Framtíðin á skránni í Davos

Í hesum døgum eru fleiri enn 2.500 leiðarar í vinnu og landsumsiting, frá altjóða stovnum, felagsskapum, lærd fólk og umboð fyri miðlarnar og mentanina á ferð til Davos í Sveis til 46. ársfundin hjá the World Economic Forum, sum verður 20.-23. januar. Evnið á fundinum er, hvussu vit fóta okkum í fjórðu ídnaðarkollveltingini.

Christopher Murray, Jens Stoltenberg, Bill Gates, Gordon Brown, Olusegun Obasanjo, Fareed Zakaria, Giulio Tremonti - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2006

Christopher Murray, Jens Stoltenberg, Bill Gates, Gordon Brown, Olusegun Obasanjo, Fareed Zakaria, Giulio Tremonti – World Economic Forum Annual Meeting Davos 2006

Vit, sum eru komin eitt sindur til árs, minnast væl, hvussu hugtikin vit vóru, tá ið vit lósu bókina hjá Alvin Toffler The Third Wave frá 1980 um eftirídnaðarsamfelagið, sum eisini amerikanski sosiologurin Daniel Bell fyrstur setti orð á í kendu bókini The Coming of Post-Industrial Society frá 1973.
Teir báðir vístu á, at meðan onnur aldan var eyðkend av hópframleiddum standardvørum til ein eins brúkaraskara, so var triðja aldan eyðkend av framleiðslu av tænastum, ofta við høgum kunningarinnihaldi, og Toffler nevndi tí eisini hetta tíðarskeiðið kunningarøldin. Samfelagið broyttist til tænastusamfelag, tann gamla arbeiðarastættin minkaði burtur og miðalstættin og eitt lið av fólki við útbúgving veitti og brúkti hesar tænastur.
Tað gekk rætta vegin, líka til Thatcher og Reagan tóku kvørkatak á hesi gongdini og beindu hana inn á eina nýliberalistiska kós.

Nú verður so tosað um fjórðu ídnaðarkollveltingina, nýggja globala dagsskráin, og hvat er so tað?

Á heimasíðuni hjá World Economic Forum (http://www.weforum.org/) verður henda fjórða aldan lýst á henda hátt: It is characterized by a fusion of technologies that is blurring the lines between the physical, digital, and biological spheres. Tvs. ein samanrenning við lít.

Í hesum aldubrotinum fer serligur dentur at verða lagdur á útbúgvingar, gransking, at skapa nýggj infrakervi, størv og skipanir. Lond og samfeløg eru longu nú farin undir at brynja seg til at taka ímóti fjórðu ídnaðarkollveltingini. Íløgur verða gjørdar í útbúgving heilt frá grundstøði, í samskiftismøguleikar so sum gott breiðband, á nýhugsan og sosialar ábøtur og tryggleika. Nógv er sjálvandi orð og breggj, men kanska er okkurt kortini í øllum hesum.
Framtíðin er í øllum førum ikki tað, hon hevur verið.

Mentan og mentanararvurin hevur eisini týdning í hesum sambandi. Vit øtast um tær miðvísu oyðileggingar av mentanararvinum, sum nútíðar terroristar brúka sum stríðshátt. Teir ræðast framtíðina og tær broytingar í valdsmynstrinum, sum hon hevur við sær. Kanska hava teir grein í sínum máli, tí framtíðin kann eisini gerast marra hjá onkrum, tað hevur alheimsgerðin víst.

Men ábyrgdin at røkja eisini lokalu mentanina og mentanararvin liggur á hvørjum einstøkum landi, og har eru Føroyar kanska serliga eftirbátar. Hjá okkum er mentan og útbúgving ikki ein so týðandi partur í samfelagsmenningini og nútímans føroysku sjálvstýrisstrembanini, sum vinna og vælferð, og hetta nevnir Kári á Rógvi, sáli, eisini í síni grein Revideringar av självstyrelselagstiftningen för Färöarna (s. 143) í nýggju bókini Självstyrelser i Norden i ett fredsperspektiv – Färöarna, Grönland og Åland, sum júst er útkomin vígd minninum um hann. (Bókin kann lesast her: http://www.peace.ax/images/stories/pdf/Sjalvstyrelser_i_norden_webbversion.pdf)

Men á folafur1undinum í Davos í hesum døgum hevur mentan og list eisini fingið innivist. Eitt nú skrivar kendi íslendski listamaðurin Olafur Eliasson, sum helst er við á fundinum, áhugaverda grein um týdningin listin hevur: Why art has the power to change the world. (http://www.weforum.org/agenda/2016/01/why-art-has-the-power-to-change-the-world).

Jú, spennandi verður at fylgja við komandi dagarnar og fáa hóming av, hvønn veg tað ber.

Tað ber til at fylgja við á heimasíðuni hjá World Economic Forum og á vanligu og sosialu miðlunum.

Teimum, sum dáma at lesa, kann eg viðmæla ritgerðina The Fourth Industrial Revolution eftir Jaap Bloem o.fl. Sogeti, 2014. (http://www.fr.sogeti.com/globalassets/global/downloads/reports/vint-research-3-the-fourth-industrial-revolution)

Wikipedia 15 ár í gjár

imageÍ gjár 15. januar vóru 15 ár, síðan netalfrøðin Wikipedia (https://www.wikipedia.org) varð stovnað av teimum báðum Jimmy Wales og Larry Sanger. Neyvan høvdu teir tá hóming av, hvussu stór alfrøðin fór at gerast, og hvønn týdning hon fór at hava sum kunningarmiðil.
Wikipedia er til á flest øllum málum og eisini føroyskum (https://fo.wikipedia.org/), men enska útgávan er tó tann størsta og nógv mest lisnað. Hon er millum mest brúktu heimasíður í heiminum.

Tannáringurin Wikipedia er fødd í talgildu 21. øld, 15. januar 2001, føðingardagin hjá skaldinum William Heinesen. Hugtakið byggir á netvirknið: jú fleiri, tess betri.
Wikipedia er ein pallur, sum loyvir einum og hvørjum at skriva, dagføra ella rætta greinir. Talan er sostatt um sjálvboðið arbeiði. Tú sært ikki lýsingar á Wikipediu, sum umframt sjálvbodnað arbeiðið verður fíggjað við gávum og stuðli.

Talgildingin og nýggi vitanarbúskapurin hava gjørt, at gomlu kendu alfrøðirnar ikki koma út á prenti longur. Seinasta prentaða útgávan av Encyclopedia Britannica (http://www.britannica.com) kom í 2012, og stóra danska alfrøðin ella leksikonnið, sum vit plagdu at siga, verður dagførd og er eisini frítt atkomilig á netinum (http://www.denstoredanske.dk).

Tað eru fleiri fyrimunir at lata fleiri ritstjórna eina netalfrøði. Til ber at fáa fatur á teimum, sum vita um eitt evni og tíma at greiða øðrum frá, tvs. tey, sum bæði eru klók og eldsálir.
Tað er skjótt at dagføra upplýsingar, so at alfrøðin er líka skjót við tí seinasta, sum tíðindamiðlarnir.
Hetta var ein trupulleiki hjá prentaðu útgávunum, sum fyrnast skjótt. Og royndir hava víst, at tað eru ikki fleiri feilir í Wikipediu enn í teimum gomlu viðurkendu alfrøðunum.

Frælsið at skriva, dagføra og rætta á Wikipediu er tó avmarkað nakað fyri at sleppa undan áhaldandi rættingum í greinum, sum viðgera evni, sum stríð er um, ella greinum á høgum fakligum støði, sum eru fyrimyndarliga væl skrivaðar. Tá so er, er bara loyvt skrásettum ritstjórum at rætta ella góðkenna rættingar.
Wikipedia hevur fleiri sjálvirkandi tænastur, t.d. uppseting av greinum og rættlestur. Hetta seinasta ger, at stavivillur næstan ikki koma fyri, sjálvt um hvør Hanus og Janus sleppur framat. Og hetta er undrunarvert!

At Wikipedia er elektronisk, sum allar aðrar netútgávur og heimasíður, ger, at skjótari er at leita eftir upplýsingum og greinum. Tilfarið er eisini skipað í bólkar ella undirbólkar, og har eru evnislistar, nakað sum minnir um flokkingarnar, sum verða gjørdar á bókasøvnum.
Og so eru sjálvandi krossleinki og leinki til tilfar uttanfyri Wikipediu.
Í Wikipediu er tað eitt krav, at onki verður skrivað ella pástaðið í greinunum, uttan at heimild er fyri tí, tvs. onnur heimild enn tín egna. Tilvísingar eru tí avgerandi fyri, um ein grein er góð ella ikki.
Innihaldið í Wikipedia er tøkt undir loyvisskipanini Creative Commons, tvs. at loyvt er við tilvísing at luta og brúka innihaldið, eisini vinnuliga, um ikki annað er ásett.

At júst enska Wikipedia verður so nógv brúkt, er eitt tekin um, at stødd hevur týdning; at fleiri eru, sum bjóða seg fram at skriva og ritstjórna. Hetta kann vera ein trupulleiki í smærri londum sum Føroyum, har nógv hvílir á eldsálunum, sum kunnu troyttast í longdini.

Wikipedia ella Wikimedia er ein pallur, sum eisini kann brúkast í øðrum vitanararbeiði enn til Wikipediu. Í Føroyum verður hesin pallurin tó lítið brúktur, tí tað krevur víðsjón og samstarv millum t.d. vitanarstovnar. Tíverri er ikki vanligt ella siðvenja, at føroyskir stovnar samstarva um slíkar tænastur, og tað er sjálvandi harmiligt og stórur missur.

Eg fari her at ynskja Wikipediu tillukku.

Nú mugu teir stýra sær

Nú skilji eg á lagnum, at hatta, sum hendi á nýggjárinum í Køln, tá nakrir menn fóru at kráma og taka uppundir konufólk á einum torgi har, er ikki so nógv øðrvísi enn tað, sum eitt nú føroysk konufólk kenna aftur frá vanligum føroyskum monnum. Og hetta tykist vera tað, sum kvinnufeløg og feministar nú gera vart við, at áðrenn vit fara at finnast at einum bólki av mannfólkum av einum ávísum ættarslagi, eiga vit fyrst at taka í egnan barm.

