Archive for oktober, 2013|Monthly archive page

Tað er systeminum, tað er galið við

kafe_nyTað er heilt óluksáligt, sum vit tosa nógv um okkum sjálvi, og kortini veit ongin, hvat tað er, vit í veruleikanum tosa um. Soleiðis sum tað eisini kom fram í t.d. kaffiprátinum í GMF í morgun.
Grundin er, at vit hava avskeplaði systemisk viðurskifti í landinum, og tað er ikki nakað, sum okkum dámar at hugsa ov nógv um, tí tað pínir.

Vit tosa alla tíðina um einstøk konkret viðurskifti, tað sum nú einaferð er á dagsskrá, og sum øll tosa um, men gloyma ofta ótilvitað ella oftari tilvitað, at tingini hanga saman.
Tú kanst ikki gera júst sum tú vilt og vænta “alt annað líka”, tí systemið svarar aftur, ikki við orðum, men við gerðum, avgerðum og hendingum. Tað er hetta vit ikki skilja, tí vit halda t.d., at tað eru tey, sum flyta, sum eru trupulleikin, tá ið vit tosa um fólkaflyting.
Tí er ikki alt, tá samanum kemur, ok?

Og er Føroyar ikki eitt paradís á jørð? Jú, í okkara avmarkaða optikki. Men tá vit ikki vilja skilja systemið, tosa vit uttan íhald um symptomini, og tey hvørva ikki, so vit kunnu blíva við at tosa. Og tað er tað, sum vit gera, vit tosa og tosa.
Og vit skilja ikki hví ikki ‘onkur’ ger nakað við trupulleikarnar. Hvør onkur?
Í síðsta enda (og endin er nær, sær tað út til) er tað ikki ein spurningur um vilja ella um manglandi vilja.

Vit kunnu analysera, finnast at og rósa so galið vit vilja, tí tá samanum kemur er tað vald (harðfryst vald), sum er avgerandi. Tí hava vit naggatødn.
Ongin dugir at seta orð á valdið – jú, leypa á løgmann, tað duga vit. Men forget it. Tað eru bara miðlarnir, sum kunnu liva væl av tí, og løgmaður kann ósmæðin hækka sína løn við 2-300 túsund um árið, samstundis sum øll geyla.
Men tá vit hoyrdu upphæddina, mistu vit málið, sum skilligt er. Onkur skal eisini gjalda, og ikki ein kleyv kann gera nakað við hetta, tí hetta er júst tað, sum verandi system er gearað til. Bestemt ikki til at geva pedagogum (sum nú royna at appellera til politiska valdið eftir vælvild) nakað sum helst eyka. Og politiska skipanin er heldur ikki gearað til at hjálpa ella tryggja eisini teimum, sum ikki hava ráð, so at tey kunnu sleppa at venja fótbólt ella ganga í tí mótanum, sum øll nú einaferð halda er tann einasti rætti.

Og tí standa eisini so nógv spyrjandi og skilja ikki, hví tingini ikki broytast til tað betra, tá ið nú øll siga, at tað skal so lítið til.
Hvussu ber tað til, at vit altíð missa alt á stokkinum?
Tað er tí at vit hugsa ikki systemiskt, og vit hava heldur ongantíð lært tað.

Góð hugskot eru góð. Eitt nú at stovna kaféir um alt landið. Eg vænti bara ikki, at tað hjálpir stórvegis. Vit fáa í ringasta føri bróstsviða, um vit drekka ov nógv kaffi.

Tað týdningarmesta er jú at rigga, og tað gera vit flest øll – og enn meira, um vit góvust við hesum ósjarmerandi grenjinum, sum onga leið førir okkum.
Sum tað stendur í sanginum: GÓÐA TÚ MÁST VITA AT TAÐ ER TÆR GALIÐ ER VIÐ, TÍ BARA TÚ RIGGAR SO FÆRT TÚ HELST FRIÐ.

kafe4

Teir leingi livi

bussurNú seinnapartin, eg spákaði mær heim frá arbeiði, sá eg okkurt, ið minti um eitt pappírsark, liggja og rekast á vegnum millum øll tey niðurdottnu følnaðu bløðini, sum geva einum eina so hugtunga kenslu av memento mori.
Eg tók hetta arkið upp í hondina og sá, at har stóð okkurt skrivað á. Tað  minti um ein minnislista at hava við til handils, men tá eg las listan, sá eg, at hetta helst var ein yrking,

Nú haldi eg meg ikki vera ein teirra, ið hava skil fyri skaldskapi, men so frægt eg dugi at meta, so kundi krutluta handskriftin bent á, at henda yrkingin var skrivað av einum av okkara mentafólkum, – tað kundi sjálvandi eisini vera ein lækni, men neyvan nakar av okkara nærlagdu fólkavaldu.

Eg stóð beint við eitt ruskílat og ætlaði at tveita pappírið burtur, – hugsaði, at neyvan mundi hetta ríslið vera vert at goyma, tá tað knappliga kom mær til hugs, at kanska hevði okkurt skald mist henda lepan í nógva vindinum og gekk nú og harmaðist og kundi ikki gleða seg til eitt gott vikuskifti. Tí havi eg gjørt av at almannakunngera yrkingina, um hon nú kann kallast ein yrking. Líka veit eg.

So kann eigarmaðurin í øllum førum krevja at fáa hana aftur, og hann ella hon kunnu vera púra vís í, at eg krevji onga finningarløn.

Yrkingin ljóðar soleiðis:

Glíðibreytin

Siti og hugsi um ráðharrabil
Bara andin er mobilur
Frøist øll! Óhefta nevndin hevði bilskil
tí sjóstúkan riggar ikki longur.
Skomm var ikki skapt í Detroit
bara gyklið og glæman,
sum kann fjala minnið um farnar og komandi tíðir.
Men nú verður tað!
Ohoy, ohoy haldið av.
Her kemur Helle í sínum
beint aftan á Lars í sínum
bæði á kvøldtúri
í fríum bilbúri.
Gott at ongin ráðharri er í Føroyum.
Tí so noyddust vit gomlu,
ið eftir eru,
sum hava onga peru,
at skaffa fæ til fríar ráðharrabilar.
Og tí er ikki vandi fyri,
at tey her fara at koyra Baldur yvir.