er pláss fyri nr. 2, hvat verður so av innovatiónini, hevur hon nakran sum helst kjans? Ella hví ger Chris Anderson ikki meira burtur úr trupulleikunum at brúka t.d. Open Office í almennari fyrisiting, stovnum og virkjum? Tað verður lítið gjørt, hóast tað hevði verið sparing! 

Tað slepst ikki undan ókeypis

Nú hoyrir Chris Anderson til teirra, sum eru fyrstir at rópa hart um tað næsta stóra, sum skal koma.
Men hóast tað eru nógvir leysir endar og ‘gitingar’ í hesi bókini hjá Chris Anderson um tað, sum er ókeypis, so hevur hann tó fingið fatur á rætta endanum. Í bókini hevur hann fleiri dømi um free-virkismøguleikar innan teir fýra omanfyri nevndu virkisfrymlarnar, og fleiri av hesum tykjast skilagóðir.
Og tí er tað bara at loypa í dansin, tí, sum Chris Anderson sigur: You can’t stop free.

At liva lívið live

Tað er væl kent at stórar tøkniligar uppfinningar ella frambrot hava broytt heimin, okkara hátt at liva, virka og framleiða, okkara sosialu skipanir. At ein heimasíða við einum leititeigi og nøkrum litaðum bókstavum og einum navni, sum einki sigur, skal hava somu ávirkan, kann vera ilt at fata. Men at so er, eru tað summi, ið halda. Ein teirra, Jeff Jarvis, kendur ritstjóri á blogginum http://buzzmachine.com, hevur skrivað bók um hetta við heitinum What Would Google Do?

Í hesi bókini greiðir hann frá, hví Google hevur havt slíka framgongd, at tað í dag er at kalla einasta brúkta leitatólið til alt tilfarið á internetinum.

Henda framgongd kemur ikki av ongum, tí aftanfyri liggja greiðar stevnur og rák.

Jeff Jarvis leggur dent á, at Google er ikki ein portalur, men ein pallur ella netverk, har øll, stór og smá, kunnu koma til orðanna. Vanliga leititólið hjá Google goymir onki tilfar, men er ein raðfesting (indeks) av tilfari á netinum, sum onnur hava framleitt. Í Google hevur ongin framíhjárætt, tað eru heimasíðurnar, sum tey flestu velja at lata upp ella vísa til, sum koma ovast á leitilistan. So kunnu tey stóru virkini gjalda fyri at verða sædd, og tað er tað, sum Google livir av, men tey sleppa ikki (tað sigur í hvussu er grundreglan) at ávirka raðfylgjuna á leitilistanum.

Jeff Jarvis sigur, at vit sjálvandi ikki skulu gera júst tað sama, men spyr, hvat vit kunnu læra av Google.

Eitt tað fyrsta er, at Google letur fólk ella brúkaran sleppa framat, og gevur teimum ein møguleika ella rættari ein pall at finna og almannakunngera kunning (informatión), rit- og listaverk og vitan og eitt stað at savnast um áhugamál. Við Google er lætt at koma í samband við javnlíkar, og júst tí, at so nógv brúka Google, er eisini lætt at finna fólk við seráhugamálum ella fólk, sum hava verið úti fyri tí sama, sum tú, tað verið seg góðar ella minni góðar hendingar. Dømi eru um, at stór virki eru vaknað við kaldan dreym, tí at brúkarar hava skift orð á netinum og funnið út av, at tey eru ikki tey einastu, sum virkið hevur ‘snýtt’. Fólk hava tikið sær um reiggj, ella sum Jeff Jarvis málber seg: Mobs form in a flash, tey hava orðað mótmæli, og stórfyritøkur, ja heilar landastjórnir eru farnar at rista í brókunum. Tað er hetta valdið, sum netið gevur vanligum fólki, sum broytir sosialu dagsskránna.
Kanska er tað ikki fyrr enn nú, at vit fáa veruligt talu-, skrivi- og savningarfrælsi?

Eitt annað er, at nýggir marknaðir koma undan. Eitt ótal av vørum kunnu keypast, og bygdafrellið nýtist ikki longur at keypa í avmarkaða úrvalinum í handlinum yvirav, men kann fara til handils hvar tað skal vera. Hetta við nærum óavmarkaðum vøruúrvalið er tað, sum liggur í hugtakinum um langa halan, ‘the long tail’, tí nú eru hyllapláss, at búgva á fjarskotnum støðum ella avmarkaður kundaskari ongin forðing longur. Hesi viðurskifti eru væl lýst í bókini The Long Tail. Why the Future of Business Is Selling Less of More hjá Chris Anderson, sum kom út í 2006.

Mentan er ikki longur tað, sum alment góðkendir mentastovnar hava at bjóða, og hópframleiðsla (one fits all) er farin um tað besta. Eisini tíðin við Hollywood og stórfilmum er farin. Í løtuni eru tað gentan í grannahúsinum ella drongurin, sum rýmdi úr skúlanum, sum standa á heimspallunum. Reality-show eru farin av móta, tí nú er sjálvt lívið live, sum tikið verður til.

Tey fægstu hava brúk fyri millummonnum, men fara sjálvi eftir tí, tey vilja hava. Nýggi virkisfrymilin eitur ókeypis, og vitan og upplivingar verða skaptar í samstarvi og samskifti við samsint.

Síðan Google og aðrar líknandi tænastur eru komnar fram á netinum, mugu vit sanna, sum James Surowiecki í bókini The Wisdom of Crowds (2004), at fjøldin er ikki býtt longur.

Í Googleøldini er umráðandi at vera sæddur, at vera væl lýddur og at lata dygdarvøru ella –tænastu og bjóða besta prísin. Hetta er ein tíð, tá ið opinleiki er ein dygd, har vit ikki longur hava trot, men mugu læra at skapa og handfara yvirflóð av nærum øllum.

Lívið er alment, og tað sama er vinnuvirksemi. Jeff Jarvis orðar hetta soleiðis: “Living in public today is a matter of enlightened self-interest.” Tú tænir øðrum, og tænir á tann hátt tær sjálvum, tú verður lættari at finna og fært fleiri møguleikar.

Vit hava ikki longur tjóðar- ella virkisbúskap, men gávu- og egobúskap.

Jeff Jarvis roynir í bók síni at vísa á, at læran, sum framgongdin hjá Google ber boð um, kann brúkast um alt, tvs. bæði sosial, politisk, mentanarlig og vinnulig viðurskifti. Nýggja rákið rakar øll, ja, skulu vit trúgva honum, so eiga sjálvt flakavirkini at spyrja seg sjálvan: hvussu hevði Google gjørt?
Tað er eyðsæð, at skalt tú fáa fulla fyrimunin av nýggju møguleikunum á netinum, so er tað nærum ein treyt at tosa eitt av stóru málunum, helst enskt. Har gera vit 49.000 lítlan mun. Hetta talar kanska fyri, at vit eru í eini serstøðu, og at vit okkara vegna mugu hugsa øðrvísi enn Jeff Jarvis. 

Nú kunnu vit altíð siga, at hann, sum er eldhugaður fyri einum máli, ofta hevur hug at gera av. Tí eru ikki dømi um, at vit við hesum nýggja hugsunarháttinum stuðla amatørismu og hedonismu (njóting, sum fremsta mál í lívinum) og sosialari líkasælu?

Jeff Jarvis heldur tvørturímóti, at netið ger fólk meira sosial, ja, at tað kann gerast til eina endurmenning av gamla samanhaldinum, sum at kalla fór heilt fyri skeytið í 70- og 80-árunum. Og hvør sigur, at tað elitera, hástóra og afturlatna er vert at varðveita? Nú er tað hinvegin góður siður at samstarva. Jú, tað eru mangir múrar rapaðir í seinastuni.

Kann vera, at hugsanin at alt skal vera ókeypis ljóðar áhugaverd, men er tað nú vist, at alt kann ella skal fíggjast við lýsingum og sponsorpeningi? Kortini eru mong dømi á netinum um, at fólk gera stórarbeiði fyri onki, ella fyri aðra løn enn reiðan pening.

Nógv av tí, sum Jeff Jarvis førir fram sum nakað nýtt, eitt nú at seta kundan í miðdepilin, er gamal sannleiki. Munurin er bara, at í útleggingini hjá Jeff Jarvis er hetta at seta kundan í miðdepilin ikki eitt val (sølutaktikkur), men eitt víðfevnt krav, sum tað ikki kemst uttanum.

Kann vera, at Jeff Jarvis hevur eina ov avgjørda turkatrúgv, at vitan (kanska heldur kunning) loysir allar trupulleikar, at Palleba nú veruliga hevur tikið valdið. Bara tað ikki endar sum hjá Jeppe í seingini hjá baróninum.

Og helst man tað fara at ganga rúm tíð, áðrenn vit fara at downloada fiskafløk.

Tíðirnar eru broyttar, so langt kunnu vit geva Jeff Jarvis viðhald.