Vit vita, at tað at flyta seg frá eini mentan til eina aðra, sum á mongum økjum er øðrvísi, ger bæði kvinnur og kanska serliga menn óstøðugar og kann elva til trega. Eg minnist, hvussu eg var ávaraður, tá ið eg fór av landinum, at ansa eftir øllum teimum freistingunum, sum kundu taka meg av fótum og føra meg lúkst niður í díkið. Og eins og hjá so nógvum øðrum, lesandi ella sjómanni, mundið tað næstan eisini endað so hjá mær.

Tað liggur í mannamuruni at geva leyst og fylgja sínum driftum, men siðmenningin hevur lært okkum, at tað eru mørk, skal eitt líkinda samfelag koma burturúr.
Freud tosar um lystprinsippið og realitetsprinsippið, og at vit gjalda ein prís at halda okkum til realitetsprinsippið, men at vit, tey hepnastu, vinna hetta aftur í sublimeringini. Ella sagt eitt sindur øðrvísi: at vit almindiligu vinna nógv bara við at uppføra okkum ordiligt, vera íðin at arbeiða, hava okkurt ítriv, njóta samanhaldið og tað viðhvørt ræðandi frælsið o.s.fr.
Vit kenna hetta sama aftur í griksku heimsspekini sum skilnaðurin millum Apollon (tað vakra, siðiliga og kreativa) og Dionysos (rúsurin, tað ovurkáta og ógvisliga).
Ja, er tað ikki júst hesin skilnaðurin reklaman spælir sær við: halt tær, men keyp (eisini upp á borg), so verður tú lukkuligur. Tað eru nú kortini fleiri, sum ivast í, um hetta er einasti vegurin til lukku og eydnu.
Jesus tosar um freistingina, t.d. í Matt. 5.29: “Um nú høgra eyga títt freistar teg, so rív tað út og kasta tað frá tær! Tað er tær betri, at ein limur tín verður forkomin, enn at alt likam títt verður kastað í Helviti.” So álvarsamt kann tað eisini verða.

Kvinnukúgingin, sum tað onkuntíð verður rópt, er kanska fyrst og fremst eitt tekin um, hvussu valdið er skipað í einum samfelag. Tá er tað fyrst og fremst kynið, sum ger av, hvør er minni ella meira mentur. Henda kúgingin er aldargomul og var kanska neyðug í eldri samfelagsskipanum, men hóskar ikki væl í einum framkomnum vælferðar- og brúkarasamfelag.

Vit ‘meira framkomnu’ eru tí á veg burtur frá eini einfaldum hátti at bólka kynini, men í øðrum meira siðbundnum mentanum er kvinnukúganin støðið hjá valdinum í gamalsliga patriarkalska samfelagnum og tí hjá monnunum. Ei undur í, at hesir menn øtast um kvinnur, sum tað ikki flættast við, og sum við sínum atburði í teirra eygum eru ein hóttan móti valdinum og siðmenningini. Vald og vani bítur jú best.

Øll samfeløg hava síni skismu, sum nógv eru meinaleys, men onkur eru óheppin og skaðilig. Mannfrøðingar hava víst á, at tað eru samfelag, sum rigga væl, meðan onnur samfeløg eru rakt av skismum, sum føra til óheppin viðurskifti: harðskap, lógloysi og uppsteðging o.s.fr. So tað er ikki líkamikið, hvussu samfeløg rigga, og óheppin viðurskifti kunnu ikki verjast við at vísa til, at tey eru mentan. Onkuntíð er nóg mikið at seta orð á skismu ella gera onkrar broytingar. Í øðrum føri má eitt heilt siðaskifti til.

Nú sigi eg ikki alt hetta fyri at bera í bøtuflaka fyri tí, sum hendi í Køln henda dagin. Tí tað, sum hasir menninir gjørdu, var andstyggiligt og ikki minni, um talan var um skipaðan ágang. Nú frættist eisini um ágang og happing her hjá okkum á sosialu miðlunum. Og slíkt eigur heldur ikki at verða góðtikið.
Og teir, sum kanska kenna seg niðurgjørdar, mugu bara læra, at soleiðis kunnu teir ikki gera. Teir mugu stýra sær!
Tí er tað púra burturvið, sum ført hevur verið fram, at konufólkini eiga at ansa sær og hava í huga vandan, at menn kunnu gerast naskir.
Gott nokk liva vit í einum samfelag, har fólk dáma at standa fram, vísa seg og verja sín samleika, og soleiðis skal tað eisini vera. So kunnu vit hava okkara meining um tað og annars royna at halda okkum, um okkurt er sum øsir okkum, tí sum tað stendur í sanginum: sissa meg, tá eg vil liva…
Teir, sum lata seg øsa, mugu so antin royna seg í vanligum parlagi ella við dating, sum tað eitur nú á døgum, ella fara í burka og fáa sær bind fyri eyguni. Lat hini so klæða seg, sum teimum lystir ella sum mótavinnan nú einaferð mælir okkum til.

Jú, rætt er sum tað stóð í teknirøðunum man plagdi at lesa, áðrenn man hevði fingið eyguni upp fyri betri lesnaði, at “hvid mand taler med kløvet tunge”.
Men hesaferð mugu vit hvítur ella ei siga við einari tungu eitt greitt nei. Mentan ella ikki mentan – soleiðis gera vit bara ikki her ella nakra aðrastaðnis.

Tvær ævisøgur til jóla

Higartil til jóla eru komnar út tvær ævisøgur eftir høvundar, sum uttan iva báðir eru kendir av teimum flestu. Steintór Rasmussen, kendur frá m.ø. Frændum og Summarfestivalinum, hevur skrivað ævisøgu við heitinum Lívið er mítt listaverk, og Jógvan Arge, kendur sum útvarpsmaður, rithøvundur og politikari, hevur skrivað bók hann kallar Mín krýnika. Havnamaður og gøtuskuri.

Ævisøgur eru eitt elligamalt bókmentaslag ella sjangra. Tað hevur verið hildið, at hetta bókmentaslagið eisini í verðsligum líki hevur átrúnaðarliga fyrimynd, eitt nú frásøgnin um umvending Paulusar ella játtaninar hjá Augustin, tekstir, sum nú báðar eru á føroyskum.
Tað er nú einaferð so, at okkum dámar at hoyra søgur bæði um reystmenni og búrhundar, hampafólk og dólgar, um tey, ið lagnan fer illa við, ella tey, sum hava eydnuna við sær, skara framúr og ikki minst tey, sum venda um.
Ella sum tað stendur í sanginum So vakrar moyggjar og knappar menn hjá Rasmus Effersøe: Um vetrarkvøld um grúgvu samlast øll, at siga søgur bæði um menn og trøll.

Ein grein av ævisøgum er tann vit nevna sjálvsævisøgur. Tvs. at tann sum skrivar og tann sum skrivað verður um, er ein og sami persónur. Hetta skuldi gjørt frásøgnina persónliga/subjektiva, men eisini meiri sanna/autentiska. Tí hvør kennir betri teg, enn tú sjálvur?
Tá fólk skriva sjálvsævisøgur og geva tær út, so er tað ofta tí, at tann ið skrivar, vil leggja okkurt persónligt fram alment. Okkurt sum er vert at greiða frá og minnast. Og hví viðkomandi ger tað, kann vera ymist, heilt frá at vilja bera ein týðandi boðskap, siga eina áhugaverda søgu ella til at viðkomandi væntar at bókin fer at vekja áhuga og tí fer at verða nógv keypt.

Ein sjálvsævisøga kann eisini skapa eina ímynd av persóninum, eina ímynd, sum høvundurin kann laga til eftir tørvi.
Skal talan vera um eina góða sjálvsævisøgu, má tann, ið skrivar, hava okkurt serligt at bera fram. Tað kann vera, at hann ella hon hevur havt eitt sermerkt ella øðrvísi lív enn tey flestu. Viðkomandi kann eisini vera kendur ella hevur gjørt vart við seg á serligan hátt, og tí tíma vit at lesa um júst tann persónin og tað, sum hann og vit saman við honum hava upplivað.
Lívsleiðin ella lagnan hjá einum persóni verður tá viðkomandi hjá øðrum eisini, ja, kann gerast liður í okkara royndum at skilja okkara egnu lívsleið.
Í hesum liggur eisini tann fatan, at fortíðin og hendingar og upplivingar í fortíðini hava týdning fyri okkara persónligu menning og fyri menningina av okkara samleika.

Helst skal ein sjálvsævisøga vera sannførandi, men eitt sindur av reypi klára vit eisini at liva við. Hon kann vera undirhaldandi og røra okkara hjartastreingir. Men júst tað veldst eisini nógv um, hvør lesarin ella málbólkurin, sum tað nú eitur, er.

