Archive for the ‘Tónleikur’ Category

Tú ert mær so fitt, so fitt

roks1Nú er útkomin snotilig bók við heitinum Føroyska rokksøgan, sum teir fýra Hans Egholm, Kartin L. Hansen, Uni L. Hansen og Niels Uni Dam hava skrivað. Talan er um eitt ordans verk, eina bók í stórum broti, ið er fleiri enn 400 síður. Og har er sanniliga eisini ein søga at siga.
Bókin er kjokkfull av frásagnum um ymsar hendingar, persónar, tónleikabólkar, feløg, tónleikarák, vitjanir, útgávur, konsertir, sangleikir og festivalar. Tað ber eisini væl til at tosa um søgu, tí føroyskur rokk- og popptónleikur hevur eina tíðarfesta byrjan í 1950’unum, og hann mennist og heldur áfram. Rokktónleikur er fyrst og fremst eitt ungdómsfyribrigdi, men summi vera verandi tónleikarar langt upp í árini og fáa at enda almenna viðurkenning fyri síni avrik.

Lat meg byrja við at siga, at eg haldi, at Rokksøgan er væl úr hondum greidd, og hon vísir sjálv, at evnið er viðkomandi, og at tað er umráðandi, at vit fáa henda partin av føroyskari søgu lýstan so væl sum tilber.
Rithøvundarnir grundgeva í innganginum fyri, hví vit skulu hava eina bók um føroyska rokksøgu og gera tá vart við, at rokktónleikur er av stórum mentanarligum og búskaparligum týdningi. Rokktónleikur er ikki longur eitt ítriv ella nakað tú hevur til stuttleika, og í Føroyum verður hesin tónleikurin tikin í stórum álvara av tónleikarum og lurtarafjøldini og er sum nevnt nú eisini viðurkend mentanargrein.

Bókin er skipað í seks partar, ein fyri hvørt tíggjuáraskeiðið frá 1950’unum og so framhaldandi, og tað passar eisini rættiliga væl við, hvussu hendingarnar í føroysku rokksøguni hava háttað sær.

Tvær avgerandi hendingar
Tað tykjast vera tvær avgerandi hendingar í 1950’unum, sum stimbra føroyskan rokktónleik. Onnur er, at Útvarp Føroya verður stovnað í 1957, og hin, at fyrsta føroyska poppplátan kemur út sama árið.
Tað var lív í tónleikinum í Havn, eitt nú tá ið Simme og tey spældu til dans í Tórshøll, og tá Simme, sum hevði fingið tónleikaíblástur í Keypmannahavn, á heysti 1955 stovnaði Blue Star Club, sum skuldi menna tónleikalívið í Føroyum. Ikki øll vóru so fegin um hetta nýggja, og at tey virknu á óalmenna listapallinum ofta verða viðfarin sum útskot var vanligt fyrr, og er tað kanska enn.
Longu á vári 1957 skipaði Simme fyri ungdómssendingum í Útvarpi Føroya, har tann prestlærdi Axel Tórgarð tá var stjóri. Um tað hevði nakað at gera við, at Hansemann, ið var bróðir útvarpsstjórans, fór undir plátuútgávu, skal eg lata vera ósagt. Men Hansemann dugdi á at skyna, hvat var á vási, og hann skipaði fyri, at fyrsta føroyska poppplátan, Sunnukvøld í Planstasjuni, varð tikin upp og givin út.
Í sendingini Minnist tú enn, 1. partur (sending í 13. pørtum, sum var send í sjónvarpinum á heysti 2010 og til 2013), sigur Christoffer Jensen í Klaksvík, sum minnist hendingina, at fólk hildu tað vera undarligt, at føroyingar skuldu kunna geva út eina poppplátu og enntá á føroyskum, tað bar líkasum ikki til.
Men tað gjørdi tað jú og hevur gjørt tað síðan.
Tað er annars áhugavert, at tað er millum skótarnar, at nýggja tónleikarákið í 1950’unum serliga ger vart við seg. Har lív er í frammanundan, kemur ofta meira lív í, og tað er eisini vert at hava í huga, at skótarnir ikki fyrst og fremst vóru ein átrúnaðarligur felagsskapur, men ein skipan at sosialisera ungdómin á sunnum grundarlagi, sum vit onkuntíð taka til. Ungdómurin skuldi og vildi vera virkin.
Á skótalegu í Skotlandi í 1956 hoyrdu føroysku skótarnir skiffletónleik, sum hugtók teir nógv. Tónleikur varð eisini framførdur, tá ið skótarnir komu saman til ymisk hald. Teir skipaðu fyri skótateiti, The Gang Show, í mars 1958 í Sjónleikarhúsinum, og partar av teitinum vórðu sendir í Útvarpinum. Her vórðu, umframt kendar útlendskar sangir, eisini framførdir føroyskir sangir, sum seinni gjørdust poppklassikarar, eitt nú tónleikavarðin Rasmus, sum fær drúgva umrøðu í hesi bókini.

roks2
Hesin sami ungdómur stovnaði í 1958 Tónleikarfelagið, sum hevði sum endamál at vekja ans fyri og fremja tónleik í Føroyum og verja rættindini hjá føroyskum tónleiki, tónleikarum og tekstrithøvundum. Merkisvert at tey ungu longu tá skuldu hugsa um hetta.
Hetta virksemið og serliga tað hjá skótunum verður í Rokksøguni kallað frumrokkur, ein serføroyskt byrjan, sum ikki enn kann javnmetast við tann útlendska rokktónleikin, sum tá hoyrdist í úrvarpi og á plátu. Tí hava høvundarnir eisini givið Rokksøguni undirheitið Frá frumrokki til altjóða tónleikapallin.
Tað er so heppið, at nógvar av tónleikasendingunum við spæli og sangi, sum eitt nú Tónleikarfelagið skipaði fyri í útvarpinum, eru varðveittar, og tí ber til at gera sær eina mynd av, hvat tað var fyri tónleikur hesi ungu spældu tá. (Savnað á útgávuni Tónleikarfelagið 50 ár. 3 fløgur. 2008)

Ikki bara undirhaldssøga
Tað eru nú plátuútgávurnar hesi og tey komandi árini, sum gera, at henda Rokksøgan ikki bara er undirhaldssøga, men verulig tónleikasøga. Umframt útgávurnar, sum Simme skipaði fyri, vóru eisini tær, sum Tey av Kamarinum, ein tónleikabólkur, sum skarðaði framúr, góvu út. Her eru tað serliga sangirnir og løgini hjá Nicolinu, sum eru sermerkt. Eg legði til merkis umrøðuna í bókini av sanginum Lívið, sum Nicolina skrivaði til eina vinkonu, sum misti sín elskaða drong við Stella Argus. Tað er ikki nevnt í Rokksøguni, men tað hevur undrað meg, at teksturin, sum skal ugga gentuna, als ongar tilsipingar hevur til tað átrúnaðarliga. Tað verður nevnt, at vinir ofta svíkja tey í svárari neyð, men at tað er tíðin og vónin um, at aftur skal koma eitt vár, sum lekir sárini. Kanska eitt dømi um, at popptónleikur er ella átti at verið eitt heilt egið mentanarfyribrigdi.
Tað undrunarverda er kortini, at tey ungu, sum spældu henda nýggja tónleikin, ikki hava verið í iva um, at føroyskur rokkur ella poppur skuldi syngjast á føroyskum. (Nógvar av hesum fyrstu plátuútgávunum eru savnaðar á Vit Minnast 1 og 2. Hansemann Tórgarð. 2 LP’ir. 1973 og 1975)

Tað skerst ikki burtur, at 1950’árini og tey fyrstu 1960’árini eru nakað heilt serligt í føroyskari rokksøgu, men tað endar ikki her. Tað koma fleiri tónleikavarðar og tað er gongd og menning í tónleikavirkseminum alla tíðina. Útlendingar, sum fylgja við, undrast og spyrja, hví tað er so nógvur tónleikur í Føroyum? Nakað einfalt svar er ikki, men egið mál, at vera fjarsettur, kvæðini og andaligi og verðsligi sangskatturin gera helst sítt, men Rokksøgan umrøður í hvussu er ein part av allari hesari tónleikanøgdini.

Í seinnu helvt av 1960’unum er bretski rokk- og popptónleikurin alráðandi, og tann, sum vildi gera seg galdandi, var noyddur at spæla tøkuløg og kendu poppløgini, sum fólk dansaðu til. Føroyska høvuðsnavnið Faroe Boys vóru væl dámdir og spældu væl. So væl at teir vórðu róptir føroysku ’bitlarnir’, tá ið teir spældu í Íslandi. Men nakað nýbrot kom ikki frá teimum, og heldur ikki við trýssárabólkinum Cream Crackers, sum spældi um hetta sama mundið og spældi tað, vit kallaðu progressivan rokk.
Men hvør veit, hvar føroyskur poppur hevði verið í dag, um teir í Faroe Boys á sinni høvdu fingið frí úr skúlanum at spæla í eini kendari undirhaldssending í svenska sjónvarpinum. Frí fingu teir ikki, og neyvan var tað hent í dag, og ein skúlastjóri hevði forðað gávuríkum unglingum at fáa eitt altjóða ’gjøgnumbrot’.
Í Rokksøguni kunnu vit eisini lesa um poppkonsertirnar, sum vóru í 1960’unum – onkuntíð við go-go-gentum og kappingum um, hvat orkestur var tað besta. Hetta sama verður jú endurtikið væl seinni við Prix Føroyar í eitt tíggjuáraskeið frá mitt í 1990’unum. Eitt afturvendandi evni í kjakinum hesi árini eru halgidagslógin, sum ikki loyvdi, at tað varð dansað aftaná midnátt leygarkvøld, og annars vánaligu dansiviðurskiftini.
Útvarpið sendi tónleik fyri hálvvaksin, og seinni gjørdist Kári Helmsdal útvarpshetja, tá hann byrjaði sína sending við: Gott kvøld allir popparar.

