Uppilagstur bókavørður

Ein dagur sum hesin, tá ið tú leggur frá tær tað, sum hevur verið títt nærum eitt og alt í skjótt 50 ár, er sjálvandi sermerktur fyri meg og tey, sum standa mær næst. Í dag byrjar eitt nýtt lívsskeið; tú skalt sleppa nøkrum og byrja eina nýggja tilveru sum uppilagstur bókavørður. Eg sigi byrja. Er tað ikki heldur talan um ein enda? Tað fer so tíðin at vísa.

Havi upplivað katalog3allar broytingarnar
Eg fari her beint nú áðrenn loyst verður at loyva mær at gera støðuna upp.
Líka síðan eg fyrst í 1970’unum byrjaði at lesa til bókavørð, havi eg verið bitin av bókasøvnum og at handfara vitan og vitanarkeldur. Eg byrjaði at arbeiða sum bókavørður í 1978, og hóast eg havi verið burturfrá nakrar ferðir, havi eg arbeitt á Býarbókasavninum í Havn og á Landsbókasavninum í samfull 25 ár í bókasavnsyrkinum. Á Býarbókasavninum var eg eitt skifti barnabókavørður.

Eg eri so gamal í garði, at eg havi upplivað allar tær broytingar, sum ikki minst bókasavnsyrkinum hevur verið fyri. Tað byrjaðihjá mær í eini tíð, tá skrivimaskinan og telefonin vóru høvuðsamboð. Seinni fingu vit fax til samskifti og bíleggingar, og so hildu vit, at nú kundi tøknin ikki mennast stórt meira. Alt sum bókasøvnini áttu varð tá flokkað og skrásett á kortum, sum stóðu í smølum skuffum í bókstava- ella nummarrað.
Tann bókavørður, sum skuldi klára seg, mátti tráðlesa bókina Kilder til litteratursøgning hjá Erland Munch-Petersen, tí so visti tú, hvar man kundi finna bøkur, tíðarrit ella greinir, sum spurt varð eftir. Og Gud náði tann bókavørð, sum ikki kendi Håndbøgernes hvor står det hjá Axel Andersen. Tí har fekst vegleiðing í, hvussu og hvar tú kundi finna upplýsingar um bæði líkt og ólíkt.

katalog1

Seinni fingu vit atgongd til bókalistarnar hjá fleiri av teimum stóru bókasøvnunum uttanlands á sonevndum microfiche. Hetta vóru plastkort við teldugjørdum mikroteksti, sum skuldi lesast í stórum microfichelesarum, skrumbul, sum vóru til støddar sum eitt køliskáp. Men hetta bøtti munandi um møguleikarnar at læna bøkur frá bókasøvnum uttanlands, tað, sum vit rópa fjarlán ella ILL (Interlibrary loan), og sum hevur so stóran týdning hjá einum lítlum landi, sum liggur so fjarskotið.

Tá internetið kom inn á bókasøvnini
Tann mest spennandi tíðin, eg havi arbeitt sum bókavørður, vóru árini á Landsbókasavninum frá 1994 til 1999. Hesi árini fingu vit teldurnar og internetið, og tað broytti sum kunnugt alt.
Eg var um hetta mundið saman við Kartna Ravnsfjall, bókavørði á Býarbókasavninum, á ráðstevnu í Finlandi um, hvussu bókasøvnini fóru at brúka internetið í sínum kunningarvirksemi. Og har hoyrdi eg á fyrsta sinni um eitt, tey róptu HTML, HyperText Markup Language, sum verður brúkt at forrita heimasíður við, og tað sá eg beinanvegin, at skuldi tú ikki glatast, so var bara eitt at gera, og tað var at læra seg HTML beinanvegin og út í æsir. Eg var eisini við til at gera um ikki tað fyrstu, so eina tað fyrstu føroysku heimasíðuna onkuntíð í seinnu helvt av 1990’unum. So eitt sindur av pioneri hevur man verið. Og eg var ikki lítið errin, tá ið eg í 1996 fekk eina grein um internetið í Føroyum við í kenda online-tíðaritið Ariadne.
Og nú eg eri farin at reypa, kann eg nevna, at eg stílaði fyri, tá ið vit í 1995 fingu føroyskt ISBN, hetta bókatalið, sum verður brúkt av bókasøvnum og í bókasølu um allan heim. Eg vitjaði í hesum sambandi týska tjóðbókasavnið í Berlin, sum hevði umsitingina av ISBN um hendi, so tá var man mitt í verðini. Beint eftir aldarskiftið var eg við í norðurlendskum samstarvi at fáa atgongd til altjóða vísindaligar leitigrunnar og tíðarrit á netinum, tað, sum seinni varð til E-feingi.