Eiga nógvar ævisøgur
Vit eru so heppin at hava eina røð av føroyskum sjálvsævisøgum, so nógvar, at eg bara kann nevna nakrar fáar her. Ein tann fyrsta føroyska sjálvsævisøgan eg minnist, er tann hjá Edw. Mitens frá sekstiárunum, sum júst eitur Eg minnist, og har hann greiðir frá uppvøkstri og lívsleið ella karrieru. Endurminningar hjá Heðin Brú, sum komu út í 1980, eru hugtakandi og geva íkast til at skilja hansara skriving, og tað sama kann sigast um sjálvsævisøgurnar hjá rithøvundunum Marionnu Debes Dahl, Úti á leysum oyggjum (1998), og Steinbjørn B. Jacobsen, Grund, sum kom út nakað eftir aldarskiftið. Bókin 20 ár til skips eftir Hans J. Ellingsgaard, sum kom út í 1965, stóð í nógvum heimum kring landi, og hon umrøddi sjólív og átrúnað eins og bókin hjá Levi Joensen, Lív mítt á sjógvi og landi, sum kom út í fjør. Grannskoðarin og politikarin Jógvan Sundstein gav í 2008 út endurminningar, Frá barnaárum ungu til lívsins heystartíð. Heri Mohr gav út Endurminningar í 2011, har hann greiddi frá barnaárum, útbúgving og hvussu tað var at starvast tætt upp at valdinum í landinum. Og Jonfinn Árnafjall, sum er ættaður úr Sørvági og hevur silgt og koyrt bil, men eisini spælt tónleik, gav í 2012 út bókina Við heimsins krossgøtur, har hann hevði savnað minnisbrot og frásagnir um kend fólk og tónleikarar.
Og eg kundi nevnt fleiri slíkar útgávur.

listaverkLívið er mítt listaverk
Um sjálvsævisøguna hjá Steintór Rasmussen Lívið er mítt listaverk er at siga, at talan er um eina snotiliga bók. Tað fyrsta eg legði merki til við bókini var innperman, sum avmyndar okkurt sum minnir um setikassar og har i rúmini eru settir ymsir sermerktir lutir frá 1950 og fram til 1970’ini, sum vit meira tilkomnu beinanvegin raka við, tí hesir lutir vóru nýmótant tá, men er nú savnslutir. Tað verið seg FF-stubbafløskan, ein gomul skúlataska, Kingspakkin ella ein pinkumynd av Che Guevara.
Høvundurin vil vera við, at hann er sloppin at vera partur av eini spennandi og skapandi tíð. Tónleikurin hevur stóran týdning í hesi ævisøguni, sum er bygd upp sum frásagnir um hendingar, sum eru upphav til teir nógvu sangirnar, sum Steintór hevur skrivað. Í so máta kann bókin kallast ein skrivaður sangleikur ella musical. Eg veit ikki hvat eg skal leggja í eina tað fyrstu myndina í bókini, har høvundin sum litil smádrongur spælir guitar í vøttum, men tann myndin er góð.

Ikki ólíkt okkum øðrum, sum vóru ungfólk í 1960’unum, leggur Steintór merki til tónleikin, sum er rundan um hann, tað sum varð spælt heima hjá teimum ella í útvarpinum. Og longu 11 ára gamal skrivar hann fyrsta sangin hjá sær um hundin hjá teimum Uncas. Steintór vaks og var ungur í 1970’unum og yrkti um, tá ið rúsdrekka og rúsevni komu til Klaksvíkar, og um tað levint, ið tá var, og hann greiðir frá einum, sum stóð honum nær, og sum kom út hagar, har hann ikki grynti. Sangurin Gildið, sum er á nú klassisku plátuni hjá Frændum Saman við tær, er ein góð mynd av hesi tíðini.
Á hesi somu plátuni var eisini landaplágan Hundurin brúni. Í hesum sanginum og ikki minst í okkara varatjóðsangi Føroyar, sum Steintór bæði hevur skrivað orð og gjørt lagið til, koma fram tær fólksligu dygdirnar: rættvísi, kærleiki, gott veitslulag og vinalag. Hetta eru dygdir, sum ganga aftur í allari hesi bókini, og dygdir, sum tey fólkini, høvundin hámetir, hava. Honum dámar at sprakla millum pussfiskar í ongamannalandi og svimja sum villur gulllaksur móti streyminum, sum hann málber seg.

Vit fylgja Steintóri, tá ið hann gerst familjumaður og pápi, og vit kunnu fylgja hansara serligu lívsleið.
Mær nýtist ikki her at nevna alt tað, sum Steintór hevur verið uppií. Í bókini verður greitt frá eini tíð fyrst í 1970’árunum við víðgongdum politiskum virksemi, sum eg sjálvur kenni aftur, og høvundin so smátt leggur aftur um seg. Hann vildi upplýsing heldur enn kollvelting, guitarin heldur enn byrsuna. Og við hesi áskoðan leggur hann til brots sum partur av Frændum, og seinni leggur hann hesa áskoðan ella filosofi sum grund fyri sínum virksemi í upplivingavinnuni við eitt nú verkætlanini Kular røtur og Summarfestivalinum. Steintór hevur við hesum verkætlanum og virksemi dugað at fáa gerandisdagin at glitra, hann er í parti við teimum, sum ikki raðfesta og leggja lívið tilrættis eftir einum skema, fyri at fáa sum mest burtur úr hvørjum einasta tíma, men sum samstundis gloyma at vera hugskygd ella líkafram, sum Steintór eisini málber seg.

Onkuntíð haldi eg, at tað verður í meira lagi av formanandi orðingum sum hesum, og at myndatalan viðhvørt endar sum poetiskt møns. Kanska tí at tann virkni og virkisfúsi Steintór hevur skundað sær ov nógv við hesum annars vælaverki, tí bókin skuldi helst náa at koma út til jólasøluna í ár. Eg veit ikki, um so er. Bókin kundi eisini verið kallað ein skrappbók, við nógvum myndum og fínum tekningum hjá Edward Fuglø. Sjálvur haldi eg hesa bókina annars vera eina rættiliga góða sjálvsævisøgu, tí hon er ikki bara ein persónssøga, men eisini mentanarsøga, og tað er ikki so lítið.

bok_jogvanEin krýnika
Jógvan Arge, sum øll kenna, kallar sína sjálvsævisøgu eina krýniku. Í hesum liggur, og tað er bókin Havnarmaður og gøtuskuri gott dømi um, at her er talan partvís um eina ættarskrá, men eisini at frásøguhátturin er ein røð av hendingum, sum eru sagdar í teirri raðfylgju, tær komu fyri. So vita vit, hvat vit hava at halda okkum til.

Jógvan er sum kunnugt framligur, og tað kann kanska koma av, at hann, sum hann skrivar, var føddur við buldur og brak, henda dagin, tá radiohandlarin Frithiof Wellejus sprongdi í útgrevstrinum til nýggj sethús niðanfyri húsini, har Jógvan var borin í heim í 1947. Her brúkar høvundin eitt eyðkent frásøgusnið, har hann við fáum orðum gevur okkum eina rámandi lyndislýsing av sær sjálvum. Vit lesa eisini, at tey skjótt varnaðust at Jógvan var mælskur, og tað munnu vit hava sannað í ólukku máta, í hvussu er nøkur av okkum.

Jógvan vísir til aldurin sum orsøk til, at hann er farin at gera burtur í sínum farnu døgum. Hann gjørdi á mangan hátt skjótt av í lívinum. Var yngsti brúðgómur í ríkinum, tá ið hann giftist ikki fyltur 20, hann fær pressukort í 1964, tá hann er tíðindamaður fyri blaðið Alt um ítrótt. Hann vil vera uppi í, har hann er. Verður formaður í næmingafelagnum í Hoydølum, tá ið hann gongur haruppi, og hann er við til at stovna politiska ungmannafelagið Unga tjóðveldið í teimum at byrja við vónríku árunum, tá ið vit høvdu sjálvsstýrislandsstýri.

Alt tykist hava gingið upp á stás hjá Jógvan hesi gott og væl tjúgu árini, sum hetta fyrsta bindið av ævisøguni hjá honum fevnir um. Men eitt bakkast var tað kortini, tá ið Jógvan dumpaði í 1. g í Hoydølum og mátti ganga umaftur. Hetta var kanska ein áminning um ikki at taka alt fyri givið.
Ein partur av fjølbroyttu lívsleiðini hjá Jógvan tykist vera treytað av, at pápin var stjóri í útvarpinum, og tað er helst tað, sum ger, at Jógvan fer at læra til journalist og seinni fór at arbeiða í útvarpinum, við at kalla somu sendingum, sum pápin var kendur fyri, ítróttafrásagnir og samrøður. Hetta at ganga í fótasprorinum hjá pápanum er kanska ikki so vanligt longur, hvat vit so skulu leggja í tað.
Men hetta fara vit helst at frætta meira um í eini komandi bók.

Tað er stuttligt at lesa um abba Jógvan, Bil Óla, sum eg tó bara kenni sum Buss Óli frá sanginum hjá Hans Andrias Djurhuus, tí har var nógv virksemi.

Samanborið við ævisøguna hjá Steintóri, so er handan hjá Jógvani eitt sindur meira turrislig. Ein stórur partur av bókini eru frásagnir um familju og fólk í grannalagnum, og har koma so nógv fólk fyri, at tað er skjótt at missa tráðin. Talan er um stuttar og reinar lýsingar av øgiliga nógvum viðurskiftum og størri og smærri hendingum. Har eru eisini onkrar skemtisøgur, m.a. tá ið Salong Rólant einaferð segði við Jógvan, at hann sá gott út. Jógvan stúrsaði við, men Rólant legði aftrat, at Jógvan kundi vera vísur í, at hann, Rólant, hevði skil fyri slíkum. Onkrar lýsingar eru smáar og kanska óviðkomandi eygleiðingar, t.d. hendan um eina konu, sum skuldi eiga. Jógvan skrivar: Hóast hon javnan arbeiddi á telefonstøðini, høvdu tey ikki telefon í fyrstani, og tá hon skuldi eiga fyrsta barnið heima, tóku onkrir trupulleikar seg upp. Jarðamóðurin kom oman til mammu at læna telefonina, tí hon vildi hava samband við læknan. Alt gekk væl.

Soleiðis sum henda bókin er skrivað kanst tú spyrja, hvønn hon í grundini vendir sær til. Eg ivist ikki í, at nógv fólk í Havn, sum eru um sama aldur sum Jógvan, fara at dáma at lesa bókina. Men hjá okkum, sum ikki hava nakað tilknýti til grannalagið og Havnina um hesa tíðina, kann tað vera ringt at síggja, hvat vit skulu brúka allar hesar nógvu upplýsingarnar um persónar, hús og grannaløg til. Sjálvur høvuðspersónurin kemur sjáldan greitt fram í tekstinum, tað er eins og hann skrivar um havið, hann svimur sum fiskurin í, hann eygleiðir og endurgevur, men vit fáa í minna lagið at vita um fiskin sjálvan. Ein spurningur er tað tí, um hetta er sjálvsævisøga ella bara vanligar endurminningar. Hann endurgevur fakta og reflekterar lítið. Jógvan lýsir seg sjálvan sum ein hampuligan, onkuntíð eitt sindur frekan, men siðiligan drong, sum gongur upp í nógv og er virkin. Hann minnist avbera væl og dugir eisini væl at skriva.