”Bjargingin kom úr Danmark”
So valdi poppídnaðurin at seta ferð á diskoalduna, og vit fingu dans við plátuvendara. Livetónleikurin varð, sum teir taka til í Rokksøguni, at kalla kroystur av pallinum. Rithøvundarnir vilja vera við, at føroyski rokktónleikurin lá í einum aldudali, tá farið varð inn í sjeytiárini. Ein partur av forkláringini er, at nógv av teimum ungu fóru av landinum at lesa. Rokktónleiki kundu tey ikki liva av.
Men har var hjálp í neyðini.
Tá ið tað bókini verður sagt, at ”Bjargingin kom úr Danmark”, so er tað Kristian Blak sipað verður til. Hann flutti til Føroyar í 1974, og hansara leiklutur í føroyskum tónleiki er ovurhonds stórur og er tað framvegis líka til henda dag. Jazzfelagið, sum hann var við at stovna, er enn eitt dømi um felag, sum av álvara setir ferð á, og slík feløg gera seg eisini galdandi seinni t.d. FUT og tónleikasamtakið Grót, sum var stovnað í 1998 og legði lunnar undir G-festivalin.
Vinstrasinnaða umhvørvið í Keypmannahavn og kabarettirnar gjørdust karmur um nakað av tí besta av føroyskum rokktónleiki, kanska mest í fólkatónleikastíli.
Hvør minnist ikki LP-plátuna Harkaliðið, sum kom í 1971 við innspælingini av vísuni Ólavur Riddararós sum popplag. Júst hetta var eisini ein fyriboðan um eitt rák, sum tekur seg upp seinni. Harkaliðið var við til at skorða undir samleikan í útisetaumhvørvinum, og tað sama gjørdu útgávurnar hjá Debes & Petersen, EP-pláturnar Bláa húsið og aðrir sangir 1973 og Mitt í eini meining í 1974 við Gullkálvavalsinum, sum hartaði føroyska dupultmoralin. Kári P. byrjaði hesi árini veruliga sína leið sum orða- og lagsmiður, sum tikið til í Rokksøguni. Endaliga prógvið um hetta var LP-plátan Vælferðarvísur frá 1978.
Aðrir tónleikavarðar á gáttini til 1980’ini vóru hin tiltikna Veðraplátan hjá Straight Ahead, sum eisini gjørdist svanasongurin hjá bólkinum. Hetta var væl spældur ektaður rokkur ”við einum ráka av disko”, ikki tøkuløg, men fyri ein stóran part egið væl frágingið tilfar. Ein onnur útgáva, LP-plátan Ábit hjá Kræklingum, boðaði frá, at nú áttu vit tónleikarar við førleikum, sum ikki stóðu aftanfyri tað útlendska. Lat so fara at onkur helt plátuna vera ’jazzuta’, sum um tað skuldi verið nakað at fýlast á. Kræklingar høvdu annars av álvara gjørt vart við seg í 1976 við lagnum Svarti Ravnur, sum ongin minni enn Martin Joensen hevði skrivað.

Ein føroyskur rokkpallur
Rættilig gongd kemur á føroyska plátuframleiðslu og -útgávur í 1980’unum. Tíðirnar tykjast ongantíð at hava verið betri. Nýggja Norðurlandahúsið, sum fær stóran týdning fyri tónleikin, letur upp 8. mai 1983. Nógv verður tikið upp í studionum hjá Milson, og vit fáa á fyrsta sinni síðan fimtiárini ein veruligan føroyskan rokkpall við týðandi bólkum, sum regluliga geva út plátur/bond/fløgur við egnum tilfari ætlað føroyingum.
Her skulu bara nevnast Frændir, sum gerast ímyndin av einum rættvísum, onkur vil kanska siga sjálvrættvísum, Føroyum, eitt sindur vinstrasinnaður popptónleikur, sum vil nakað. Frælsi, frið í heiminum, kærleika og vinalag, sum ein ummælari tók til. Eitt nú tá ið bólkurin persónger Føroyar og í einum sangi, kanska eitt nýtt slag av tjóðsangi, spyr opið: hvat heldur tú um føroyingar Føroyar. Og so eru Tinganest har við tí meira sakleysa, lætta og skemtiliga bygdapoppinum rópt vágasound. Hanus G. Johansen er eisini millum teirra, sum finnur tónlistarlig bein at standa á sum vísusangari, og nógv onnur, sum kanska ikki fáa so drúgva tónlistarliga lívsleið, geva eisini út hesa tíðina.

Hetta heldur fram øll 1990’ini. Tað er ikki óhugsandi, at tónleikurin hetta áratíggju er ein reaktión móti teimum smartu 1980’unum, sum endaðu við politiskum og búskaparligum sorgarleiki. Hetta er tíðin tá kommunisman fall, og nýggja sjónvarpsrásin MTV rúnabant tey ungu. Tutl-útgávan Rock í Føroyum (1995) vísir, hvat er í umbúna. Tungmálmur er nógv avhildin, og har koma eisini nýggj gávurík fólk framat, eitt nú sermerkti bólkurin Enekk, rappbólkurin MC-Hár, grungebólkurin Mold, og eisini Eivør stígur fram, nú vit eru við at fara inn í nýggja øld. Og tað koma nógvar útgávur hesi árini, sum eru rættir tónleikavarðar.
Tey gudiligu ungu, sum fingu íblástur frá kristiligum tungmálsbólkum sum Petra og Jerusalem – teir spældu hart og leikaðu í á pallinum – vildu nú sleppa úr tónlistarligu spennitroyggjuni. Tey halda ikki, at tað longur skal vera nakað mark millum andaligan og óandaligan tónleik.

Aftaná aldarskiftið kom rættiligt umskifti. Nýggj talent í hópatali trína nú fram á pall, ungdómur, sum er uppvaksin við internetinum, streamingtænastum og sosialu miðlunum. Tað sprettir og grør, og tað er ringt hjá okkum tilkomnu at fylgja við. Tað gongur næstan ikki vika, at ikki onkur nýggj útgáva kemur á marknaðin, og boðað verður til útgávukonsert. Vit eru mitt í alheimsgerðini, nú skal tað vera enskt, skal tað rokka, og sambært Rokksøguni, so tykjast føroyingar eisini at hava funnið sín samleika og støði eftir at hava verið eftirbátar og trilvað eftir seinkaðum rákum uttan úr heimi.
Seinkað rák er nú ein eftirlagaður sannleiki. Tí aftaná avlýstu fólkaatkvøðuna um fullveldi kom punktónleikurin 40 ár ov seint til Føroyar, tjóðveldispunk við bólkinum 200, sum fær drúgva umrøðu í Rokksøguni.roks3
Men heimurin stendur opin fyri øllum, sum hava okkurt at bera fram, og tað serliga føroyska er nú knappliga áhugavert úti í heimi. Teitur, sum vrakaði ein útgávusáttmála hjá einum av heimsins størstu plátufeløgum, vísti vegin. Nú er ikki neyðugt longur at vera undirbrotligur. Eivør kom við eklektiskum poppi í ætt við Kate Bush, Týr spældu og spæla kvæðarokk og Lena Andersen væl poleraðan og ikki einkisigandi popp. Tað skal vera autentiskt og koma frá hjartanum.
Tey ungu við tjaldi og tey við tónleikaviti savnast á G, hini við húsvogni savnast á Summasfestivalinum at hoyra teirra løg.
Techno- og elektropoppur er síðsta skríggj, og bólkar og einstaklingar sum Byrta, Greta Svabo Bech, Sakaris og Orka hava víst, at dugur er í. Søgur ganga um, at føroyingar skriva løg til heimsnøvnini á popppallinum og eyðkennisløg til sjónvarpsrøðir hjá stóru framleiðarunum. Tann góða søgan í miðlunum er nú um føroyingar, sum gera seg galdandi ella sum umboða Føroyar í útlondum. Og nú er tað ikki longur vánalig dansiviðurskifti, men dýru flogferðaseðlarnir hjá Atlantic, sum eru forðingin.

Nógv av hesum og nógv meira aftrat kanst tú lesa í Rokksøguni, sum heldur ikki hevur gloymt landaplágurnar.

Kunnu vera errin um útgávuna
Tað hevur eydnast teimum, sum hava skrivað og lagt hesa føroysku rokksøguna til rættis at geva okkum lesarum eitt upplýsandi og hent verk. Bókin byggir á prentaðar og varpaðar heimildir og á samrøður, og hon er skrivað eftir einum leisti, sum rithøvundarnir kalla journalistiskur, tvs. talan er ikki søguvísindaligt arbeiði, og tískil er heldur onki ástøði og ongin veruligur keldukritikkur.
Bókin er skrivað sum krønika, har sagt verður frá minni og meira týðandi hendingum, sum er skipaðar í tíðarrað. Men hon er góð fyri tað og slóðar í øllum førum fyri, at meiri kritiskar viðgerðir nú kunnu gerast av føroyskum populertónleiki.
Skal eg finnast at onkrum, so má tað vera, at tað onkuntíð er munur á, hvussu nógv verður gjørt burturúr, t.d. umrøður av bólkum. Her er tað helst tøka tilfarið, sum ger av, hvat er at siga, og onkuntíð er umrøðan heldur leyslig. Hinvegin eru eisini nógvar neyvar gjøgnumgongdir av ymsum hendingum og evnum.
Leitiskrá yvir bólkar og persónar er í bókini, men eg fann okkurt dømi í tekstinum, sum ikki var við í hesi skránni. Fínar myndir eru í bókini, men nógvar av myndunum eru í so lítlar.

Eg kann annars nevna her, at eg saknaði ein neyvari keldulista, serliga tá talan er um prentaðar heimildir, men kanska hava rithøvundarnir ikki viljað gjørt bókina ov ’akademiska’? Men allarmest sakni eg ein útgávulista, eina diskografi, so at til ber at síggja alt, sum er givið út av tónleiki, hvar og nær, løg, hvør hevur verið uppií o.s.fr. Hetta má koma, tí vit eiga í føroyskum rokktónleiki eina røð av tónleikavarðum, fyri at brúka eina vending í bókini, sum tað er vert at minnast og gera vart við.
Og í tí sambandi kann eg nevna, nú eg las hesa bókina og hevði hug at kanna okkurt nærri, at eg gjørdist ovfarin av, hvussu lítið er til av upplýsingum á netinum um føroysk viðurskifti og herundir eisini um tónleikin í Føroyum. Har má onkur taka sær um reiggj, stovnar og feløg, tí hjá lítlari tjóð sum okkum ber ikki til at dúva upp á, at einstaklingar av sínum eintingum taka sær av hesum.

Føroyska rokksøgan er ein megnar útgáva, sum rithøvundar og Bókadeildin kunnu vera errin av.

Nakrar tilvísingar:
Eilen Anthoniussen: Frá Simma til Sakaris (Heimatíðindi í Dimmalætting, 15. juli 2016. Um Rokksøguna) http://www.dimma.fo/premium-content/fra-simma-til-sakaris/
Føroyska blaðsavnið. Tey sum vilja lesa eldri tíðindi og ummæli kunnu fara inn á føroyska blaðsavnið at leita: tidarrit.fo
Joshua John Green: Music-making in the Faroes. The Experience of Music-making in the Faroes and Making Metal Faroese. Vestmanna, Sprotin, 2013. 332 síður við myndum. (Ummæli: Leivur Thomsen: Føroyskur metaltónleikur fyri vísindaligari gransking. Dimmalætting, nr. 161, 19. juli 2013. Punktum.fo s. 16-17.)
Tórður Johannesarson: Hermann. Ævisøga. Tórshavn, Glint, 2012. (Tónleikarfelagið s. 100-115)
Pauli V. Johannesen og Finnbogi Johannesen: Popp-tónleikur. Varðin, 1978, Bind 45, s. 139-141.
Janus Petersen: Felagssangur og nýggj angloinnrás. Brá, nr. 7, 1985, s. 77-79. (Ummælir Saman við tær hjá Frændum, We come for you hjá Hjarnum og Thanks to your love hjá Myrnu)
Tónleikur. Klaksvík, Studio Pegasus. Árbók. 2001 (109 síður við myndum) og 2002 (126 síður við myndum)

Advertisements

Miles 90

Tommy Potter, Charlie Parker, Miles Davis, Duke Jordan, Max Roach, August 1947

Tommy Potter, Charlie Parker, Miles Davis, Duke Jordan, Max Roach, August 1947

Miles Davis hevði fylt 90 ár í dag, var hann á lívi. Hann var sum kunnugt ein av teimum heilt stóru jazztónleikarunum, hóast honum ikki dámdi orðið jazz.
Hann spældi tónleik, og tað er við tónleiki, sum við mati: tú tekur tað, tær dámar, sum Miles skemtiliga tók til í eini sjónvarpssamrøðu.

