Archive for the ‘Um miðlarnar’ Category

E-bøkur, bara ikki í Føroyum

E-bøkur eru vanligar bøkur, sum – umframt í pappírsútgávu – koma í elektroniskari ella talgildari útgávu. Tú fært tá valmøguleikan at lesa eina vanliga bók, ella at lesa bókina á telduni ella á teldubókalesara. Tað hevur tikið eitt sindur ev tíð at venja fólk at lesa e-bøkur, og forløgini hava eisini verið bangin fyri, at e-bókin ov lættliga kann gerast tøk ókeypis á netinum at taka niður.

Nú er tó broyting komin í. Bøkur í túsundatali eru nú tøkar sum e-bøkur, bæði fagrar bókmentir og yrkisbøkur (ofta sum pdf ella í øðrum formati).

Nýggju e-bókalesararnir eru snøggir og einfaldir at brúka. Teir fyrstu komu í seinnu helvt av 1990’árunum. Sony Reader kom í 2006 og nýggja snøgga og fjøltáttaða útgávan PRS-505 er nú at fáa. Amazon bjóðaði fram sín Kindle í 2007, men fyribils bara fyri tey, sum búgva í USA ella hava amerikanskt kredittkort.

Á heimasíðuni hjá Sony verður m.a. hetta sagt um e-bókalesaran:

A Reader is easy to use just like an MP3 player. Download books and quickly transfer them from your PC or Mac to your Reader using a hi-speed USB connection. You can get eBooks from the websites of leading bookstores or legally download free eBooks from selected websites. You can even borrow books online from local public libraries.

Jú lætt er at koma til e-bøkur og fáa tær (bæði til keyps og ókeypis), hóast tú kanst fílast á prísin viðhvørt.

Men í Føroyum, sum kanska eitt av fáu londunum í heiminum, ber ikki til at læna e-bøkur á bókasøvnunum. Tað er undrunarvert! Kanska er hetta liður í politikkinum at gera okkum til mest framkomna og besta land at liva í í 2015?
Ein máti at sleppa undan hesi forðing er at fáa sær t.d. dansk p-tal, og so fáa sær lánarakort til donsk bókasøvn. Men var tað ikki meiningin, at vit skuldu vera føroyingar – serstøk tjóð?

Føroyskar e-bøkur eru mær kunnugt heldur ikki at fáa enn, hóast nakrar føroyskar bøkur og tíðarrit eru talgild. Eg veit at Føroya Skúlabókagrunnur hevur arbeitt við at gera frálærutilfar teldutøkt og haldi, at teir brúka Google Book Search.

Nøktandi

Tað er at fegnast um, at okkara miðlar hava eftirlit við tí, sum er farið av lagi í okkara landi, serliga hetta at tænastustøðið lækkar. Gott at gomul og avlamin, foreldur, svíningar, skúlanæmingar, sum ikki sleppa inn á hægri lærustovnar, og onnur hava miðlarnar at venda sær til, tá ið á stendur. Í dag var tað vánaliga ferðasambandið til Svínoyar og Fugloyar, sum var í miðdeplinum í útvarpinum. Hví skulu hesir norðingar taka til takka við einum fari, sum longu er tikið úr sigling aðrastaðnis? Og hví hava okkara politikarar ikki loyst ein trupulleika, sum teir vistu fór at koma, nú Másin varð tikin úr sigling. Er tað ikki meiningin at alt í okkara modernaða, framkomna landi skal vera 100% dagført? Soleiðis vilja vit hava, at tað skal tykjast.

Onkuntíð heldur tú tó, at hendan royndin at vera revsandi ella frelsandi eingil fer ov vítt. Smáir trupulleikar verða blástir upp til nakað, sum teir als ikki klára at fylla.

Forargilsi annara vegna og geylan, at okkara umdømi her ella har skal vera í vanda er gott stoff, men viðhvørt verður viðgerðin í so skematisk. Pláss er ofta ikki fyri kritiskum journalistikki. Gaman í er tað gott at skeivleikar verða rættaðir, at skúlanæmingar sleppa inn á hægri lærustovnar, og at børn við trupulleikum sleppa at halda fram á donskum skúlum, tí ongi verulig tilboð eru til teirra í Føroyum. Tað eru rørandi successøgur, sum vit øll fegnast um. Men at avdúka forsømilsi ella slendrian her ella har er ikki kritiskur journalistikkur, men heldur er tað gamla søgan um at finna fram til, hvat býr undir. Veruliga at fara í dýptina, og tað krevur sín mann ella konu.

Nú vit tosa um, hvat er nøktandi, kundi ein spurningur verið, um okkara almennu fjølmiðlar eru nøktandi anno 2009.
Hóast morgunlesturin nú aftur verður endursendur, so má svarið kortini vera, at okkara almennu miðlar eru undir alt lágmark. Hvat er galið? Eru tað politikararnir, sum svíkja? Ella verður satsað skeivt? Skeiv stýring? Eru starvsfólkini ikki nóg væl fyri fakliga? Ella er tað bara manglandi virðing fyri lurtarunum?

Tað hendir so nógv áhugavert bæði úti og heima, at tað má bera til at finna okkurt áhugavert at greiða fólki frá. Tónleikurin, ið verður sendur í útvarpinum er uppafturtøka ella tað ringasta mainstream – sendingar sum osa av, at ongin tímir at gera nakað burturúr, tað er alt tíðsfordrív. Onkur sending í komandi vetrarskránni hjá útvarpinum fer uttan iva at vera áhugaverd, men heildarmyndin er jánkaslig, so tað stendur eftir.

Og tað er ikki nøktandi!

Kanska er tað, tá samanum kemur, virkisfrymilin hjá kringvarpinum, sum ikki er í lagi. Tað tróta ikki starvsfólk í okkara kringvarpi, so trupulleikin má liggja aðrastaðnis. Sum tað hoyrist, so sær kringvarpið bara forðingar og ongar møguleikar, og álvaratos, hvør væntar, at kringvarpið verður nakað munandi betur, um tað fær hægri játtan (við ella uttan Public-Service-sáttmála)?

Í dag er avgerandi, at kringvørp og mentanarstovnar eru mentanarligir pallar, at teir fara til lurtaran, fáa lurtaran at geva sítt íkast, tí høvuðseyðkenni fyri teir stovnar, sum gera mun í nútímans samfelagum er opinleiki, virðing fyri lurtaraskaranum, samstarv, gott virkisføri, góðska, at vera aktuellur og viðkomandi.

At kappast við Rás2 og Lindina um lurtarar er tann vissi deyði hjá einum almennum fjølmiðli. Tað er at fara av kós.

Endamálið hjá einum almennum miðli er ikki tøla lurtaran við einum flowi, sum lurtarin ikki fær tikið seg aftur frá, tí onki betri ella øðrvísi er (kanska bara tøgnin). Hetta við flowinum er eisini hugsunarháttur, sum spældi falitt fyri skjótt 15 árum síðan.

Lurtarin skal ikki tølast (ikki alla tíðina), hann skal stuðlast at vera virkin, kunna menna seg, hava tað stuttligt og gerast vitandi. Kringvarpið skal ikki skapa ella forma ein lurtaraskara, men tæna einum ella fleiri lurtaraskarum (bæði public service og community service).