Stílurin í hesi fyrstu bókini minnir ikki sørt um tann vit kenna frá samrøðunum í Útvarpi Føroya frá sendingunum Vit støkka inn á gólvið. Í einum tjóðarútvarpi skuldi alt, í hvussu er fyrr, vera borðbart og siðiligt.

Høvdu helst tilfarið tøkt
Eg hugsi ikki, at tað skal takast sum nakað tekin um eitt nýtt rák í okkara bókmentum, at vit hava fingið hesar báðar sjálvsævisøgurnar hjá Steintóri og Jógvani til jólasøluna í ár. Eg rokni við, at báðir høvundarnir hava havt ætlanir at geva út bók, og at teir her høvdu tilfar at gera burtur. Vit liva í eini tíð, har tað er meiri vanligt at føra seg fram og leggja næstan alt sítt lív á blik. Eg hugsi um, um vit hava eitt ættarlið av fólki, sum eru virkin og von at skriva og orða seg, men sum nú eru komin hartil, at tey fara at gera støðuna upp. Tað er nú gott at hyggja aftureftir, men vit mugu tó eisini tora at hyggja frameftir.
Hesar báðar ævisøgurnar eru, hóast tær kanska ikki gera bókmentaliga hol í sjógv, avgjørt viðkomandi og fara ivaleyst at fáa nógvar lesarar.

Bjørk fyllir fimti, men hon tigur ikki

bjorkm3

Bjørk vildi ikki, at eitt hitt kendasta lagið hjá henni, It’s Oh So Quiet, sum var við á fløguni Post (juni 1995), men sum ikki er hennara egna, skuldi koma við á Greatest Hits útgávuna, sum kom í 2002.
Hon vildi, at fólk skuldu minnast hana fyri hennara egnu avrik. Íslendska Bjørk, sum vit onkuntíð kalla hana, fyllir 50 ár í dag. Hon er altjóða kend sum sangari, tónasmiður og tónleikari, og hon hevur við fløguútgávum og konsertum skapt sín sermerkta og eyðkenda tónleik, so at tú onga løtu ert í iva um, hvørjum tú lurtar eftir, tá tú hoyrir Bjørk. Hon hevur ikki bara sungið við síni sermerktu rødd, men hevur støðugt brotið upp úr nýggjum og gingið egnar leiðir sum tónleikari og listakvinna.

Longu sum 11 ára gomul innspældi hon sína fyrstu fløgu, Bjørk (1977), har hon sang kendar poppsangir og eisini sangin Arabaradrongurin, sum stjúkpápi hennara hevði skrivað til hana.
Bjørk var sum tannáringur nógv uppi í tí livandi tónleikaumhvørvinum, sum var í Reykjavík tey villu áttatiárini. Hon var sangari í popp og punkbólkunum Tappi Tíkarrass og Kukl og gjørdist seinni altjóða kend við tí ikki sørt anarkistiska poppbólkinum Sukurmolarnir ella the Sugarcubes, sum var virkin árini 1986-1992. Björk var sangari í hesum bólkinum saman við Einari Örn Benediktsson.
Hon ferðaðist nógv við the Sugarcubes og hevði á ferðunum hoyrt onnur sløg av tónleiki. Serliga hugtikin var hon av tónleikinum, sum varð spældur í tí sonevnda klubbumhvørvinum í London og øðrum stórbýum um hetta mundið. Hon var troytt av guitarrokki, vildi royna okkurt nýtt og hevði skrivað fleiri sangir, sum vóru klárir at spæla inn. Sugarcubes legðist fyri í 1992, og tey í bólkinum fóru tá hvør til sítt.

Til London
Hóast tað beyð henni ímóti, mátti Bjørk tó viðurkenna, at Reykjavík hevði ikki tað tónleikaumhvørvið, sum var aðrastaðnis, og sum kundi stuðla hennara tónlistarligu ætlanum. Bjørk flutti tí til London at royna eydnuna, og nýtt var tað sanniliga, tá fløgan Debut umsíðir kom út í juli 1993. Stílurin á fløguni var sum heild elektroniskur rokktónleikur. Umframt vanlig ljóðføri, so er undirspælið ofta sett saman av sonevndum beat ella sláttri, gjørdur á teldu. Hendan útgávan við sangum sum Human Behaviour, Venus as a Boy og Violently Happy, rakti tíðarandan og seldi nógv fleiri eintøk, enn lítla óhefta enska plátufelagið One Little Indian hevði roknað við. Helst hjálpti nýggja tónleikarásin MTV væl til her.
Síðan hevur Bjørk bara ment seg til altjóða poppstjørnu, sum hevur megnað at gera lættan tónleik, men lata hann í ein inniligan og viðkomandi búna.

Björk Guðmundsdóttir er fødd 21 november 1965. Hon vísti longu sum smágenta, at hon hevði tónlistagávur, og hon gekk á tónlistaskúla í fleiri ár. Henni dámdi lítið teir gomlu klassikararnar, men var meira hugtikin av tí nýggja, ikki minst elektroniska partiturtónleikinum hjá Karlheinz Stockhausen. Tað, sum tó rættiliga fekk Bjørk upp á pallin, var enski punktónleikurin frá síðst í 1970’árunum, sum eisini festi í í Reykjavík. Meðan enskur punktónleikur ofta var samfelagskritiskur, so var sosiala støðan í Íslandi tað øðrvísi, at har var tónleikurin meira til eitt álop á alt tað snotiliga, tekkiliga og snøgga, sum tey ungu hildu gjørdi gerandisdagin so keðiligan. Men annað rein eisini við hjá Bjørk. Eitt nú dámdi henni væl Kate Bush, elektrobólkin Kraftverk og Brian Eno.

Nútímans kærleiks- og fosturlandssangur
Triðja studiofløgan hjá Bjørk, Homogenic, sum kom í handlarnar í september 1997, er millum tær best umtóktu fløgurnar hjá henni. Við hesi fløguni er eyðsýnt, at hon ikki longur hevur fyri neyðini at styðja seg til bretska elektropoppin. Hon brúkar framvegis elektronisku sonevndu beatini, kór og ofta eisini strúkiorkestur, men skapar nú ljóð og rútmur, sum skulu geva ábendingar um heimlandið Ísland, ljóð, sum skulu minna um blástur frá geysarum, dun frá gosfjøllum, sum goysa, og mosavaksna, karga landslagið. Eitt alt týðiligari tema í tónleikinum hjá Bjørk er tað norðurlendska sublima, samanrenningin av tí forna og tí nýmótans, sum júst er ella hevur verið so eyðkent fyri Ísland. Hetta kemur kanska eina best til sjóndar í sanginum Jóga, sum Sjón skrivaði tekstin til. Her verður alskurin til Ísland flættaður saman við eini kvøðu til eina vinkonu hjá Bjørk, so vit hoyra ein nútímans kærleiks- og fosturlandssang. Íslendska landslagið verður her lýst sum nakað stórbært guddómligt, soleiðis sum vit kenna tað frá málningunum hjá eitt nú Thórarinn B. Thorleiksson og Kjarval.

Bjørk dugdi um nakar at savna gott fólk og fáa tey at geva hennara tónleiki ein serligan dám. Tónleikarar komu úr øllum tónlistarligum herðashornum. Technoduoin Matmos, eitt grønlendskt kvinnukór og Íslendska Strúkikvartettin spældu saman við henni á konsertferðum. Av framleiðarum kunnu serliga nevnast Nellee Hooper, Mark Bell, sum arbeiddi saman við Bjørk í áravís, og hin ungi evnaríki Arca. Sermerktu videoløgini fekk hon millum onnur Michel Gondry og Chris Cunningham at leikstjórna.

Declare Independence ognaður Føroyum og Grønlandi
Í maj 2007 gevur Bjørk út sjeyndu studiofløguna, Volta. Ein av sangunum á hesi fløguni, Declare Independence, er so sanniliga viðkomandi hjá okkum føroyingum, tí Bjørk hevur ognað Føroyum og Grønlandi henda sangin. Tað sigst, at onkur í Føroyum skal hava tikið henni hetta illa upp. Sangurin er mest at líkna við herróp í ráum punkstíli. Tað hevur ofta verið hildið, at íslendingar hava harmast føroyingar og brigslað teimum, at teir ikki sum íslendingar sjálvir hava torað at loyst frá Danmark. Bjørk heitir í sanginum á okkum um at loysa og ikki góðtaka, at teir, og tá sipar hon helst í okkara føri til Danmark, fara so við okkum, sum teir nú einaferð gera. Sangurin er í grundini rættiliga meinaleysur. Á buldrasliga videolagnum, ið er gjørt til sangin, hevur Bjørk føroyskt og grønlendskt flagg á ermunum.

Nevnast kunnu eisini aðrar góðar fløguútgávur, eitt nú Vespertine (2001) og tann seinasta Vulnicura, sum kom út í januar í ár, tá Bjørk skildist frá manninum, listamanninum Matthew Barney, sum hon hitti í 2002. Tey fingu eina dóttur saman. Bjørk eigur eisini ein son frá einum eldri hjúnalagi.

Í 2011 gav Bjørk út fløguni Biophilia, sum er ein roynd við sangi og tónleiki at lýsa sambond í náttúruni alt frá tí ovurstóra alheiminum til tað evarslítlu livandi kyknuna. Til fløguna hoyrir eisini ein appur at brúka í frálæruni í skúlunum.

bjorkm1

Bjørk gjørdist altjóða kend sum filmsjónleikari í ræðufilminum Dancer in the dark, sum Lars von Trier stjórnaði. Hon skrivaði eisini tónleikin til filmin, og hon fekk í 2000 gullpálmarnar í Cannes fyri sín leiklut í filminum. Hon sang ein av sangunum úr filminum á Oscarhátíðarhaldinum í 2001, og tá var hon í tí tiltikna svanakjólanum, sum seinni varð seldur til góðgerðarendamáls.

Fyrimyndin Bjørk
Bjørk er jarðbundin, men smæðist ikki at fara útum ytstu mørk. Hon hevur slóðað fyri, at aðrir íslendskir tónleikarar og tónleikabólkar sum eitt nú Sigur Rós hava fingið fótin fyri seg í útlondum. Hon hevur verið og er enn fyrimynd hjá nógvum ungum – eisini føroyingum, tá ið tey skulu fara undir sína lívsleið sum tónleikarar ella listafólk. Tí hon hevur víst, at tað ber til. Og so hevur hon eisini sum ímynd verið við til at økja áhugan fyri Íslandi og kanska eisini Føroyum sum ferðafólkaland.

Tað er nú okkurt serligt við íslendskum populertónleiki. Vit kenna øll Bubba Morthens og Mezzoforte, men umframt Bjørk og Sigur Rós gera eitt nú Emilíana Torrini og bólkurin Of Monsters and Men nú altjóða vart við seg.

Í seinastuni er Bjørk farin uppí umhvørvisstríðið. Ørskapurin, sum førdi til íslendska skrædlið, hevur fest seg í minnið hjá teimum, sum hugsa øðrvísi enn pengafólkini. Tey, sum hava lisið Hvítubók hjá Einari Már Guðmundssyni, øtast eisini. Men tær umhvørvisvanlukkur, sum hava rakt Ísland, sum nú samstarvar við altjóða kapitalin um aluminiums- og orkuframleiðslu, gera bara ilt verri. Nú eitur tað ikki bara Visit Iceland, men eisini Saving Iceland. Bjørk er nú virkin í stríðnum at bjarga og varðveita íslendska hálendið, ein rørsla, sum tók seg upp eftir útgávuna Draumalandið – sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð (Mál og menning, 2006), sum skaldið og aktivisturin Andri Snær Magnason hevur skrivað.

Vit ynskja Bjørk tillukku og góða eydnu.

Perman á fløguni Homogenic

Perman á fløguni Homogenic

Jamen, skulu Vestergaard & Co so í fongsul?

grind_so
Føroyar eru og eiga framvegis at vera eitt opið samfelag. Hetta er eisini staðfest við teimum seinastu hendingunum, nú útlendingar, ið eru ímóti grindadrápi, hava tikið sær støð her um sumrarnar. Og her hava tey argað og øst okkum, tí hvat eru hetta fyri gestir, sum koma higar at njóta okkara blíðskap og síðan gera seg inn á lógliga veiði eftir grindahvali?
Lesa vit tað, sum ovastin í hesi rørslu skrivar ella er endurgivin at siga í útlenskum miðlum, so er tað rætt, tá ið sagt verður, at hann lýgur. Eitt nú sigur hann, at vit drepa grind til stuttleika, og at vit sum berserkar og ofta í fyllskapi høgga niður hesi vinarligu djór. Hann nevnir fleiri staðnis, at vit eta ikki grindina, tvøstið og spikið, men lata hana liggja og rotna á sandinum. Eitt fær hann tó illa hildið uppá, og tað er, at grindastovnurin er hóttur av ovurveiði. Men heldur kortini fram at júka, at tað er ljótt at drepa grind.

Men hetta broytir onki, tí rætt at mótmæla hava vit tíbetur í nøkrum pørtum av heiminum.
Hesum mugu vit føroyingar eisini liva við, vit mugu verja okkara lógliga virksemi, revsa tey sum í teirra mótmælisherferð bróta lógir og kanska vísa teimum av landinum.
Og satt at siga, so er onki til hindurs fyri, at grindalógin ásetur strangar reglur um ikki at órógva drápið og um fráboðanarskyldu. Tað ber illa til at fara at orða ella broyta lógir, bara tí tær ávirka hugin hjá ferðafólki at koma higar. Eg rokni nú við, at tað heldur er tað ringa veðrið í summar, sum styggir ferðafólk burtur, enn óttin fyri at verða settur í fongsul.

Um henda nýggja grindalógin byggir land, kunnu tað vera ymsar meiningar um.

Tí er tað nokk so stuttligt at lesa umrøðuna hjá Sverre Patursson í Fuglaframa (14. januar 1902) um nýggju veiðilógina, sum júst tá var samtykt. Og hann hevur onki gott at bera teirri lógini.
Í innganginum til áhugaverdu greinina skrivar Sverre: “»Við lóg skal land byggjast«. Men lógir valdast, og ikki kann tað um allar sigast, at tær byggja land. Tað er skjótt at gera lóg, men ikki er tað skjótt at gera tær, so tær »byggja« land. Tann lóg, íð ikki byggur, brýtur.”
Hetta eru vís orð. Og av hesum rann mær eisini í huga, at einaferð tað leikaði hart á í Føroyum, segði ein av okkara kennarum tey viðgitnu orðini: Lóg er lóg og lóg skal brótast. Eyðvitað verður lóg hildin og eisini brotin viðhvørt, tí annars var ikki neyðugt at hava lógir. Men helst skuldu lógir verið skilagóðar.

Ein teirra, sum dúgliga og kanska av røttum hevur vart nýggju grindalógina, er fiskimálaráðharrin Jacob Vestergaard. Um týdningin á fráboðanarskylduni, sum nógv finnast at, hevur hann lagt dent á, at grind er samfelagsvirði, og tað er revsi- ella átaluvert at slíkt ikki kemur til høldar. Hetta er so satt, sum tað er sagt.

Tí er tað eg undrist, hví henda samgongan, sum nú vónandi skjótt fær sekkin, hevur spart so dúgliga, at almenn virði vissuliga er farin fyri skeyti hesi seinastu árini. Sparingin hevur rakt almennar stovnar, sum ikki hava kunnað røkt sínar lógarásettu skyldur, vitan kemur ikki á rætta stað og til høldar, og fólk, sum kundu verið rættur fongur í vinnu, fáa stuðul at ganga fyri einki, heldur enn at vera við at byggja land. Og fyri at gera ilt verri: peningur at fíggja neyðugt alment virksemi og tryggja haldførið í føroyskum búskapi, sum frøðingar hava víst á, trýtur heldur ikki.
Eg spyrji bara, er ongin fráboðanarskylda her? Og um so er, er so ikki vandi fyri, at eisini Vestergaard og Co kunnu rokna við at verða revsaðir ella koyrdir í fongsul?
Skittur í meg, nú gloymdi eg, at í politikki ber alt til, og at onki fær avleiðingar.

Men hetta kann broytast, nú eg havi stillað upp til løgtingsvalið fyri Nýtt Sjálvstýri á lista D.

Eitt hvørvibragd

Fólkatingsvaldagin

Fólkatingsvaldagin

Helst verður løgmaður sitandi, og tá snýr tað seg ikki um, hvat er rætt ella skeivt, men um kreppuhandfaring, taktikk og jánkasligheit. Løgmaður hevur staðið stinnur hesar seinastu dagarnar, og tað er greitt, at hann ella onkur við hansara lið veit eitt sindur um kommunikativa kreppuhandfaring og politiskt tev, og tað hava vit longu sæð dømi um: skjótt álop, umbering og drál.
Í miðfyrisitingini eydnaðist júst við skjótum álopi at tulka og seta dagsskránna í málinum um lógarbrotið hjá Jóhan Dahl, landsstýrismanni. Og løgtingið valdi tá eisini útleggingina hjá Jóhan Dahl fram um hana hjá síni egnu nevnd, sum varð gjørd til láturs.

Í hesum førinum hjá løgmanni hevði tað eisini týdning at vera skjótur við eini dyggari framsøgn, sum greitt aftirvísti ella umtulkaði tað, sum enn ikki var alment, men sum miðlarnir nakað seinni fóru at avdúka, t.v.s. niðurstøðurnar hjá Gammeltoft. Vit kendu tí niðurstøðurnar, longu áðrenn Gammeltoft legði tær fram – nú sum eitt dacapo. Og sjálvandi er tað tann fyrsta bastanda framsøgnin, sum festir seg.
Hetta var tað, sum gav løgmanni tað avgerandi momentum, sum hann hevði brúk fyri, og nú fekk hann eisini munin og tamarhald á støðuni. Umbering kann vera góð, um hon er nóg mikið til at sissa. Men tað besta er ofta at taka ferðina av málinum og drála, tí tey ótolnu ótolnast og missa skjótt tolið og troyttast og venda sær so til onnur mál. Drál gevur løgmanni møguleika at bíða til ælið freka fer sína kós. Málið verður tí kanska gloymt, ella tað verður minni eyðsýnt, at tað er rætt at revsa løgmann hart.
Annað kann vera at greiða frá umstøðunum, ein var í, tá brotið varð framt, ella geva øðrum skyldina.
Tað mest avgerandi er tó, at løgmaður tekur frí og rýmir av landinum. Hetta er hvørvibragd við lít.

Og løgmaður stendur sterkur. Gammeltoft sníkir seg illa heitin av landinum. Samgongan stuðlar løgmanni, eins og hon stuðlaði Jóhan Dahl á sinni, og tingformaðurin kallar ikki løgtingið saman. Andstøðan nertir ikki málið, og Jenis møsnar um val. Reimund Langgaard bedýrar sína heiðurligheit, men veit ikki hvønn leik, hann skal velja, og nú manglar bara, at Bjørn á Heygum kemur á vøllin.
Og hví skal samgongan renna ørindi fyri andstøðuna og illa lýddu miðlarnar? Tað nýtist henni ikki.

Vit hava eina serliga føroyska politiska mentan, sum ikki tolir ella viðurkennir ov trongar moralskar karmar. Og spurningurin er, um vit fáa eitt stýri frá við pástandum um, at tað ikki aktar nakrar reglur, innfluttar úr fremmandum jørðildi, reglur, sum eru góðar at hava, men sum ongin tekur í álvara. Spurningurin er, um vit yvirhøvur eru land til at hava somu politisku virkishættir, sum tey hava í eitt nú Danmark, sum vit ofta samanbera okkum við. Vit eru serstøk tjóð. Politiskt vald verður vunnið við snildi, kanska frekleika og eini góðari sak.
Og høgtíðsmoralur man telja lítið í tí nýliberalistiska samfelagnum og kappingarstatinum, og tað vita teir báðir modernaðu politikararnir Jørgin og Kaj Leo alt um.
Kanska eru tað heldur vit, sum liva í eini farnari dreymaverð.