Søgurnar um Miles Davis eru nógvar, og onkrar hevur hann funnið uppá sjálvur. Ein søga er um, at Duke Ellington skal hava sent boð eftir Miles, tí hann vildi hitta hann. Miles, sum tá hevur verið fyrst í 20’unum, fór at vitja Ellington ‘cleaner than a motherfucker’, sum hann tekur til í endurminningunum. [1] Tá Miles kom inn á skrivstovuna, sat Ellington í stuttum buksum við onkrari damu í fanginum, og Miles var skelkaður. So sakleysur mundi Miles neyvan vera seinni. Ellington bað Miles koma at spæla við sær, men Miles kundi ikki taka av tilboðnum, hóast hann kendi tað sum stóran heiður at verða spurdur.
Miles arbeiddi tá við upptøkunum til útgávuna The Birth of Cool [2], so hetta hevur verið í 1949 ella 1950, og henda útgávan hevði størri týdning fyri Miles enn at spæla við í orkestrinum hjá sjálvum Duke Ellington.

Beint frammanundan hevði Miles spælt saman við Charlie Parker, men hesin spældi so skjótt, at Miles hevði ilt við at fylgja við. Og so var heldur onki skil í Parker, sum dámdi væl rúsevni av tí sterkara slagnum.
Tónleikurin á The Birth of Cool er heilt øðrvísi enn tað, sum Miles og Parker plagdu at spæla; í hvussu er meira cool, kunnu vit siga.
Miles sigur um hesa útgávuna, at hon hevur røtur í svarta tónleikinum, og tónleikurin kom frá Duke Ellington, sigur Miles í endurminningunum.
Gil Evans, sum stjórnaði nakað av tónleikinum á The Birth of Cool, var stórur Ellington-fjeppari. Miles and Evans hittust í 1947, og teir høvdu felags tónlistarlig áhugamál. Miles sigur um Evans, at hann legði líka í húðalit. Hann var ein av teimum fyrstu hvítu, eg hitti, sum var soleiðis, sigur Miles. Men hann var úr Kanada, og tað kann hava okkurt at gera við, hvussu hann var, heldur Miles í endurminningunum. Miles og Evans gjørdu annars rættiliga hol í sjógv tónlistarliga í 1950’unum.

Miles hitti ongantíð Ellington aftur, meðan teir vóru tveireinir, og teir tosaðu ongantíð saman aftur. Miles hugsaði mangan, hvat hevði hent, um hann hevði tikið av og var farin at spæla við Duke Ellington, men tað fái eg ongantíð at vita, sigur Miles í endurminningunum.
Ellington sendi tó Miles eitt bræv, tá ið hann lá á deyðastrá, har hann segði farvæl. Ellington doyði 24. mai 1974. Minni enn mánað seinni, 19. ella 20. juni 1974, spældi Miles inn lagið He Loved Him Madly, til minnis um Ellington. Hetta eru góðir 32 minuttir við hypnotiskum, trilvandi tónleikamyndum, sum tað krevur gott tol at lurta eftir. Men tað lønar seg at vera tolin. He Loved Him Madly er á dupultfløguni Get up With it, sum kom út sama árið.

Miles Davis (føddur 26. mai 1926) livdi hart, og hann doyði 28. september 1991, 65 ára gamal. Tað liggur ein øgilig rúgva av tónleiki eftir hann.

[1] Miles Davis og Quincy Troupe: Miles. The Autobiography. 1989.
[2] The Birth of Cool kom annars ikki út fyrstu ferð í síni heild fyrr enn í 1957.

Dylan, gudleyst sendiboð ella trúfastur boðberi?

Dylan og Joan Baez ífyrst 1960'árunum

Dylan og Joan Baez fyrst í 1960’árunum

Bob Dylan, sum í dag er 75 ár, man hava upplivað mangt á lívsleiðini. Og vit hava upplivað ikki minni saman við honum.

Eg minnist sum blaðungur, eg hoyrdi hann syngja um at vera til reiðar, tí at nú vóru rættiligar rembingartíðir. Í sanginum The Times They Are a-Changin’ (1964) ávarðar Dylan tey konservativu, tey, sum vilja verja tað gamla, at tey skjótt gerast á kroppi, tí tað nýggja kemur sum ein flóðalda, og hann leggur aftrat, at “you better start swimmin’ or you’ll sink like a stone”. Tá var eg ovurfegin, tí eg helt ikki meg vera konservativan; eg var komin í rætta fylgið, so mær nýttist ikki at svimja. Fast takið hinum, hugsaði eg.
Og so opinberingin í A Hard Rain’s A-Gonna Fall (1963), har Dylan veit um ein “blue-eyed son” ella “darling young one” (man hetta vera mammusa drongur ella næmingurin, ið lærarin spyr?), sum m.a. sigur seg hava sæð ein nýføðing kringsettan av úlvum, og ein oyggjarveg settan við diamantum, men har ongin sæst ganga ella koyra. Og ungi alvin ætlar sær ikki at helma í, fyrr enn hann hevur sagt øllum frá týningini. Hetta vóru mótmælisárini, tá ið Dylan var fólkasangari. Hann sang eitt nú saman við Joan Baez, og fyrimyndirnar vóru teir gomlu deltabluesararnir og ongin minni enn Woody Guthrie, sum Dylan vitjaði fleiri ferðir, árini Woody lá á sjúkrahúsi.
Á hesi somu plátuni, The Freewheelin’ Bob Dylan (1963), sang hann eisini um krígsmenninar, Maters of War, sum allir søgdu, at Gud helt við teimum.

Fólkatónleikarar tá vóru flestallir í øðini um alt tað nýggja og grunna, popp og rock’n roll, og vildu varðveita tað góða og ektaða gamla. Og har var Dylan eitt nýtt gávuríkt andlit.
Men Dylan var eisini ein strembari, og vildi ikki verða settur í bás. Hann vildi, sum øll hini tá sleppa at spæla rokk, tí hvør tímir at lurta eftir einum, sum fonglast við ein kassagittara og bara knarrar. Tey vóru tí nógv, sum mundu dottið uppeftir og kendu seg snýtt, tá ið Dylan á Newport Folk Festivalinum 25. juli 1965 trein á pallin við einum rokkbólki og byrjaði at spæla Maggie’s Farm, har hann staðfestir, at hann tímir ikki at arbeiða longur á garðinum hjá Maggie:

Endin ljóðar:
Well, I try my best
To be just like I am
But everybody wants you
To be just like them
They say sing while you slave and I just get bored
I ain’t gonna work on Maggie’s farm no more.

Hetta vóru greið boð til tey siðbundnu, sum her nærum fingu elektrosjokk, meðan onnur í áhoyrarafjøldini fegnaðust. Tó ikki Pete Seeger, sum ikki toldi gangin og gjørdist ússaligur.
Tað fór enntá so vítt, at ein áhoyrari á konsert 17. mai 1966 í Manchester í Onglandi helt Dylan vera svíkjara, at hann hevði svikið fólkatónleikin og kallaði hann Judas. Hendingin er við á m.a. teimum báðum framúr ævisøguligu filmunum Dont Look Back (1967) hjá Pennebaker og No Direction Home (2005) hjá Scorsese.

Dylan við elguitara

Dylan við elgittara

So kom stóra plátulopið Highway 61 Revisited (1965) við løgum sum Like a Rolling Stone, Tombstone Blues og tí poetiska, dreymakenda fólkasanginum Desolation Row, sum fekk í hvussu er ævintýrkensluna fram í mær, men hvussu skal tað vera, tá The circus is in town. Í hesum og øðrum sangum kemur týðuliga fram, at Dylan er bókamaður og hevur lisið í hvussu er teir báðar, T.S. Eliot og Ezra Pound.
Síðan komu pláturnar hvør eftir aðra: Blonde on Blonde (1966) og John Wesley Harding (1967). Blonde on Blonde er millum tær fyrstu um ikki tann fyrsta dupultplátan í rokksøguni.
Tá var Dylan ikki longur so greiður í orðum, og tú mátti tulka og njóta.
Tað var kortini stórur fagnaður í rokkleguni, tá ið Hendrix valdi ein av sangunum á John Wesley Harding, tann djúpa og ófrættakenda All Along the Watchtower, og gjørdi hann til rokkklassikara.
Á John Wesley Harding var eisini sangurin The Wicked Messenger, sum sigst hava bíbilskar tilsipingar til Orðtøkini 13.17, har tað stendur: Gudleyst sendiboð fellur í vanlukku, men trúfastur boðberi er heilsubót. Hetta er eisini heitið á áhugaverdu bókini hjá Mike Marqusee: Wicked Messenger. Bob Dylan and the 1960s Chimes of Freedom (2005), har hann tulkar mentanarligu og politisku støðuna, tónleikurin hjá Dylan var partur av.

Dylan var um hetta mundið undir stórum trýsti, tí øll vóru eftir honum, nú hann var at rokna sum flogvit og andaligur leiðari. Kanska var tað fyri at sleppa undan strongd, at hann 29. juli í 1966 datt av mortorsúkkluni og meislaði seg so illa, at hann mátti binda frið. Nógv er óvist við hesi søguni um hetta motorsúkkluóhappið.

Tað verður ov drúgt at greiða frá øllum, sum er hent í lívinum hjá Bob Dylan. Tað er skrivað upp í heil bókasøvn um Dylan, og hann hevur sjálvur skrivað endurminningar: Chronicles. 1. bindið av 3 kom í 2004 (á donskum 2005), hini bæði eru tó ikki komin enn, og óvist er, um tey koma.

Sjálvandi vakti tað ans, at hann fór at syngja kontri á útgávuni Nashville Skyline (1969). Fínir sangir og ikki minst Girl From the North Country, sum Dylan sang saman við vinmanninum Johnny Cash.

Eg haldi ikki, at eg nakrantíð havi verið ordiligur Dylan-fjeppari. Eg troyttaðist eisini av Dylan, tí hann sjangraði dagin langan í nærum hvørjum einasta kamari á studentagørðunum í Danmark, har eg búði, tá eg skuldi eitast at lesa hægri lestur. Eg fór ikki at lurta eftir Dylan aftur fyrr enn fleiri ár seinni.

Tað er neyvan rætt at siga, at Dylan syngur yndisligar sangir, men ein sang havi eg í hvussu er altíð uppfatað sum yndisligan. Tað kom sum ein skelkur, tá ið Dylan kunngjørdi, at hann var umvendur, tí tað var nú ikki tað, tú hevði væntað. Sangurin, eg hugsi um, er I Believe In You á plátuni Slow Train Coming (1979), ein rættiliga vanligur gospel. Seinni vendi Dylan vist aftur, og kemur hetta fram, vil onkur vera við, á plátuni Infidels (1983), har hann velur tónleikin fram um tað religiøst andaliga. Eg havi ikki lurtað so nágreiniliga, at eg kann siga, um so er.

Pláturnar hjá Dylan komu fleiri tey komandi árini, uttan at eg gav teimum stórvegis gætur. Eitt undantak var kortini, og tað var Time Out of Mind (1997), ein einastandandi samanrenning av inntonktum tónleiki og tunglyntum orðum, serliga í lagnum Not Dark Yet. Her situr oldingurin og filosoferar og kemur við ikki eiti á niðurstøðum, sum eitt nú Behind every beautiful thing there’s been some kind of pain.

Og soleiðis er við tónleikinum hjá Dylan, nú hann fyllir 75, hugtakandi og viðkomandi, men ikki beinleiðis vakur.

Bjørk fyllir fimti, men hon tigur ikki

bjorkm3

Bjørk vildi ikki, at eitt hitt kendasta lagið hjá henni, It’s Oh So Quiet, sum var við á fløguni Post (juni 1995), men sum ikki er hennara egna, skuldi koma við á Greatest Hits útgávuna, sum kom í 2002.
Hon vildi, at fólk skuldu minnast hana fyri hennara egnu avrik. Íslendska Bjørk, sum vit onkuntíð kalla hana, fyllir 50 ár í dag. Hon er altjóða kend sum sangari, tónasmiður og tónleikari, og hon hevur við fløguútgávum og konsertum skapt sín sermerkta og eyðkenda tónleik, so at tú onga løtu ert í iva um, hvørjum tú lurtar eftir, tá tú hoyrir Bjørk. Hon hevur ikki bara sungið við síni sermerktu rødd, men hevur støðugt brotið upp úr nýggjum og gingið egnar leiðir sum tónleikari og listakvinna.

Longu sum 11 ára gomul innspældi hon sína fyrstu fløgu, Bjørk (1977), har hon sang kendar poppsangir og eisini sangin Arabaradrongurin, sum stjúkpápi hennara hevði skrivað til hana.
Bjørk var sum tannáringur nógv uppi í tí livandi tónleikaumhvørvinum, sum var í Reykjavík tey villu áttatiárini. Hon var sangari í popp og punkbólkunum Tappi Tíkarrass og Kukl og gjørdist seinni altjóða kend við tí ikki sørt anarkistiska poppbólkinum Sukurmolarnir ella the Sugarcubes, sum var virkin árini 1986-1992. Björk var sangari í hesum bólkinum saman við Einari Örn Benediktsson.
Hon ferðaðist nógv við the Sugarcubes og hevði á ferðunum hoyrt onnur sløg av tónleiki. Serliga hugtikin var hon av tónleikinum, sum varð spældur í tí sonevnda klubbumhvørvinum í London og øðrum stórbýum um hetta mundið. Hon var troytt av guitarrokki, vildi royna okkurt nýtt og hevði skrivað fleiri sangir, sum vóru klárir at spæla inn. Sugarcubes legðist fyri í 1992, og tey í bólkinum fóru tá hvør til sítt.

Til London
Hóast tað beyð henni ímóti, mátti Bjørk tó viðurkenna, at Reykjavík hevði ikki tað tónleikaumhvørvið, sum var aðrastaðnis, og sum kundi stuðla hennara tónlistarligu ætlanum. Bjørk flutti tí til London at royna eydnuna, og nýtt var tað sanniliga, tá fløgan Debut umsíðir kom út í juli 1993. Stílurin á fløguni var sum heild elektroniskur rokktónleikur. Umframt vanlig ljóðføri, so er undirspælið ofta sett saman av sonevndum beat ella sláttri, gjørdur á teldu. Hendan útgávan við sangum sum Human Behaviour, Venus as a Boy og Violently Happy, rakti tíðarandan og seldi nógv fleiri eintøk, enn lítla óhefta enska plátufelagið One Little Indian hevði roknað við. Helst hjálpti nýggja tónleikarásin MTV væl til her.
Síðan hevur Bjørk bara ment seg til altjóða poppstjørnu, sum hevur megnað at gera lættan tónleik, men lata hann í ein inniligan og viðkomandi búna.

Björk Guðmundsdóttir er fødd 21 november 1965. Hon vísti longu sum smágenta, at hon hevði tónlistagávur, og hon gekk á tónlistaskúla í fleiri ár. Henni dámdi lítið teir gomlu klassikararnar, men var meira hugtikin av tí nýggja, ikki minst elektroniska partiturtónleikinum hjá Karlheinz Stockhausen. Tað, sum tó rættiliga fekk Bjørk upp á pallin, var enski punktónleikurin frá síðst í 1970’árunum, sum eisini festi í í Reykjavík. Meðan enskur punktónleikur ofta var samfelagskritiskur, so var sosiala støðan í Íslandi tað øðrvísi, at har var tónleikurin meira til eitt álop á alt tað snotiliga, tekkiliga og snøgga, sum tey ungu hildu gjørdi gerandisdagin so keðiligan. Men annað rein eisini við hjá Bjørk. Eitt nú dámdi henni væl Kate Bush, elektrobólkin Kraftverk og Brian Eno.

Nútímans kærleiks- og fosturlandssangur
Triðja studiofløgan hjá Bjørk, Homogenic, sum kom í handlarnar í september 1997, er millum tær best umtóktu fløgurnar hjá henni. Við hesi fløguni er eyðsýnt, at hon ikki longur hevur fyri neyðini at styðja seg til bretska elektropoppin. Hon brúkar framvegis elektronisku sonevndu beatini, kór og ofta eisini strúkiorkestur, men skapar nú ljóð og rútmur, sum skulu geva ábendingar um heimlandið Ísland, ljóð, sum skulu minna um blástur frá geysarum, dun frá gosfjøllum, sum goysa, og mosavaksna, karga landslagið. Eitt alt týðiligari tema í tónleikinum hjá Bjørk er tað norðurlendska sublima, samanrenningin av tí forna og tí nýmótans, sum júst er ella hevur verið so eyðkent fyri Ísland. Hetta kemur kanska eina best til sjóndar í sanginum Jóga, sum Sjón skrivaði tekstin til. Her verður alskurin til Ísland flættaður saman við eini kvøðu til eina vinkonu hjá Bjørk, so vit hoyra ein nútímans kærleiks- og fosturlandssang. Íslendska landslagið verður her lýst sum nakað stórbært guddómligt, soleiðis sum vit kenna tað frá málningunum hjá eitt nú Thórarinn B. Thorleiksson og Kjarval.

Bjørk dugdi um nakar at savna gott fólk og fáa tey at geva hennara tónleiki ein serligan dám. Tónleikarar komu úr øllum tónlistarligum herðashornum. Technoduoin Matmos, eitt grønlendskt kvinnukór og Íslendska Strúkikvartettin spældu saman við henni á konsertferðum. Av framleiðarum kunnu serliga nevnast Nellee Hooper, Mark Bell, sum arbeiddi saman við Bjørk í áravís, og hin ungi evnaríki Arca. Sermerktu videoløgini fekk hon millum onnur Michel Gondry og Chris Cunningham at leikstjórna.

Declare Independence ognaður Føroyum og Grønlandi
Í maj 2007 gevur Bjørk út sjeyndu studiofløguna, Volta. Ein av sangunum á hesi fløguni, Declare Independence, er so sanniliga viðkomandi hjá okkum føroyingum, tí Bjørk hevur ognað Føroyum og Grønlandi henda sangin. Tað sigst, at onkur í Føroyum skal hava tikið henni hetta illa upp. Sangurin er mest at líkna við herróp í ráum punkstíli. Tað hevur ofta verið hildið, at íslendingar hava harmast føroyingar og brigslað teimum, at teir ikki sum íslendingar sjálvir hava torað at loyst frá Danmark. Bjørk heitir í sanginum á okkum um at loysa og ikki góðtaka, at teir, og tá sipar hon helst í okkara føri til Danmark, fara so við okkum, sum teir nú einaferð gera. Sangurin er í grundini rættiliga meinaleysur. Á buldrasliga videolagnum, ið er gjørt til sangin, hevur Bjørk føroyskt og grønlendskt flagg á ermunum.

Nevnast kunnu eisini aðrar góðar fløguútgávur, eitt nú Vespertine (2001) og tann seinasta Vulnicura, sum kom út í januar í ár, tá Bjørk skildist frá manninum, listamanninum Matthew Barney, sum hon hitti í 2002. Tey fingu eina dóttur saman. Bjørk eigur eisini ein son frá einum eldri hjúnalagi.

Í 2011 gav Bjørk út fløguni Biophilia, sum er ein roynd við sangi og tónleiki at lýsa sambond í náttúruni alt frá tí ovurstóra alheiminum til tað evarslítlu livandi kyknuna. Til fløguna hoyrir eisini ein appur at brúka í frálæruni í skúlunum.

bjorkm1

Bjørk gjørdist altjóða kend sum filmsjónleikari í ræðufilminum Dancer in the dark, sum Lars von Trier stjórnaði. Hon skrivaði eisini tónleikin til filmin, og hon fekk í 2000 gullpálmarnar í Cannes fyri sín leiklut í filminum. Hon sang ein av sangunum úr filminum á Oscarhátíðarhaldinum í 2001, og tá var hon í tí tiltikna svanakjólanum, sum seinni varð seldur til góðgerðarendamáls.

Fyrimyndin Bjørk
Bjørk er jarðbundin, men smæðist ikki at fara útum ytstu mørk. Hon hevur slóðað fyri, at aðrir íslendskir tónleikarar og tónleikabólkar sum eitt nú Sigur Rós hava fingið fótin fyri seg í útlondum. Hon hevur verið og er enn fyrimynd hjá nógvum ungum – eisini føroyingum, tá ið tey skulu fara undir sína lívsleið sum tónleikarar ella listafólk. Tí hon hevur víst, at tað ber til. Og so hevur hon eisini sum ímynd verið við til at økja áhugan fyri Íslandi og kanska eisini Føroyum sum ferðafólkaland.

Tað er nú okkurt serligt við íslendskum populertónleiki. Vit kenna øll Bubba Morthens og Mezzoforte, men umframt Bjørk og Sigur Rós gera eitt nú Emilíana Torrini og bólkurin Of Monsters and Men nú altjóða vart við seg.

Í seinastuni er Bjørk farin uppí umhvørvisstríðið. Ørskapurin, sum førdi til íslendska skrædlið, hevur fest seg í minnið hjá teimum, sum hugsa øðrvísi enn pengafólkini. Tey, sum hava lisið Hvítubók hjá Einari Már Guðmundssyni, øtast eisini. Men tær umhvørvisvanlukkur, sum hava rakt Ísland, sum nú samstarvar við altjóða kapitalin um aluminiums- og orkuframleiðslu, gera bara ilt verri. Nú eitur tað ikki bara Visit Iceland, men eisini Saving Iceland. Bjørk er nú virkin í stríðnum at bjarga og varðveita íslendska hálendið, ein rørsla, sum tók seg upp eftir útgávuna Draumalandið – sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð (Mál og menning, 2006), sum skaldið og aktivisturin Andri Snær Magnason hevur skrivað.

Vit ynskja Bjørk tillukku og góða eydnu.

Perman á fløguni Homogenic

Perman á fløguni Homogenic

Blues. Fjórða sending mikukvøldið 25. februar 2015

Joe Bonamassa

Joe Bonamassa

Taj Mahal – (You’ve Got To) Love Her With A Feeling (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa fjórðu og seinastu sendingina hjá mær har eg spæli bluestónleik við einum lagi hjá Taj Mahal, Love her with a feeling. Vit eru nú komin upp í okkara tíð, og hesa stuttu løtuna fari eg at royna at spæla eitt sindur av tí bluestónleiki, sum er komin út henda seinasta mansaldurin.

Taj Mahal er gamal í garði sum bluestónleikari. Hann er fjølbroyttur, hóast hetta lagið vit spældu, er í meiri traditionellum stíli. Hann er føddur í New York í 1942, hevur spælt saman við kenda guitarspælaranum Ry Cooder og er ein teirra, sum flytir bluestónleikin inn í eina nýggja tíð.

Tá vit nærkast okkara tíð verður trupult at geva eina fullfíggjaða mynd av bluestónleikinum, tí tað kemur almikið út av nýggjum tónleiki, og tað verður alla tíðina roynt at finna upp á okkurt nýtt. Eitt sereyðkenni fyri nýggjan bluestónleik er at konufólkini, sum spæla og syngja blues, nú aftur eru nógvar í tali. Bluessjangran leggur seg nú viðhvørt tætt upp at t.d. popp og rocktónleiki. Eitt annað at bíta merki í er, at nýggj evni ella tema verða tikin upp í sangtekstunum.

Filmsleikstjórin Martin Scorsese, sum hevur gjørt eina filmsrøð um bluestónleik, segði tað so beinrakið, at vit hava lyndi til at halda, at alt hendi í gjár ella í dag. Men, sum hann sigur, alt, hevur eina søgu, eisini tónleikurin, sum vit lurta eftir í dag. Og tað er ongin ivi um, at vit fáa meira burtur úr tónleikinum, vit lurta eftir, um vit eisini geva okkum far um hesa søguna.
Martin Scorcese nevndi hetta í sambandi við, at hann gjørdi eitt úrval av bluestónleikinum hjá einum av teimum heilt stóru nýggju, Stevie Ray Vaughan.

Vit hoyra her fyrst eitt lag hjá Stevie Ray Pride and Joy.

Stevie Ray Vaughan – Pride And Joy

Stevie Ray Vaughan var ein lýsandi viti á bluespallinum. Hann doyði ungur í eini tyrluvanlukku 27. august 1990 beint eftir at hava staðið á palli í einum spælihøll í Wisconsin og spælt saman við øðrum kendum bluestónleikarum, m.a. Eric Clapton. Hann verður mettur sum ein, ið førdi Texas blues longur framá. Hann er guitarúrmælingur og var eisini hugtikin av tónleikinum og spælinum hjá Jimi Hendrix. Pride and Joy er eitt lag, hann sjálvur hevur skrivað, og hetta lagið var við á tiltiknu útgávuni Texas Flood, hansara fyrsta plátuútgáva frá 1983, sum hann innspældi saman við bólkinum hjá sær Double Trouble.
Hann hevði eina stutta karrieru, men lagaði varðar eftir seg.

Joe Bonamassa, sum er føddur í 1977, er eitt av teimum nýggju stjørnuskotunum á blueshimmalinum. Hann byrjaði at spæla blues longu sum smádrongur og verður mettur sum ein hin fremsti guitarspælari í løtuni. Hann er sera virkin tónleikari og er at hoyra á konsertum nógvastaðnis, og hann hevur eisini spælt á Roskildefestivalinum. Hann hevur givið út eina røð av live- og studioútgávum. Av útgávuni Blues Deluxe frá 2003 hoyra vit lagið Long Distance Blues.

Joe Bonamassa : Long Distance Blues (Kann heintast á t.d. iTunes)

Eitt annað stórt bluesnavn er Kevin Moore ella Keb’ Mo’, sum hann rópar seg. Hann er føddur í 1951 og spælir alskyns ljóðføri og syngur. Hann hevur ein heilt sermerktan stíl og spælir blues, sum sipar til gamla country blues. Og eisini dámar honum væl gamla Robert Johnson, og hevur innspælt løg hjá honum.
Hann hevur samstarvað við áður nevnda Martin Scorcese um filmsrøðina um blues, og hann er politiskt virkin, nakað sum ikki er so vanligt millum bluestónleikarar tykist tað. Keb’ Mo’ hevur fleiri útgávur á baki, og tann fyrsta hjá honum kom í 1994. Av útgávuni The Door frá 2000 skulu vit hoyra lagið Stand up (And be strong).

Keb’ Mo’ – Stand Up (And Be Strong)

Vit hoyrdu Keb’ Mo’ við Stand up (and be strong). Eg nevndi á áðni, at tað kann vera trupult at fylgja við í øllum tí, sum nú kemur út á bluesmarknaðin. Tað ber tí illa til at lýsa ein tónleikara bara við at spæla ein sang ella lag hjá honum ella henni.
Men tað eru ráð fyri tí.
Á internetinum ber til at lesa um tónleik  og tónleikarar, og til ber eisini at hoyra so at siga alt, sum er útkomið, antin á tónleikahandilsstøðunum, streamingtænastum sum Spotify ella á You Tube. Eitt gott netstað at fáa upplýsingar um m.a. bluestónleik er Allmusic.com. Í tíðarritinum Rolling Stone á netinum eru nógvir upplýsingar um m.a. blues, og Wikipedia hevur ein sonevndan bluesportal, har til ber at lesa um nærum alt, sum hevur við blues at gera.
So heilt vónleyst er tað ikki.

Blues hevur ein fastan og trúgvar fjepparaskara, og verður annars spælt um allan heim í klubbum, konserthølum og á festivalum, eisini í Føroyum. Og nógv av teimum sum spæla blues, enntá góðan blues, eru ofta lítið kend ella bara kend av nøkrum fáum í nærumhvørvinum.

Ein yngri bluestónleikari, sum er meira kendur enn tey flestu av hansara líkum, er Gary Clark Jr., sum í løtuni telist millum teir fremstu í heiminum í hesi tónleikagrein. Gary Clark Jr. er føddur í 1984, og má roknast sum ein av teimum, sum endurnýggjar bluestónleikin. Eisini hann byrjaði at spæla guitar sum unglingi. Síðan hann í 2005 gav út sína fyrstu útgávu eru komnar aðrar høgt mettar útgávur, sum eitt nú Black and Blu frá 2012.

Tónleikurin hjá Gary Clark Jr. er krevjandi, og løgini eru ofta long og ikki altíð líka væl egnað til undirhalds. Til konsertirnar er guitarin ofta skrúvaður for frá, so at tað minnir um tungmálm ella viðhvørt rópt blues/rock. Gary Clark Jr. hevur spælt á fleiri av Crossroads guitarfestivalunum, sum Eric Clapton hevur skipað fyri síðan 1999.
Her skulu vit hoyra eitt heldur friðarligari lag við Gary Clark Jr. av útgávuni Blak and Blu frá 2012, Next Door Neighbor Blues, har serliga slideguitarin er í miðdeplinum.

Gary Clark Jr. – Next Door Neighbor Blues

Vit fara nú at flyta okkum inn í popp ella rockheimin og hoyra, hvussu bólkurin The White Stripes spælir ella onkur vil heldur siga skammfer gamla blueslagið hjá Robert Johnson, Stop Breaking Down, sum Robert innspældi í 1937 við upptakt. Her í útgávuni hjá the White Stripes er talan um nýtulking við lít, men tað ljóðar bara heilt væl.
The White Stripes eru tey bæði Meg White, sum spælir trummur, og Jack White, sum spælir guitar og syngur. Hetta er tónleikur, sum ber á tað ráða ella primitiva, sum vit kenna frá t.d. punktónleiki, men sum ikki er ólíkt tí upprunaliga gamla deltabluestónleikinum. Rolling Stones hava eisini eina útgávu av hesum lagnum á gitnu LP’ini Exile on Main Street frá 1972. Av fløguni The White Stripes frá 1999 hoyra vit lagi Stop breaking down.

The White Stripes – Stop Breaking Down

Henda sendirøðin um bluestónleik er umsíðir komin at enda.
Eg fari at enda við at loyva konufólkunum framat. Sum eg nevndi í byrjanini, so hava konufólkini rættiliga gjørt vart við seg sum bluestónleikarar hesi seinastu árini. Ein teirra er australska Fiona Boyes.
Ja, nú flyta vit til ein annan heimspart, men vit kundu saktans funnið fleiri amerikanska blueskvinnur eisini, eitt nú Ana Popovich, Samantha Fish, Shemekia Copeland og hina eitt sindur eldri Bonnie Raitt.
Fiona Boyes er ikki bundin til ávísan bluesstíl, men spælir so at siga alt, velur og setir saman, nakað sum ger hennara tónleik áhugaverdan.
Fiona spælir guitar og syngur, og síðan hon gjørdist tónleikari burturav í 2000 hevur hon givið fleiri væl umtóktar fløgur út. Ein tann best umtókta hjá henni er Blues Woman frá 2009, og av henni skulu vit hoyra lagið Howling at your door.
Man ikki Howling Wolf hava givið eitt sindur av íblástri her?

Fiona Boyes : Howling at your door (Kann heintast á t.d. iTunes)

Blues.Triðja sending mikukvøldið 18. februar 2015

B. B. King

B. B. King

Freddie King – Hide Away (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa triðju sendingina um amerikanskan bluestónleik við lagnum Hide Away við bluestónleikaranum Freddie King. Freddie er ein av teimum trimum blueskongunum, hinir báðir eru Albert King og B.B. King. Tað er tónleikur hjá hesum trimum, vit fara at lurta eftir í hesi sendingini.

Freddie King hevur røtur í Texas blues, sum hetta lagið ber boð um. Men hóast hann er føddur og uppvaksin í Dallas í Texas, so flyta hann og foreldrini til Chicago South Side í 1949, tá Freddie er umleið 15 ára gamal. Har sníkti tann ungi Freddie seg ofta inn í náttklubbarnar at hoyra Muddy Waters, Howling Wolf og onnur bluesstórmenni spæla. Hann byrjaði sjálvur at spæla í bluesbólkum fyrst í 1950’unum.
Hann royndi fleiri ferðir at fáa útgávusáttmála við kenda plátufelagið Chess, men tað eynaðist honum ikki, tí hildið varð, at hann líktist ov nógv B.B. King, tá ið hann sang.

Lagið Hide Away var eitt R&B-hitt fyrst í 1960’unum, og man enski guitarbólkurin the Shadows ikki eisini hava hoyrt hetta lagið onkuntíð?

Síðst í 1960’unum fekk plátufelagið hjá Leon Russel, Shelter Records, eyga á henda úrmælingin, og á hesum plátufelagnum komu tríggjar LP-plátur, sum gjørdu Freddie King heimskendan. Tónleikurin var nú áleypandi og rockkendur. Freddie var á palli saman við eitt nú Eric Clapton, og spældi nú mest fyri einum hvítum áhoyraraskara. Uttan at eg veit tað fyri vist, so segðist, at tey svørtu ungu vóru farin at dáma betur soul og motown.
Freddie fekk seinni plátusáttmála við plátufelagið RSO, sum eisini gav út tónleik eftir Bee Gees og Eric Clapton. Í 1974 kom útgávan Burglar, sum hóast hon er nakað brýnd sæð í mun til upprunablues og lagað til tey, sum dáma rock, kortini var rættiliga nýskapandi í nútímans blueshøpi, og hon fekk góð ummæli.
Freddi livdi eitt hart lív, og tað tað kravdi sítt, og hann doyði í desember 1976 bara 42 ára gamal.
Vit skulu hoyra eitt lag aftrat við Freddie King av útgávuni Texas Cannonball frá 1972, har Freddie mest spælir løg hjá øðrum tónasmiðjum, men á sín egna hátt. Texas Cannonball var onnur útgávan hjá honum á plátufelagnum Shelter Records. Vit hoyra lagið Reconsider Baby.