Bókasavnsyrkið ikki er eitt kall
Eitt annað, sum hendi hesi árini, var tá ið vit ásannaðu, at bókasavnsyrkið ikki er eitt kall, men ein professjón. Kundin, ikki lánarin ella lesarin, men kundin hevði krav uppá at fáa tænastugóðsku. Eg las bókina Service management eftir svian Richard Normann, og tað var næstan sum at síggja ljósið, tá eg lærdi um hugtøk sum back office og front office, og at er óskil í back office, so verður ikki minni óskil í front office, har bókavørðurin og kundin hittast. Hesin fundurin millum bókavørðin og kundan er avgerandi løtan, sannleikans løta, tá bókavørðurin skal vísa, at hann ella hon eru verd sín hatt. Miseydnast avgerandi løtan, og kundin fær ta uppliving, at hann ella hon ikki hevur við professionell fólk at gera, og at tænastan, ið veitt verður, ikki stendur mát, tá er skjótt deyðin í durunum.
Eg var skelkaður av hesi vitan og valdi beinanvegin at fáa mær hægri útbúgving.
Í tvey ár sat eg aftur á skúlabeinki á bókasavnsskúla, og í 2004 fekk eg ein so fjákutan tittul sum cand.scient.bibl.
Men glaður var eg, tí nú var eg eisini professionellur.

Eitt, sum eg lærdi tá, var, at skalt tú skilja, hvussu ein stovnur ella arbeiðspláss virkar í løtuni, so er neyðugt at hyggja eftir søguni hjá stovninum ella arbeiðsplássinum.
Óvist hví, so hava bókasøvn ongantíð vunnið sær status sum veruligur mentanarberi í Føroyum. Bókasøvn hava ongantíð verið raðfest serliga høgt her hjá okkum. Lesa vit frásagnir um bókasavnsviðurskifti í Føroyum, so er talan um eina langa harmasøgu, har allir landsbókavørðirnir hava gramt seg um, at teir hava havt ov lítíð tilfeingi, at teir hava kunnað røkt sínar lógarásettu skyldur. Ella sum ein landsbókavørður tók til, at starvið sum landsbókavørður mundi helst vera einasta starv, har tú fekst løn fyri at bróta lógina.

Ein stórætlað bókasavnslóg, sum varð vrakað
Bókasavnslógin í 1988 var stórætlað, men skjótt kom fram, at landið helt seg ikki hava ráð at fremja so stóra ætlan, og tá kreppan kom fyrst í 1990’unum, varð henda ætlan tægað sundur, so hon næstan varð verri enn onki. Og eg tori at siga, at har standa vit enn.
Tá kreppan leikaði harðast á, minnist eg, at ein Finn Norman Christensen einaferð, í 1995 haldi eg tað var, kom at vitja á Landsbókasavninum. Eg gjørdi meg til at greiða honum frá, hvussu týðandi tænastur Landsbókasavnið og bókasøvnini høvdu at veita, men hann hevði skund, og tað lýsti av honum, at bókasøvn vóru ikki tað, sum hann helt fór at bjarga landinum. Tað var helst fyrstu ferð, at eg gjørdist varugur við, at bókasøvnini eru ikki tað, sum liggur fremst í huganum hjá embætisfólkum. Og tað haldi eg meg mangan hava sannað síðan.

So var friður nøkur ár, men ein dýrdarmorgun einaferð beint eftir aldarskiftið brast bumban. Fólk frá Mentamálaráðnum, (hetta við ráðum var vist nakað, sum Finn Norman Christensen kom við), komu á Landsbókasvnið at greiða starvsfólkunum frá, at nú fóru vit skjótt at verða løgd saman við hinum almennu søvnunum. Almennu útreiðslurnar skuldu tálmast, og onkur heiðin hundur við ringum effektiviseringsherðindum fekk tað hugskotið, at alt, sum eitur okkurt við savn, helst er eitt og tað sama. Og hví skulu vit hava fleiri av tí sama?
Eins og karismatisku rørslurnar róptu Kristus er svarið, so róptu embætisfólkini: samanleggingar eru svarið.
Í undangongulandinum Noregi høvdu tey skipað øll søvnini undir ein hatt, ABM, sum hesin hattur varð róptur: arkiv, bibliotek og museum. Og vit vildu sjálvandi tað sama. Í 2010 ásannaðu tey í Noregi, at bókasøvnini hildu tað vera í so trongt í hesum hattinum, og tey vóru tí hálað upp úr aftur og rikin fyri seg sjálvan.
Okkara ætlanir at leggja saman hildu tó fram og vóru kanska meiri radikalar enn í øðrum londum. Her hjá okkum skuldu søvnini skipast sum ein stovnur, og her skuldu koma sparingar og synergieffektir. Eg skal ikki gera meira burturúr hesum, tí hetta er ikki mítt borð longur, men eg fari fyri egna rokning og uttan at vilja ganga nøkrum ov nær at loyva mær at pástanda, at bókasavnsvirksemi er so serligt, at tað kann ikki rekast sum annað enn bókasavnsvirksemi, við ella uttan samanlegging. Mentan er sum ein ælabogi, og bókasøvnini eru ein av litunum.