Fólkatingsvaldagin

Fólkatingsvaldagin

Blues. Fjórða sending mikukvøldið 25. februar 2015

Joe Bonamassa

Joe Bonamassa

Taj Mahal – (You’ve Got To) Love Her With A Feeling (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa fjórðu og seinastu sendingina hjá mær har eg spæli bluestónleik við einum lagi hjá Taj Mahal, Love her with a feeling. Vit eru nú komin upp í okkara tíð, og hesa stuttu løtuna fari eg at royna at spæla eitt sindur av tí bluestónleiki, sum er komin út henda seinasta mansaldurin.

Taj Mahal er gamal í garði sum bluestónleikari. Hann er fjølbroyttur, hóast hetta lagið vit spældu, er í meiri traditionellum stíli. Hann er føddur í New York í 1942, hevur spælt saman við kenda guitarspælaranum Ry Cooder og er ein teirra, sum flytir bluestónleikin inn í eina nýggja tíð.

Tá vit nærkast okkara tíð verður trupult at geva eina fullfíggjaða mynd av bluestónleikinum, tí tað kemur almikið út av nýggjum tónleiki, og tað verður alla tíðina roynt at finna upp á okkurt nýtt. Eitt sereyðkenni fyri nýggjan bluestónleik er at konufólkini, sum spæla og syngja blues, nú aftur eru nógvar í tali. Bluessjangran leggur seg nú viðhvørt tætt upp at t.d. popp og rocktónleiki. Eitt annað at bíta merki í er, at nýggj evni ella tema verða tikin upp í sangtekstunum.

Filmsleikstjórin Martin Scorsese, sum hevur gjørt eina filmsrøð um bluestónleik, segði tað so beinrakið, at vit hava lyndi til at halda, at alt hendi í gjár ella í dag. Men, sum hann sigur, alt, hevur eina søgu, eisini tónleikurin, sum vit lurta eftir í dag. Og tað er ongin ivi um, at vit fáa meira burtur úr tónleikinum, vit lurta eftir, um vit eisini geva okkum far um hesa søguna.
Martin Scorcese nevndi hetta í sambandi við, at hann gjørdi eitt úrval av bluestónleikinum hjá einum av teimum heilt stóru nýggju, Stevie Ray Vaughan.

Vit hoyra her fyrst eitt lag hjá Stevie Ray Pride and Joy.

Stevie Ray Vaughan – Pride And Joy

Stevie Ray Vaughan var ein lýsandi viti á bluespallinum. Hann doyði ungur í eini tyrluvanlukku 27. august 1990 beint eftir at hava staðið á palli í einum spælihøll í Wisconsin og spælt saman við øðrum kendum bluestónleikarum, m.a. Eric Clapton. Hann verður mettur sum ein, ið førdi Texas blues longur framá. Hann er guitarúrmælingur og var eisini hugtikin av tónleikinum og spælinum hjá Jimi Hendrix. Pride and Joy er eitt lag, hann sjálvur hevur skrivað, og hetta lagið var við á tiltiknu útgávuni Texas Flood, hansara fyrsta plátuútgáva frá 1983, sum hann innspældi saman við bólkinum hjá sær Double Trouble.
Hann hevði eina stutta karrieru, men lagaði varðar eftir seg.

Joe Bonamassa, sum er føddur í 1977, er eitt av teimum nýggju stjørnuskotunum á blueshimmalinum. Hann byrjaði at spæla blues longu sum smádrongur og verður mettur sum ein hin fremsti guitarspælari í løtuni. Hann er sera virkin tónleikari og er at hoyra á konsertum nógvastaðnis, og hann hevur eisini spælt á Roskildefestivalinum. Hann hevur givið út eina røð av live- og studioútgávum. Av útgávuni Blues Deluxe frá 2003 hoyra vit lagið Long Distance Blues.

Joe Bonamassa : Long Distance Blues (Kann heintast á t.d. iTunes)

Eitt annað stórt bluesnavn er Kevin Moore ella Keb’ Mo’, sum hann rópar seg. Hann er føddur í 1951 og spælir alskyns ljóðføri og syngur. Hann hevur ein heilt sermerktan stíl og spælir blues, sum sipar til gamla country blues. Og eisini dámar honum væl gamla Robert Johnson, og hevur innspælt løg hjá honum.
Hann hevur samstarvað við áður nevnda Martin Scorcese um filmsrøðina um blues, og hann er politiskt virkin, nakað sum ikki er so vanligt millum bluestónleikarar tykist tað. Keb’ Mo’ hevur fleiri útgávur á baki, og tann fyrsta hjá honum kom í 1994. Av útgávuni The Door frá 2000 skulu vit hoyra lagið Stand up (And be strong).

Keb’ Mo’ – Stand Up (And Be Strong)

Vit hoyrdu Keb’ Mo’ við Stand up (and be strong). Eg nevndi á áðni, at tað kann vera trupult at fylgja við í øllum tí, sum nú kemur út á bluesmarknaðin. Tað ber tí illa til at lýsa ein tónleikara bara við at spæla ein sang ella lag hjá honum ella henni.
Men tað eru ráð fyri tí.
Á internetinum ber til at lesa um tónleik  og tónleikarar, og til ber eisini at hoyra so at siga alt, sum er útkomið, antin á tónleikahandilsstøðunum, streamingtænastum sum Spotify ella á You Tube. Eitt gott netstað at fáa upplýsingar um m.a. bluestónleik er Allmusic.com. Í tíðarritinum Rolling Stone á netinum eru nógvir upplýsingar um m.a. blues, og Wikipedia hevur ein sonevndan bluesportal, har til ber at lesa um nærum alt, sum hevur við blues at gera.
So heilt vónleyst er tað ikki.

Blues hevur ein fastan og trúgvar fjepparaskara, og verður annars spælt um allan heim í klubbum, konserthølum og á festivalum, eisini í Føroyum. Og nógv av teimum sum spæla blues, enntá góðan blues, eru ofta lítið kend ella bara kend av nøkrum fáum í nærumhvørvinum.

Ein yngri bluestónleikari, sum er meira kendur enn tey flestu av hansara líkum, er Gary Clark Jr., sum í løtuni telist millum teir fremstu í heiminum í hesi tónleikagrein. Gary Clark Jr. er føddur í 1984, og má roknast sum ein av teimum, sum endurnýggjar bluestónleikin. Eisini hann byrjaði at spæla guitar sum unglingi. Síðan hann í 2005 gav út sína fyrstu útgávu eru komnar aðrar høgt mettar útgávur, sum eitt nú Black and Blu frá 2012.

Tónleikurin hjá Gary Clark Jr. er krevjandi, og løgini eru ofta long og ikki altíð líka væl egnað til undirhalds. Til konsertirnar er guitarin ofta skrúvaður for frá, so at tað minnir um tungmálm ella viðhvørt rópt blues/rock. Gary Clark Jr. hevur spælt á fleiri av Crossroads guitarfestivalunum, sum Eric Clapton hevur skipað fyri síðan 1999.
Her skulu vit hoyra eitt heldur friðarligari lag við Gary Clark Jr. av útgávuni Blak and Blu frá 2012, Next Door Neighbor Blues, har serliga slideguitarin er í miðdeplinum.

Gary Clark Jr. – Next Door Neighbor Blues

Vit fara nú at flyta okkum inn í popp ella rockheimin og hoyra, hvussu bólkurin The White Stripes spælir ella onkur vil heldur siga skammfer gamla blueslagið hjá Robert Johnson, Stop Breaking Down, sum Robert innspældi í 1937 við upptakt. Her í útgávuni hjá the White Stripes er talan um nýtulking við lít, men tað ljóðar bara heilt væl.
The White Stripes eru tey bæði Meg White, sum spælir trummur, og Jack White, sum spælir guitar og syngur. Hetta er tónleikur, sum ber á tað ráða ella primitiva, sum vit kenna frá t.d. punktónleiki, men sum ikki er ólíkt tí upprunaliga gamla deltabluestónleikinum. Rolling Stones hava eisini eina útgávu av hesum lagnum á gitnu LP’ini Exile on Main Street frá 1972. Av fløguni The White Stripes frá 1999 hoyra vit lagi Stop breaking down.

The White Stripes – Stop Breaking Down

Henda sendirøðin um bluestónleik er umsíðir komin at enda.
Eg fari at enda við at loyva konufólkunum framat. Sum eg nevndi í byrjanini, so hava konufólkini rættiliga gjørt vart við seg sum bluestónleikarar hesi seinastu árini. Ein teirra er australska Fiona Boyes.
Ja, nú flyta vit til ein annan heimspart, men vit kundu saktans funnið fleiri amerikanska blueskvinnur eisini, eitt nú Ana Popovich, Samantha Fish, Shemekia Copeland og hina eitt sindur eldri Bonnie Raitt.
Fiona Boyes er ikki bundin til ávísan bluesstíl, men spælir so at siga alt, velur og setir saman, nakað sum ger hennara tónleik áhugaverdan.
Fiona spælir guitar og syngur, og síðan hon gjørdist tónleikari burturav í 2000 hevur hon givið fleiri væl umtóktar fløgur út. Ein tann best umtókta hjá henni er Blues Woman frá 2009, og av henni skulu vit hoyra lagið Howling at your door.
Man ikki Howling Wolf hava givið eitt sindur av íblástri her?

Fiona Boyes : Howling at your door (Kann heintast á t.d. iTunes)

Blues.Triðja sending mikukvøldið 18. februar 2015

B. B. King

B. B. King

Freddie King – Hide Away (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa triðju sendingina um amerikanskan bluestónleik við lagnum Hide Away við bluestónleikaranum Freddie King. Freddie er ein av teimum trimum blueskongunum, hinir báðir eru Albert King og B.B. King. Tað er tónleikur hjá hesum trimum, vit fara at lurta eftir í hesi sendingini.

Freddie King hevur røtur í Texas blues, sum hetta lagið ber boð um. Men hóast hann er føddur og uppvaksin í Dallas í Texas, so flyta hann og foreldrini til Chicago South Side í 1949, tá Freddie er umleið 15 ára gamal. Har sníkti tann ungi Freddie seg ofta inn í náttklubbarnar at hoyra Muddy Waters, Howling Wolf og onnur bluesstórmenni spæla. Hann byrjaði sjálvur at spæla í bluesbólkum fyrst í 1950’unum.
Hann royndi fleiri ferðir at fáa útgávusáttmála við kenda plátufelagið Chess, men tað eynaðist honum ikki, tí hildið varð, at hann líktist ov nógv B.B. King, tá ið hann sang.

Lagið Hide Away var eitt R&B-hitt fyrst í 1960’unum, og man enski guitarbólkurin the Shadows ikki eisini hava hoyrt hetta lagið onkuntíð?

Síðst í 1960’unum fekk plátufelagið hjá Leon Russel, Shelter Records, eyga á henda úrmælingin, og á hesum plátufelagnum komu tríggjar LP-plátur, sum gjørdu Freddie King heimskendan. Tónleikurin var nú áleypandi og rockkendur. Freddie var á palli saman við eitt nú Eric Clapton, og spældi nú mest fyri einum hvítum áhoyraraskara. Uttan at eg veit tað fyri vist, so segðist, at tey svørtu ungu vóru farin at dáma betur soul og motown.
Freddie fekk seinni plátusáttmála við plátufelagið RSO, sum eisini gav út tónleik eftir Bee Gees og Eric Clapton. Í 1974 kom útgávan Burglar, sum hóast hon er nakað brýnd sæð í mun til upprunablues og lagað til tey, sum dáma rock, kortini var rættiliga nýskapandi í nútímans blueshøpi, og hon fekk góð ummæli.
Freddi livdi eitt hart lív, og tað tað kravdi sítt, og hann doyði í desember 1976 bara 42 ára gamal.
Vit skulu hoyra eitt lag aftrat við Freddie King av útgávuni Texas Cannonball frá 1972, har Freddie mest spælir løg hjá øðrum tónasmiðjum, men á sín egna hátt. Texas Cannonball var onnur útgávan hjá honum á plátufelagnum Shelter Records. Vit hoyra lagið Reconsider Baby.

Freddie King – Reconsider Baby

Reconsider Baby er eitt blueslag sum er skrivað og innspælt av Lowell Fulson í 1954. Lagið er síðan innspælt av eini fjøld av tónleikarum. Ein einfaldur tekstur um kólnaðan kærleika, og sangarin boðar frá, at I hate to see you go – tað er hon, ið fer – og hann biður hana umhugsa seg og lata kærleikan sleppa standa sína roynd einaferð enn. Framført við kenslum, sum gera, at einføldu orðini fevna um meira, enn tey júst siga.

Bluesguitarspælarin og sangarin Albert King er føddur í 1923 og vaks upp á eini bummulsplantasju í Indianola Missisippi. Hann doyði í 1992. Hann var virkin tónleikari longu á ungum árum og flutti í 1953 eftir at hava búð og arbeitt ymsastaðni til Chicago. Hann var ein prúður og stórur maður um 2 metrar høgur.
Hansara tónlistarligu fyrimyndir vóru umframt T-Bone Walker,  Blind Lemon Jefferson, sum verður róptur stovnarin av Texas blues, og Lonnie Johnson, sum oftast spældi ein heldur stillan, melodiskan blues. Hesir báðir gomlu bluestónleikararnir sungu og spældu rútmu og solo á guitari. Solospælið var aftursvar til sangin og var einstreingjað, ein spæliháttur sum fleiri bluesguitarspælarar bæði fyrr og síðan hava brúkt og ment til eina fyrimynd.
Albert King spældi blues í fleiri ár, áðrenn tað í 1961 eydnaðist honum at at fáa ein sang á amerikanska Billboard R&B hitlistan. Árið eftir gav hann út fyrstu lp’plátuna hjá sær The Big Blues, sum verður mett at vera heit væleydnað. Tá hevði hann eisini ment sín egna stíl, og hann skrivaði góðar bluessangir.

In 1966, flutti Albert King til Memphis og gjørdi sáttmála við kenda plátufelagið Stax Records, og tað munaði. Hann innspældi beinanvegin eina røð av løgum, sum seinni vórðu savnað á útgávuni LP-plátuni Born Under a Bad Sign. Albert King spældi her saman við bólkinum Booker T. & the MGs, sum vóru eitt slag av húsorkestri hjá Stax Records. Og væl hilnaðist. Born Under a Bad Sign verður roknað sum ein av mest týðandi bluesútgávum nakrantíð, serliga tí hon kom út, tá øll hildu blues vera farnan undir grønu torvu, men eisini tí henda útgávan ávirkaði  nógvar aðrar blues og rocktónleikarar um hetta mundið og setti sín dám á rættiligu menningina av rocktónleikinum í seinnu helvt av 1960’árunum.
Heitislagið á hesi LP’ini Born Under a Bad Sign er skrivað av Booker T. Jones og William Bell og snýr seg sum heitið ber boð um, hvussu tað er at vera borin til óeydnu – eitt eyðkent bluestema.

Albert King – Born Under A Bad Sign – Single/

Í hesum lagnum hoyra vit eyðkenda hvassa og gellandi guitarspælið hjá Albert King, sum spælir ein Gibson Flying V guitar. Í sanginum sigur hann tey rámandi orðini, at Bad luck and trouble’s been my only friend, og var tað ikki fyri óeydnu, so hevði hann als onga eydnu havt.
Albert King var við eitt stjørna og spældi á stóru rokkpallunum, t.d. Fillmore East í oktober 1968, og onkuntíð deildi hann eisini pall við stórbólkin the Doors. Hann gav líka fram til fyrst í 1980’árunum út lp-plátur ella fløgur, og nógvar teirra vaktu ans. Vit skulu her hoyra eitt lag av útgávuni I’ll play the blues for you frá 1972 eisini á Stax Records, lagið Don’t burn down the bridge eitt meira funky lag tey kalla.

Albert King – Don’t Burn Down The Bridge (‘Cuz You Might Wanna Come Back Across)

Vit hoyrdu Albert King við lagnum Don’t burn down the bridge. Tað kann jú henda, at tú fært hug at venda aftur

Tá ið talan er um blues kemst ikki uttanum tann nú 89 ára gamla blueskongin B. B. King.
B.B. King er føddur í 1925 í sama øki, sum Albert King, á eini bummulsplantasju miðskeiðis í deltaøkinum í Missisippi. Sum eisini aðrir bluestónleikarar sang hann sum ungur í kirkjukóri.
B.B. King var nær skyldur við kenda bluestónleikaran Bukka White, sum hjálpti honum tey fyrstu árini, hann royndi at gerast tónleikari.

Í 1948 flutti B.B. King til West Memphis í Arkansas, og byrjaði at hava útvarpssendingar, har hann spældi sjálvur ella vendi plátum í WDIA-útvarpsstøðini. Hann gjørdist so smátt kendur og tað var í hesum sambandi, at hann fekk eyknevnið Blues Boy, sum hann stytti til B.B.
Hann byrjaði at spæla elektriskan guitar í 1949, eftir at hava hoyrt T-Bone Walker spæla. Hann spældi eisini inn plátur um hetta mundi, hjá ongum minni enn Sam Philips.

Men rættiliga kendur og múgvandi eisini gjørdist hann ikki fyrr enn í 1950’unum, tá ið hann gav út eina røð av hittløgum, tað fyrsta 3 O’Clock Blues í 1952 og tey komandi árini løg sum Woke Up This Morning, You Upset Me Baby, Every Day I Have the Blues og Sweet Little Angel, sum framvegis meir enn hálvthundrað ár eftir enn eru fast á skránni, tá ið B.B. King spælir konsertir. Og tær spælir hann nógvar, tí B.B. King er eitt arbeiðsgrev, sum líka til fyri nøkrum árum síðan spæli einar 200 konsertir um árið.

Umframt plátuinnspælingar í hópatali eru kosertútgávurnar nógvar. Í november 1964 gav plátufelagi MCA Records út tiltiknu konsertina Live at the Regal í Chicago, ein útgáva við B.B. King í toppformi og við væl hýrdum áhoyrarum. Hoyr bara hesa útgávuna av klassiska lagnum Sweet Little Angel.

B.B. King – Sweet Little Angel – Live At The Regal Theatre

Í hesum naiva kærleikssanginum, Sweet Little Angel,  við einum eitt sindur av gessigum undirtóna fáa vit eina góða mynd av B.B.King sum sangara og guitarspælara. Í sanginum skiftir hann millum tað grovmælta og bleyta, og vit sleppa at hoyra tann fjálga ljómandi tónan á guitarinum og solospælið, har B.B. King flytir og skumpar streingirnar og harvið fær fram eitt gremjandi, tútandi ljóð, teir sonevndu bláu tónarnar. Sjálvur sigur hann, at solospælið er framhald av sanginum, nú bara flutt yvir á kenda Gibsonguitarin Lucille.

Við sonevndu ensku innrásini í USA við popp og rockbólkum síðst í 1960’unum kom aftur rættiligt lív í amerikanska bluestónleikin. Ensku tónleikararnir bóru nú aftur tað, teir høvdu lænt frá blusarunum.
Í 1969 hitaði B.B. King upp, um vit kunnu siga so, til konsertirnar hjá Rolling Stones í USA.
B.B. King spældi sjálvur inn plátur, onkrar kanska í so vatndeyvar sum bluestónleikur, men B.B. King er altíð góður at lurta eftir.
Hann fangaði eitt nýtt og yngri ættarlig við lagnum When Love Comes to town, sum hann spældi inn saman við írska bólkinum U2 í 1988.
B.B. King hevur fingið ein hóp av viðurkenningum, og í 2004 fekk hann svensku Polar Music heiðurslønina fyri tað, hann hevur gjørt fyri bluestónleikin. Í 2008 gav hann út fløguna One Kind Favor, har hann vendir aftur til bluesrøturnar og spælir og syngur við einum lítlum bólki. Útgávan fekk sera góða móttøku.

B.B. King er nr. 6 á listanum hjá tónleikatíðarritinum Rolling Stone við bestu guitarspælarum. Albert King er nr. 13 og Freddie King nr. 15.

Vit skulu enda við at hoyra enn eitt lag av konsertini Live at the Regal frá 1964, lagið How blue can you get? Við brigsli og ábreiðslum sum hesum í hesum sanginum móti veika kyninum, kann B.B. King helst gloyma alt um ein heiðurlimaskap í Kvinnufelagnum, men tey sum lurta fagna í hvussu er sanginum stórliga.

B.B. King – How Blue Can You Get?

Blues. Onnur sending mikukvøldið 11. februar 2015

robert

Robert Johnson

Jimmy Reed – Ain’t That Loving You Baby (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa aðru sending av fýra, har eg spæli mest amerikanskan bluestónleik, við lagnum Ain’t That Loving You Baby við Jimmy Reed.
Jimmy Reed var deltabluesmaður, og lærdi seg at spæla blues har, til hann flutti til Chicago í 1943. Hann sang, spældi guitar og munnharpu, og Ain’t That Loving You Baby er hansara fyrsta tað vit rópa hitt frá 1956. Ein einfaldur kærleikssangur um alt, sangarin vil gera, bara fyri at vinna aftur sína elskaðu, og spyr, um tað ikki er kærleiki. Tey komandi 8 árini gav hann út fleiri kendar sangir sum eitt nú Honest I Do, Big Boss Man og Bright Lights, Big City.
Hann fekk ongantíð plátusáttmála við Chess, men gav út á plátufelagnum Vee-Jay Records.
Hetta vóru sangir, sum eisini aðrir blues og rock&roll-tónleikarar innspældu. Elvis Presley gjørdi sína ikki minna kenda útgávu av sanginum Big Boss Man, og Rolling Stones spældu Honest I Do á teirra fyrstu LP’plátu frá 1964.
Jimmy Reed hevði ein sermerktan stíl sum fangaði, ein stíl vit rópa rythm&blues. Hann sang meiri stillisliga, og rópti ikki, sum teir bluestónleikar, sum kanska høvdu prædikumenn sum fyrimynd. Hann var bara kendur nøkur fá ár, m.a  tí hann drakk illa og áhugin fyri blues fánaði eisini burtur seint í 1950’árnum, tá ið tey ungu heldur vildu hoyra rock&roll við Chuck Berry, Elvis Presley, Fats Domino o.fl. teirra.

Vit kenna mest til blues frá plátuupptøkum,og tær fyrstu byrjaðu longu fyrst í 1920’unum. Tá tað var greitt, at tað bar til at selja blues, vórðu plátufeløg stovnað í hópatali, og gomlu deltabluestón-leikararnir spældu inn tónleik ofta fyri fleiri plátufeløg. Ein teirra var Big Joe Wliiams, sum her syngur og spælir I’m Getting Wild About Her, eitt blueslag innspælt í 1941.

Big Joe Williams – I’m getting wild about her

Big Joe Wliiams er føddur í 1903 og er ein av mongu bluestónleikarunum, sum reikaði runt í The Missisippi Delta í 1920- og 1930’árunum og spældi til dans og undirhald í vertshúsum og dansihølum, ella í sonevndum juke joints, dansibølum, sum onkur vildi sagt. Hann var góður guitarspælari og gjørdist seinni víðakendur bluestónleikari. Hann andaðist í 1982 og líka fram til fyrst í 1970’árunum gav hann út eina røð av plátum. Serliga kendur er hann fyri lagið Baby, Please Don’t Go, sum hann gav út á plátufelagnum Bluebird í 1935.

Vit skulu hoyra ein annan ikki minni kendan deltablues-tónleikara Robert Lockwood – her við lagnum Take a little walk with me.

Robert Lockwood, Jr. – Take A Little Walk With Me

Robert Lookwood er nakað yngri enn Big Joe Williams, men eisini hann spældi í teimum illa gitnu juke joints í 1930’unum, har fólk komu saman at lurta eftir tónleiki, drekka, dansa og trola eftir onkrum at ganga í par saman við. Hann er føddur í bluesbýnum Helena, og fosturfaðir hansara var ein ongin minni enn bluesmaðurin Robert Johnson, sum helt saman við mammu hansara í eini 10 ár. Og ungi Robert er eisini næmingur hjá navnanum. Hann flutti seinni norðurefir og hetta lagið Take a little walk with me var B-síða á væl dámdu plátuni Little Boy Blue, og er upptikin 1. juli 1941í býunum Aurora í Illinois fyri plátufelagið Bluebird. R
obert Lookwood verður roknaður sum ein av størstu bluestónleikarunum við uppruna í Deltaøkinum.

Vit fara nú at venda okkum til eitt annað bluesøki, nevniliga Texas, har blues við einum serligum dámi tók seg upp. Í 1950’unum var Texasblues ein meira lættur, men  rútmiskt eggjandi dansitónleikur í swingstíli, ofta kallaður jump blues. Vit hoyra sum dømi Strollin’ With Bones við tí kenda guitarspælaranum T-Bone Walker og hansara manning.

T-Bone Walker – Strollin’ With Bones

Strollin’ With Bones við T-Bone Walker frá 1950 er rættur býartónleikur. Blues, ið upprunaliga hevði verið tónleikurin, sum bygdafólk, tey svørtu, sum stríddust á plantasjum í bummulsídnaðinum, lurtaðu eftir, tá ið tey tóku sær av løttum, var nú tónleikaídnaður og undirirhald at stytta sær stundir við. Hjá tónleikarum ráddi nú um at gerast kendur og ríkur og spæla tað, sum fjøldin fagnaði, og bluestónleikurin lagaði seg til nýggjan tørv. Eitt nú gjørdust bluestekstirnar mest innatóm ástarorð, og ikki so fjølbroyttar sum í upprunatónleikinum. Býir sum Memphis, Chicago, Detroit og New York gjørdust bluesbýir í 1950’unum, og blues var íðuliga spældur líka til popp og rock&roll fóru við marknaðinum.

Vit skulu nú hoyra nakrar av kendu bluestónleikarunum, sum høvdu sína gulløld í Chicago í seinnu helvt av 1950’unum. Vit hoyra fyrst Jimmy Rogers við lagnum Walking by Myself.

Jimmy Rogers – Walking By Myself

Jimmy Rogers her við lagnum Walking by Myself, eitt hitt frá 1954. Jimmy Rogers spældi eina tíð við í kenda bólkinum hjá Muddy Waters. Hann spældi guitar og munnharpu og hevði sjálvur nøkur rythm&blues ella r&b-hitt í seinnu helvt av 1950’unum. Hann var ein teirra sum púrasta gavst sum bluestónleikari, tá rock&roll troðkaði blues av pallinum fyrst í 1960’unum.

Ein annar kendur  bluestónleikari, sum eisini hevði grund at kenna seg hóttan, tá rock&roll gjørdist síðsta skrígg, varð Howling Wolf. Hann var annars víðakendur fyri sín kanska einsháttaða, men tølandi tónleik, sum bygdi á tað vit kalla licks ella riff, einfaldar, men fangandi lítlar tónleikamyndir endurtiknar í undirspælinum. Hetta sum eisini aðrir Chicago-bluestónleikarar brúktu. Og Howling Wolf var so grovmæltur, at røddin uttan iva kundi verið brúkt til sandpappír.

Howlin’ Wolf – Smokestack Lightnin’

Howling Wold við einum blueslagi sum hevði illa duldar kynsligar tilsipingar í sær. Howling Wolf er úr Deltaøkinum, og hann nevnir gamla blues-stórmennið Charley Patton sum sína fyrimynd. Hann var ein av temum stóru í Chicago, og er serliga kendur fyri lagið Little Red Rooster frá 1962, sum Willie Dixon skrivaði.

John Lee Hooker var ein annar kendur blusari í Chicago síðst í 1950’unum og fyrst í 1960’unum. Eisini hann var úr Deltaøkinum og millum teirra, sum fluttu gamla deltabluestónleikin yvir í elektriskan blues. Í 1989 innspældi John Lee Hooker plátuna The Healer  saman við Carlos Santana og Bonnie Raitt, og fyri ta útgávuna fingu hann og Santana ein Grammy Award. Jú,tað lá væl fyri hjá John Lee Hooker at gera einfaldar, snøggar bluessangir, sum t.d. hendan Boom Boom frá 1962.

John Lee Hooker – Boom Boom

Eg lovaði í fyrstu sendingini hjá mær at venda aftur til ein hin fremsta bluestónleikaran nakrantíð, Robert Johnson. Tað er rættiliga lítið vit vita um hann. Hann reikaði um í Deltaøkinum, eins og so nógvir aðrir tónleikarar, og hann spældi eina tíð í bluesbýnum Helena, har eisini Son House, Charley Patton og Sony Boy Wlliamson spældu. Tað er ikki nógv av plátuupptøkum, ið liggur eftir hann, 29 løg og 41 upptøkur. Hann hevði spælt í nógv ár, tá ið hann í november 1936 gjørdi sínar fyrstu plátuupptøkur í San Atonio í Texas. Tá innspældi hann m.a. Terraplane Blues og Cross Road Blues. Árið eftir tók hann aftur upp plátur, hesaferð í Dallas í Texas, m.a. sangin Love in Vain Blues. Nakrar av upptøkunum komu út hjá pláfelagnum Vocalion.
Vit vita, at Robert Johnson varð myrdur, tá hann varð lokkaður at drekka eitt glas av brennivíni við eitri í, og hann doyði 16. august 1938. Hann var giftur eitt skifti, men sagdur at vera rættiliga óður eftir konufólki, og tað var tað, sum skuldi kom honum aftur um brekku.
Nógv  frættist ikki um Robert Johnson, og í 1941 kom kendi fólkalívsfrøðingurin Alan Lomax til Clarksdale at gera upptøkur við Robert Johnson til savnið hjá Library of Congress. Hann hitti av góður grundum ikki Robert Johnson, men fekk kortini gjørt nakrar upptøkur við Myddy Waters, sum tá var í tjúgunum og spældi upprunalliga deltabluestónleikin.
Eitt savn við øllum upptøkunum við Robert Johnson kom út í 1961. Ungir bretar sum Brian Jones, Keith Richards og Eric Clapton fingu tá hendur á plátunum og gjørdiust ovfarnir. Restin er so søga. Vit hoyra her sangin um at sita á kjørbreyt, Cross Road Blues. Og aftaná hoyra vit sama lagið við bretska stórbólkinum Cream.

Robert Johnson – Cross Road Blues

Cream – Crossroads – Live At Winterland, San Francisco / 1968