Freddie King – Reconsider Baby

Reconsider Baby er eitt blueslag sum er skrivað og innspælt av Lowell Fulson í 1954. Lagið er síðan innspælt av eini fjøld av tónleikarum. Ein einfaldur tekstur um kólnaðan kærleika, og sangarin boðar frá, at I hate to see you go – tað er hon, ið fer – og hann biður hana umhugsa seg og lata kærleikan sleppa standa sína roynd einaferð enn. Framført við kenslum, sum gera, at einføldu orðini fevna um meira, enn tey júst siga.

Bluesguitarspælarin og sangarin Albert King er føddur í 1923 og vaks upp á eini bummulsplantasju í Indianola Missisippi. Hann doyði í 1992. Hann var virkin tónleikari longu á ungum árum og flutti í 1953 eftir at hava búð og arbeitt ymsastaðni til Chicago. Hann var ein prúður og stórur maður um 2 metrar høgur.
Hansara tónlistarligu fyrimyndir vóru umframt T-Bone Walker,  Blind Lemon Jefferson, sum verður róptur stovnarin av Texas blues, og Lonnie Johnson, sum oftast spældi ein heldur stillan, melodiskan blues. Hesir báðir gomlu bluestónleikararnir sungu og spældu rútmu og solo á guitari. Solospælið var aftursvar til sangin og var einstreingjað, ein spæliháttur sum fleiri bluesguitarspælarar bæði fyrr og síðan hava brúkt og ment til eina fyrimynd.
Albert King spældi blues í fleiri ár, áðrenn tað í 1961 eydnaðist honum at at fáa ein sang á amerikanska Billboard R&B hitlistan. Árið eftir gav hann út fyrstu lp’plátuna hjá sær The Big Blues, sum verður mett at vera heit væleydnað. Tá hevði hann eisini ment sín egna stíl, og hann skrivaði góðar bluessangir.

In 1966, flutti Albert King til Memphis og gjørdi sáttmála við kenda plátufelagið Stax Records, og tað munaði. Hann innspældi beinanvegin eina røð av løgum, sum seinni vórðu savnað á útgávuni LP-plátuni Born Under a Bad Sign. Albert King spældi her saman við bólkinum Booker T. & the MGs, sum vóru eitt slag av húsorkestri hjá Stax Records. Og væl hilnaðist. Born Under a Bad Sign verður roknað sum ein av mest týðandi bluesútgávum nakrantíð, serliga tí hon kom út, tá øll hildu blues vera farnan undir grønu torvu, men eisini tí henda útgávan ávirkaði  nógvar aðrar blues og rocktónleikarar um hetta mundið og setti sín dám á rættiligu menningina av rocktónleikinum í seinnu helvt av 1960’árunum.
Heitislagið á hesi LP’ini Born Under a Bad Sign er skrivað av Booker T. Jones og William Bell og snýr seg sum heitið ber boð um, hvussu tað er at vera borin til óeydnu – eitt eyðkent bluestema.

Albert King – Born Under A Bad Sign – Single/

Í hesum lagnum hoyra vit eyðkenda hvassa og gellandi guitarspælið hjá Albert King, sum spælir ein Gibson Flying V guitar. Í sanginum sigur hann tey rámandi orðini, at Bad luck and trouble’s been my only friend, og var tað ikki fyri óeydnu, so hevði hann als onga eydnu havt.
Albert King var við eitt stjørna og spældi á stóru rokkpallunum, t.d. Fillmore East í oktober 1968, og onkuntíð deildi hann eisini pall við stórbólkin the Doors. Hann gav líka fram til fyrst í 1980’árunum út lp-plátur ella fløgur, og nógvar teirra vaktu ans. Vit skulu her hoyra eitt lag av útgávuni I’ll play the blues for you frá 1972 eisini á Stax Records, lagið Don’t burn down the bridge eitt meira funky lag tey kalla.

Albert King – Don’t Burn Down The Bridge (‘Cuz You Might Wanna Come Back Across)

Vit hoyrdu Albert King við lagnum Don’t burn down the bridge. Tað kann jú henda, at tú fært hug at venda aftur

Tá ið talan er um blues kemst ikki uttanum tann nú 89 ára gamla blueskongin B. B. King.
B.B. King er føddur í 1925 í sama øki, sum Albert King, á eini bummulsplantasju miðskeiðis í deltaøkinum í Missisippi. Sum eisini aðrir bluestónleikarar sang hann sum ungur í kirkjukóri.
B.B. King var nær skyldur við kenda bluestónleikaran Bukka White, sum hjálpti honum tey fyrstu árini, hann royndi at gerast tónleikari.

Í 1948 flutti B.B. King til West Memphis í Arkansas, og byrjaði at hava útvarpssendingar, har hann spældi sjálvur ella vendi plátum í WDIA-útvarpsstøðini. Hann gjørdist so smátt kendur og tað var í hesum sambandi, at hann fekk eyknevnið Blues Boy, sum hann stytti til B.B.
Hann byrjaði at spæla elektriskan guitar í 1949, eftir at hava hoyrt T-Bone Walker spæla. Hann spældi eisini inn plátur um hetta mundi, hjá ongum minni enn Sam Philips.

Men rættiliga kendur og múgvandi eisini gjørdist hann ikki fyrr enn í 1950’unum, tá ið hann gav út eina røð av hittløgum, tað fyrsta 3 O’Clock Blues í 1952 og tey komandi árini løg sum Woke Up This Morning, You Upset Me Baby, Every Day I Have the Blues og Sweet Little Angel, sum framvegis meir enn hálvthundrað ár eftir enn eru fast á skránni, tá ið B.B. King spælir konsertir. Og tær spælir hann nógvar, tí B.B. King er eitt arbeiðsgrev, sum líka til fyri nøkrum árum síðan spæli einar 200 konsertir um árið.

Umframt plátuinnspælingar í hópatali eru kosertútgávurnar nógvar. Í november 1964 gav plátufelagi MCA Records út tiltiknu konsertina Live at the Regal í Chicago, ein útgáva við B.B. King í toppformi og við væl hýrdum áhoyrarum. Hoyr bara hesa útgávuna av klassiska lagnum Sweet Little Angel.

B.B. King – Sweet Little Angel – Live At The Regal Theatre

Í hesum naiva kærleikssanginum, Sweet Little Angel,  við einum eitt sindur av gessigum undirtóna fáa vit eina góða mynd av B.B.King sum sangara og guitarspælara. Í sanginum skiftir hann millum tað grovmælta og bleyta, og vit sleppa at hoyra tann fjálga ljómandi tónan á guitarinum og solospælið, har B.B. King flytir og skumpar streingirnar og harvið fær fram eitt gremjandi, tútandi ljóð, teir sonevndu bláu tónarnar. Sjálvur sigur hann, at solospælið er framhald av sanginum, nú bara flutt yvir á kenda Gibsonguitarin Lucille.

Við sonevndu ensku innrásini í USA við popp og rockbólkum síðst í 1960’unum kom aftur rættiligt lív í amerikanska bluestónleikin. Ensku tónleikararnir bóru nú aftur tað, teir høvdu lænt frá blusarunum.
Í 1969 hitaði B.B. King upp, um vit kunnu siga so, til konsertirnar hjá Rolling Stones í USA.
B.B. King spældi sjálvur inn plátur, onkrar kanska í so vatndeyvar sum bluestónleikur, men B.B. King er altíð góður at lurta eftir.
Hann fangaði eitt nýtt og yngri ættarlig við lagnum When Love Comes to town, sum hann spældi inn saman við írska bólkinum U2 í 1988.
B.B. King hevur fingið ein hóp av viðurkenningum, og í 2004 fekk hann svensku Polar Music heiðurslønina fyri tað, hann hevur gjørt fyri bluestónleikin. Í 2008 gav hann út fløguna One Kind Favor, har hann vendir aftur til bluesrøturnar og spælir og syngur við einum lítlum bólki. Útgávan fekk sera góða móttøku.

B.B. King er nr. 6 á listanum hjá tónleikatíðarritinum Rolling Stone við bestu guitarspælarum. Albert King er nr. 13 og Freddie King nr. 15.

Vit skulu enda við at hoyra enn eitt lag av konsertini Live at the Regal frá 1964, lagið How blue can you get? Við brigsli og ábreiðslum sum hesum í hesum sanginum móti veika kyninum, kann B.B. King helst gloyma alt um ein heiðurlimaskap í Kvinnufelagnum, men tey sum lurta fagna í hvussu er sanginum stórliga.

B.B. King – How Blue Can You Get?

Blues. Onnur sending mikukvøldið 11. februar 2015

robert

Robert Johnson

Jimmy Reed – Ain’t That Loving You Baby (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit byrjaðu hesa aðru sending av fýra, har eg spæli mest amerikanskan bluestónleik, við lagnum Ain’t That Loving You Baby við Jimmy Reed.
Jimmy Reed var deltabluesmaður, og lærdi seg at spæla blues har, til hann flutti til Chicago í 1943. Hann sang, spældi guitar og munnharpu, og Ain’t That Loving You Baby er hansara fyrsta tað vit rópa hitt frá 1956. Ein einfaldur kærleikssangur um alt, sangarin vil gera, bara fyri at vinna aftur sína elskaðu, og spyr, um tað ikki er kærleiki. Tey komandi 8 árini gav hann út fleiri kendar sangir sum eitt nú Honest I Do, Big Boss Man og Bright Lights, Big City.
Hann fekk ongantíð plátusáttmála við Chess, men gav út á plátufelagnum Vee-Jay Records.
Hetta vóru sangir, sum eisini aðrir blues og rock&roll-tónleikarar innspældu. Elvis Presley gjørdi sína ikki minna kenda útgávu av sanginum Big Boss Man, og Rolling Stones spældu Honest I Do á teirra fyrstu LP’plátu frá 1964.
Jimmy Reed hevði ein sermerktan stíl sum fangaði, ein stíl vit rópa rythm&blues. Hann sang meiri stillisliga, og rópti ikki, sum teir bluestónleikar, sum kanska høvdu prædikumenn sum fyrimynd. Hann var bara kendur nøkur fá ár, m.a  tí hann drakk illa og áhugin fyri blues fánaði eisini burtur seint í 1950’árnum, tá ið tey ungu heldur vildu hoyra rock&roll við Chuck Berry, Elvis Presley, Fats Domino o.fl. teirra.

Vit kenna mest til blues frá plátuupptøkum,og tær fyrstu byrjaðu longu fyrst í 1920’unum. Tá tað var greitt, at tað bar til at selja blues, vórðu plátufeløg stovnað í hópatali, og gomlu deltabluestón-leikararnir spældu inn tónleik ofta fyri fleiri plátufeløg. Ein teirra var Big Joe Wliiams, sum her syngur og spælir I’m Getting Wild About Her, eitt blueslag innspælt í 1941.

Big Joe Williams – I’m getting wild about her

Big Joe Wliiams er føddur í 1903 og er ein av mongu bluestónleikarunum, sum reikaði runt í The Missisippi Delta í 1920- og 1930’árunum og spældi til dans og undirhald í vertshúsum og dansihølum, ella í sonevndum juke joints, dansibølum, sum onkur vildi sagt. Hann var góður guitarspælari og gjørdist seinni víðakendur bluestónleikari. Hann andaðist í 1982 og líka fram til fyrst í 1970’árunum gav hann út eina røð av plátum. Serliga kendur er hann fyri lagið Baby, Please Don’t Go, sum hann gav út á plátufelagnum Bluebird í 1935.

Vit skulu hoyra ein annan ikki minni kendan deltablues-tónleikara Robert Lockwood – her við lagnum Take a little walk with me.

Robert Lockwood, Jr. – Take A Little Walk With Me

Robert Lookwood er nakað yngri enn Big Joe Williams, men eisini hann spældi í teimum illa gitnu juke joints í 1930’unum, har fólk komu saman at lurta eftir tónleiki, drekka, dansa og trola eftir onkrum at ganga í par saman við. Hann er føddur í bluesbýnum Helena, og fosturfaðir hansara var ein ongin minni enn bluesmaðurin Robert Johnson, sum helt saman við mammu hansara í eini 10 ár. Og ungi Robert er eisini næmingur hjá navnanum. Hann flutti seinni norðurefir og hetta lagið Take a little walk with me var B-síða á væl dámdu plátuni Little Boy Blue, og er upptikin 1. juli 1941í býunum Aurora í Illinois fyri plátufelagið Bluebird. R
obert Lookwood verður roknaður sum ein av størstu bluestónleikarunum við uppruna í Deltaøkinum.

Vit fara nú at venda okkum til eitt annað bluesøki, nevniliga Texas, har blues við einum serligum dámi tók seg upp. Í 1950’unum var Texasblues ein meira lættur, men  rútmiskt eggjandi dansitónleikur í swingstíli, ofta kallaður jump blues. Vit hoyra sum dømi Strollin’ With Bones við tí kenda guitarspælaranum T-Bone Walker og hansara manning.

T-Bone Walker – Strollin’ With Bones

Strollin’ With Bones við T-Bone Walker frá 1950 er rættur býartónleikur. Blues, ið upprunaliga hevði verið tónleikurin, sum bygdafólk, tey svørtu, sum stríddust á plantasjum í bummulsídnaðinum, lurtaðu eftir, tá ið tey tóku sær av løttum, var nú tónleikaídnaður og undirirhald at stytta sær stundir við. Hjá tónleikarum ráddi nú um at gerast kendur og ríkur og spæla tað, sum fjøldin fagnaði, og bluestónleikurin lagaði seg til nýggjan tørv. Eitt nú gjørdust bluestekstirnar mest innatóm ástarorð, og ikki so fjølbroyttar sum í upprunatónleikinum. Býir sum Memphis, Chicago, Detroit og New York gjørdust bluesbýir í 1950’unum, og blues var íðuliga spældur líka til popp og rock&roll fóru við marknaðinum.

Vit skulu nú hoyra nakrar av kendu bluestónleikarunum, sum høvdu sína gulløld í Chicago í seinnu helvt av 1950’unum. Vit hoyra fyrst Jimmy Rogers við lagnum Walking by Myself.

Jimmy Rogers – Walking By Myself

Jimmy Rogers her við lagnum Walking by Myself, eitt hitt frá 1954. Jimmy Rogers spældi eina tíð við í kenda bólkinum hjá Muddy Waters. Hann spældi guitar og munnharpu og hevði sjálvur nøkur rythm&blues ella r&b-hitt í seinnu helvt av 1950’unum. Hann var ein teirra sum púrasta gavst sum bluestónleikari, tá rock&roll troðkaði blues av pallinum fyrst í 1960’unum.

Ein annar kendur  bluestónleikari, sum eisini hevði grund at kenna seg hóttan, tá rock&roll gjørdist síðsta skrígg, varð Howling Wolf. Hann var annars víðakendur fyri sín kanska einsháttaða, men tølandi tónleik, sum bygdi á tað vit kalla licks ella riff, einfaldar, men fangandi lítlar tónleikamyndir endurtiknar í undirspælinum. Hetta sum eisini aðrir Chicago-bluestónleikarar brúktu. Og Howling Wolf var so grovmæltur, at røddin uttan iva kundi verið brúkt til sandpappír.

Howlin’ Wolf – Smokestack Lightnin’

Howling Wold við einum blueslagi sum hevði illa duldar kynsligar tilsipingar í sær. Howling Wolf er úr Deltaøkinum, og hann nevnir gamla blues-stórmennið Charley Patton sum sína fyrimynd. Hann var ein av temum stóru í Chicago, og er serliga kendur fyri lagið Little Red Rooster frá 1962, sum Willie Dixon skrivaði.

John Lee Hooker var ein annar kendur blusari í Chicago síðst í 1950’unum og fyrst í 1960’unum. Eisini hann var úr Deltaøkinum og millum teirra, sum fluttu gamla deltabluestónleikin yvir í elektriskan blues. Í 1989 innspældi John Lee Hooker plátuna The Healer  saman við Carlos Santana og Bonnie Raitt, og fyri ta útgávuna fingu hann og Santana ein Grammy Award. Jú,tað lá væl fyri hjá John Lee Hooker at gera einfaldar, snøggar bluessangir, sum t.d. hendan Boom Boom frá 1962.

John Lee Hooker – Boom Boom

Eg lovaði í fyrstu sendingini hjá mær at venda aftur til ein hin fremsta bluestónleikaran nakrantíð, Robert Johnson. Tað er rættiliga lítið vit vita um hann. Hann reikaði um í Deltaøkinum, eins og so nógvir aðrir tónleikarar, og hann spældi eina tíð í bluesbýnum Helena, har eisini Son House, Charley Patton og Sony Boy Wlliamson spældu. Tað er ikki nógv av plátuupptøkum, ið liggur eftir hann, 29 løg og 41 upptøkur. Hann hevði spælt í nógv ár, tá ið hann í november 1936 gjørdi sínar fyrstu plátuupptøkur í San Atonio í Texas. Tá innspældi hann m.a. Terraplane Blues og Cross Road Blues. Árið eftir tók hann aftur upp plátur, hesaferð í Dallas í Texas, m.a. sangin Love in Vain Blues. Nakrar av upptøkunum komu út hjá pláfelagnum Vocalion.
Vit vita, at Robert Johnson varð myrdur, tá hann varð lokkaður at drekka eitt glas av brennivíni við eitri í, og hann doyði 16. august 1938. Hann var giftur eitt skifti, men sagdur at vera rættiliga óður eftir konufólki, og tað var tað, sum skuldi kom honum aftur um brekku.
Nógv  frættist ikki um Robert Johnson, og í 1941 kom kendi fólkalívsfrøðingurin Alan Lomax til Clarksdale at gera upptøkur við Robert Johnson til savnið hjá Library of Congress. Hann hitti av góður grundum ikki Robert Johnson, men fekk kortini gjørt nakrar upptøkur við Myddy Waters, sum tá var í tjúgunum og spældi upprunalliga deltabluestónleikin.
Eitt savn við øllum upptøkunum við Robert Johnson kom út í 1961. Ungir bretar sum Brian Jones, Keith Richards og Eric Clapton fingu tá hendur á plátunum og gjørdiust ovfarnir. Restin er so søga. Vit hoyra her sangin um at sita á kjørbreyt, Cross Road Blues. Og aftaná hoyra vit sama lagið við bretska stórbólkinum Cream.

Robert Johnson – Cross Road Blues

Cream – Crossroads – Live At Winterland, San Francisco / 1968

Blues. Fyrsta sending mikukvøldið 4. februar 2015

muddy

Muddy Waters

Muddy Waters – I Just Want to Make Love to You (Sangirnir liggja á Spotify)

Vit løgdu fyri hesa fyrstu av 4 sendingum har eg komandi vikurnar fari at spæla fyrst og fremst amerikanskan bluestónleik við kenda lagnum I Just Want to Make Love to You við gitna bluestónleikarunum Muddy Waters. Hetta er eitt lag innspælt í 1954, sum bassspælarin Willie Dixon hevur skrivað, og sum kom út á kenda plátufelagnum Chess í Chicago sama árið. Muddy Waters spælir guitar og syngur og eyðkenda munnharpuspælið eigur Little Walter. Lagið gjørdist eitt stórt hitt hjá Muddy Waters, sum um hetta mundið rættiliga hevði fingið tak á teimum, sum dámdu bluestónleik. Og hetta sama árið gevur hann eisini út kenda lagið I’m Your Hoochie Coochie man.
Muddy Water er føddur og uppvaksin í The Missisippi Delta ella Missisippi oyruni nærhendis bluesbýnum Clarksdale. Hann var húskallur, men longdist eftir at gerast tónleikari, og hann fekk íblástur til sín tónleik frá so mætum bluerstónleikarum sum Son House og Robert Johnson, sum vit fara at lurta eftir seinni.
Muddy Waters flutti í 1940’unum til Chicago, sum tá varð heimstaður hjá elektriska bluestónleikinum.

Vit skulu hoyra eitt lag aftrat hjá Muddy Waters, eitt eldri lag frá 1950, sum av álvara hevur sett sær spor í altjóða tónleikalívinum. Lagið Rollin’ Stone, har Muddy Water spælir guitar og syngur, næstan í kvæðastíli.

Muddy Waters – Rollin’ Stone

Rollin’ Stone hjá Muddy Waters er hansara útgáva av einum væl eldri blueslagi Catfish Blues,sum varð spælt av fleiri í The Missisippi Delta longu í 1920’unum, tá ið bluestónleikurin gjørdist algongdur har. Sangurin er um ein sum er nakað, ikki nakrar drumbur,  ein, sum konufólkini hava gott eygað á, men sum kanska ikki støðast so væl. Hesin sangurin hevur givið einum av av kendastu rockbólkinum the Rolling Stones navn og kenda tónleikablaðið Rolling Stone er eisini uppkallað eftir hesum sanginum. Og tað eru eisini tey ið halda, at Jimi Hendrix fekk íblástur til lagið Woodo Child frá hesum sanginum.

Bluestónleikur er tónleikur ella kanska rættari upprunaliga fólkatónleikur  sprottin millum tey svørtu í amerikansku suðurstatunum, um aldarskiftið. Hesi høvdu á sinni verið trælir, upprunaliga komin úr Afrika, og tað kennist uttan iva aftur í tónleikinum. Blues er eitt huglag, hetta at vera svikin, hugtungur og kanska argur inn á onkran, serliga mannin, konuna ella unnustuna ella sjeikin. Men blues er eisini ein máti at spæla tónleik, vit tosa um blues í 12 taktum við eini fastari akkordgongd í undirspælinum (t.d. E,E,E,E7,A7,A7,E,E,H7,A7,E,E), og hesin serligi máti at spæla tónleik hevur síðan vunnið fram á altjóða tónleikapallinum.
Tað er eisini ein sannroyd, at blues er vit kunnu siga ílega í so at siga øllum populertónleiki.

Tað vóru tær sonevndu bluesdrotningarnar, sum vóru fyrst at spæla inn bluestónleik á plátu, og hetta skapti tá ein marknað fyri bluestónleiki millum tey svørtu. Hesar plátuútgávurnar til tey svørtu, nú mest við mannligum tóleikarum, sum áðrenn seinna heimsbardaga vóru kallaðar Race Records. Lat okkum tó fyrst hoyra kendu bluesdrotningina Bessie Smith við eini av hennara bluesinnspælingum frá 1923, Down Hearted Blues.

Bessie Smith – Down Hearted Blues

Bessie Smith her við einum sorgarkvæði, har hon er illa roynd av einum manni, skilið er ringt, og í einum ørindið, vit júst hoyrdu, syngur hon: Trouble, trouble, I’ve had it all my days Trouble, trouble, I’ve had it all my days It seems that trouble’s going to follow me to my grave. Sambandið millum kynini, ella heldur tað miseydnaða sambandið og jalusi, er eitt av høvuðsevnunum í  bluestekstunum.
Helst vóru tað tær ringu sosialu umstøðurnar, hart arbeiði, lítil løn, arbeiðsloysi og ofta drekkarí, sum hótti familjuna og tað góða familjulívið. Og tað kemur so aftur fram í bluestekstunum. Sum eitt nú í sanginum Help me hjá Sonny Boy Williamson, ein av teimum mongu bluestónleikarunum, sum í 1940’árunum búnaðust sum tónleikari har suðuri í Missippi og Memphis Tennesee. Sonny Boy Williamson man eisini teljast millum fremstu munnharpuspælarar, tá talan er um blues.

Sonny Boy Williamson II – Help Me

Í hesum sanginum gremur Sonny Boy seg um at hann er noyddur at gera alt arbeiðið heima og leggur aftrat, at um konan ikki hjálpir honum, noyðist hann at finna sær aðra konu. Hetta eru kendir tónar. Hetta lagið Help me kom út í 1963, tá Sonny Boy var farin um tey hálvthundrað, og eitt nú í Bretlandi lurtaðu ungir seinni kendir tónleikarar við stórum áhuga eftir tónleiki sum hesum, tí hetta var fyrimynd, ið dugdi, og hesir stovnaðu fyrst í 1960’unum rockbólkar sum eitt nú Yardbirds og the Rolling Stones.
Og ólukkuligur kærleiki verður eisini umrøddur í sanginum It Hurts Me Too hjá einum øðrum kendum bluestónleikara Elmore James.

Elmore James – It Hurts Me Too

It Hurts Me Too er eitt gamalt kent blueslag, sum Elmore James innspældi m.a. her í 1957. Í sanginum harmast sangarin støðuna hjá eini kvinnu, sum ikki vil hava hann, men sum fellur fyri einum rekavætti. Sangarin sær standin og tekur synd í neyðars kvinnuni. Hesin kesluliga ríki sangurin er annars til í ótalligum innspælingum við eitt nú Freddie King, Eric Clapton og John Mayall o.ø.
Elmore James lærdi eisini blues í The Misisippi Delta, sum so nógvir aðrir árini undir krígnum. Hann byrjaði at spæla inn plátur hjá kenda plátufelagnum Trumpet Records í 1951. Hann er serliga kendur fyri sítt slideguitarspæl og hevur verið róptur King of Slide. Ein av stóru fyrimyndunum hjá Elmore James var navnframi bluestónleikarin Robert Johnson, kanska ein av fremstu tónleikarum í 20. øld.
Vit fáa høvi til at umrøða Robert Johnson í eini seinni sending, men fara her at hoyra eitt av hansara løgum, Love in Vain, frá 1937. Hetta er ein sangur um kenslur og skilnað, ljóðgóðskan er kanska ikki tann besta, men tað verður sangurin ikki verri av.

Robert Johnson – Love in Vain Blues

Robert Johnson var tiltikin tónleikari, men ikki øll vildu kennast við hann. Tað segðist at hann eins og Faust á sinni hevði selt sálina til hin versta fyri at gerast ein so framúr tónleikari og tónasmiður. Og blues var jú eisini verðsligur tónleikur, og onkuntíð eisini róptur The Devils Music av teimum, sum hildu seg til teir kristiligu spirituals.
Love in Vain er kortini ein væl dámdur blues. Robert Johnson lýsir á poetiskan hátt kensluligu tvístøðuna persónurin í sanginum er í við teimum  báðum littu ljósunum. Bláa ljósið er hansara blues, hansara  tunglyndi, og reyða ljósið boðar frá, at hann er uppøstur ella illur.
Fleiri yngri bluestónleikarar og rockbólkar hava innspælt hetta lagið, eitt nú henda kenda innspælingin hjá The Rolling Stones.

The Rolling Stones – Love In Vain

Xperiment

PrintTað eru sannliga ikki øll experiment sum rigga. Ja, man tað ikki vera skilabest at halda seg langt burtur frá øllum experimentum. Vit vita jú, hvussu tey enda.
Men nú er so komið prógv um, at experiment eisini kunnu rigga og enntá rigga væl. Og tá eg sigi so, so er tað tí, at ein, sum eg kenni, fekk meg at lurta eftir nýggju fløguni Ungdómskórið Xperiment, og tað – lat tað verða sagt beinanvegin – gjørdist eitt av teimum eksperimentunum, sum eg ikki farið at gloyma við tað fyrsta. Hetta eksperimentið hevur progvað hypotesuna, at tað eisini í Føroyum ber til at spæla/syngja tónleik/sangir, sum stendur mát við tað allarbesta, sum kemur fram, og sum okkum ikki nýtist at dáma, bara tí at tað eru føroyingar sum syngja/spæla.

Í viðmerkingunum til hesa fløguna stendur, at Xperiment syngur mest gamlar føroyskar sangir. Tá tey siga gamlar, so brúka tey helst internettíð, tí so frægt sum eg dugi at meta um, so eru teir flestu sangirnir á hesi fløguni rættiliga nýggir. Men lat tað fara, tí tað avgerandi er, at á hesi fløguni eru sangir, sum vit kenna, men sum her fáa nýtt lív, so at tað, sum vanliga er jabb og endurtøka, knappliga verður til viðkomandi tónleik, sum røkkur langt upp um tað gerandisliga ella mainstream.
Tað hevur eydnast hesum kórinum at syngja 10 góðar gamlar sangir, sum vit kenna teir flestu, so tú lurtar bergtikin, samstundis sum sangirnar tala til tín á ein nýggjan hátt. Tú undrast og spyrt, hví vórðu hesir sangir ikki sungnir á henda hátt av fyrstan tíð?

Á fløguni eru sangir í einum blandi, sum fevnir um tað stuttliga og veitslukenda, tað álvarsama og syrgiliga, tað verðsliga og andaliga, men sum her verður til eina heild, sum minnir um lívið sjálvt.
Hvussu ofta havi eg ikki hoyrt sangin Farvæl Maria eftir Hans Inge Fagervik og hugsað, at hetta var bara ein av tíggjutúsund banalum poppsangum? Men her verður sangurin til ein gravar- ella sorgarsálm, um tær hendingar í lívinum, sum ikki rigga, um tað, sum fór út av vegnum, sum tá vit minnast onkran sum eitt nú hana, sum er farin, men sum tann summardag, kom rennandi ímóti mær so glað. Og tá kanst tú ikki gera annað enn tára! Her eru sangir hjá Frændum, Martin Joensen, fótbóltssangurin hjá Hera Nolsøe um tá Føroyar góvu Eysturríki ein  vals, ella brot úr Fuglakvæðnum, tá tjaldrið tók at láta hart, tað hoyrdist yvir sjógv, tá fleyg hvørt í sína ætt, halan upp í rógv. Eitt gamalt, men enn aktuelt kvæði.
Og so endar fløgan við sálminum Leið milda ljós, sum Jákup Dahl týddi.

Sigrid Sivertsen hevur arrangerað allar sangirnar, og líka frá byrjan til enda byggir hon sangirnar upp við kórsangi, kórundirspæli/sangi til solosang, knappum og flottum kórvignettum, so flott, at eg kom at hugsa um The Mamas & The Papas ella Karl Jenkins. Eg haldi ikki at tey, ið sungu, nakrantíð mistu tónan, hóast tað onkuntíð var nær at markinum. Tað var spenningurin, og framførslan var alla tíðina intens, hóast hon onkuntíð gekk seint, og hon misti ongantíð flogið. Og á Summarfestivalinum í ár kundu summargestir eisini ásanna, at eitt nú Í Gøtu ein dag, sum er á fløguni, enn er festivalaktuellur.

Eg lurtaði alla hesa fløguna á tamb, og eg fekk eina kenslu av, at hesir 40 sangararnir ordiliga fingu roynt teirra sangevni. Tey góvu sítt íkast, og vit standa nú við eini útgávu, sum í hvussu er eg púra vist fari at lurta eftir minst einaferð aftrat. Ótrúðligt sum føroyskur tónleikur vinnur fram. Vit hava flaggskip sum Teit og Eivør og Týr og so øll hini, sum eg ikki ordiliga havi fingið hald á.

Og nú hava vit so  Xperiment. Tutl gevur út.

Kapping er ikki altíð góð

sorv_konsert2

Eg eri beint nú afturkomin frá konsert í Gamla skúla í Sørvági, har teir báðir trubadurarnir Hanus G. Johansen og Jógvan Andrias Joensen sungu og spældu.
Teir hittust báðir á vísulinjuni á norðurlendska háskúlanum í Kungälv í 1987, og síðan hava teir spælt nógv saman.

Á konsertini í dag sungu teir ein hóp av góðum og viðkomandi sangum og vísum. Har var alt um t.d. kærleika, um lívið og gátuna um lívið, yrkingar hjá Poul F., Hans Andrias Djurhuus um Anniku í Dímun, og sangir, sum Jógvan Andrias hevði gjørt. Onkuntíð fór konsertin yvir í tað heimspekiliga, sum í sanginum hja Jógvan Andrias Í streymi við niðurlagnum “Tankarnir liva, tí eg eri her”, sungin a cappella. Kanska ein tilsiping til Cogito, ergo sum, sum kendi franski heimsspekingurin René Descartes hevur havt á munni.
Hanus sang eisini eina av yrkingunum eftir arabiska skaldið Omar Khayyam, eitt sonevnt Rubaiyat, sum Rikard Long hevur týtt til føroyskt.
Og bæði Hanus og Jógvan vistu at siga frá søgum um sangirnar, hvat teir snúðu seg um, og hvussu teir vórðu til, og onkra pussiga hending í tí sambandi eisini.

sorv_konsert1
Hetta var hugnalig konsert, men bara spell at so fá komu, tí har var sanniliga okkurt at taka heim við aftur, og so spara vit eisini streymin til sjónvarpið ta løtuna.
Onkur segði mær, at SÍ spældi avgerandi dyst júst hesa løtuna, og tá dystur er, er sjálvandi ringt at kappast.

Men vónandi verður undirtøkan betri til komandi konsertir í Gamla skúla, tí so nógv hendir nú ikki í Sørvági.

sorv_konsert3