Heili 37 arbeiðsøki og so LEAN
Tað var eitt sindur av tilvild, at eg í 2011 varð settur sum deildarleiðari á Landsbókasavninum, sum nú var ein deild í Søvnum Landsins. Eg hevði tá líkasum valt bókasavnsarbeiðið frá, og ætlaði mær aðrar yrkisligar vegir. Men eg søkti og fekk starvið.

Eg havi enn handritið til tann fyrsta starvsfólkafundin, eg hevði við tykkum eftir at hava tikið við. Har nevni eg ikki færri enn 37 arbeiðsøki, sum eg helt, leiðarin mátti halda skil á. Eg nevndi m.a. eisini raðfestingar, at lýsa høvuðsmál og orða eina visjón fyri deildina, akkurát sum tað stendur í teimum nógvu vegleiðandi bókunum um leiðslu. Tað tyktist so einfalt, men sum tað stendur í sanginum hjá Hans Andriasi: eitt er at stýra pennaskafti, lukkan annað er, í sjóroki og kavaódn at stýra millum sker. Eg vil kortini ikki siga, at tað hevur verið sjórok og kavaódn á Landsbókasavninum, men at stýra her hevur ikki verið bara sum at siga tað. Eg minnist eisini, at eg longu 18. februar 2011, tá eg hevði verið nakrar vikur í starvi, kunngjørdi fyri starvsfólkunum, at nú fóru vit skjótt at brúka nútímans leiðsluháttin LEAN á Landsbókasavninum. Eg helt meg tá síggja, at starvsfólkini vóru ivasom, og eg skilti hálvkvødna vísu og legði tí LEAN til viks, tíðin var ikki búgvin, og tað einasta LEAN, vit síðan hava havt á Landsbókasavninum, er játtanin.

Tað gongur ikki altíð sum prestur prædikar, verður sagt. Og soleiðis man vera í øllum lutum, eisini her á Landsbókasavninum. Nú kann tað tykjast, sum eg bara síggi svart og ongan glotta hómi. So er ikki. Eg haldi, at vit øll, hvør í sinum lagi, hava gjørt tað, sum kundin kann vænta av okkum. Alt er ikki komið upp á pláss, minni enn so, men eg havi hug at nevna okkurt, sum hevur glett í hvussu er meg. Vit hava havt fleiri spennandi framsýningar og hald, talgildingin av føroysku bløðunum hevur hepnast stak væl, og eg kenni meg sannførdan um, at førleikamenningin av bókavørðunum, sum hevur verið, fer at geva avkast í longdini.

Mikrofilmarnir eru nú allir talgildir og á netinum: tidarrit.fo

Mikrofilmarnir eru nú allir talgildir og á netinum: tidarrit.fo

Gera alt tað føroyska livandi og fáa tað meira í umferð
Landsbókasavnið skal sjálvandi varðveita alt, sum verður givið út í Føroyum, antin tað so er á prenti ella á netinum. Tað er so eyðsæð. Men uppaftur størri týdning hevur miðlingin av serliga føroykum bókmentum, og tað er her, at Landsbókasavnið kann vera við til at skapa veruliga virðisøking. Landsbókasavnið er okkara tjóðbókasavn, og tjóðbókaskráin skal ikki bara vera skráseting, men hon skal gera tað møguligt at miðla alt tað føroyska, gera tað livandi og fáa tað meira í umferð, tað verið seg nýtt ella gamalt. Eftir mínum tykki átti Landsbókasavnið eisini langt síðan at havt fingið uppgávuna at vera føroyskt vísindabókasavn, og at tað ikki enn er hent, er helst tað, sum harmar meg allarmest, nú eg leggi frá mær.

So løgið tað ljóðar, so síggi eg ljóst upp á framtíðina. Tit, sum eru eftir í bókasavnsyrkinum, eiga at hava góðar vónir um eina spennandi komandi tíð.
Eg veit at fleiri bókavørðir hava lisið bókina Viden i spil, sum nøkur donsk bókasavnsfólk góvu út í 2012. Vitan er á breddanum, og at arbeiða við vitan og fáa hana fram á pall er tykkara fremsta uppgáva. Vitan flytur seg ikki sjálv, hóast tað kann tykjast so í hesum døgum, men fær bara virði, um hon verður viðgjørd og handfarin.

Eg fari at enda her við at takka tykkum øllum her á Landsbókasavninum fyri hesi hálvsættu árini, eg havi verið her, og ynskja tykkum alt tað besta í komandi tíðum.

Erhard Jacobsen
Fráfarandi leiðari á Landsbókasavninum

Røða hildin á fráfaringarsamkomu á Landsbókasavninum mánadagin, 4. juli 2016.

No comments yet

Svara

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Broyt )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Broyt )

Connecting to %s

%d bloggers like this: