Archive for mai, 2013|Monthly archive page

Rakel rakti rætt

Rakel Helmsdal fekk sagt nøkur sannleikans orð um tørvandi áhugan fyri føroyskari mentan í mentanarsendingini In Mente nú seinnapartin. Hetta er eisini eitt undarligt mál, sum tað kann tykjast tungt at fáa greiðu á, og mær kunnugt hevur ongin enn granskað í júst hesum løgnu viðurskiftum.
Men helst liggur grundin til lítla áhugan fyri mentan, kanska serliga list, djúpt í okkara samfelagsmenning og -umstøðum annars. Hetta hevur formað serligu føroysku fólkasálina, og úr hesi sál kemur meginparturin av okkara politikarum.

bingo5

Skriftmál fingu vit sum kunnugt ikki fyrr enn í 1854, so vit hava enn nógv eftir at innheinta. Annars var tað danskt, og tað er tað fyri stóran part enn.

Tað er kortini ikki so, at vit ikki duga at taka við nýggjum, tí tað duga vit avbera væl, og eisini at kombinera hetta við undanmodernaðan livihátt sum t.d. kristindóm, og tá føroyska ídnaðarsamfelagið tók seg upp um aldarskiftið millum 19. og 20. øld fingu vit ikki upplýsingafeløg, bókasøvn ella lesibólkar, men kappingarítrótt (so fekk eg tað sagt), sum síðan hevur ment seg til ein valdsmiklan stovn, sum nú setir okkum á heimskortið.
Mær kemur fyri, at vit eru heimsborgarar og heimføðingar alt í senn. Og serfrøði dámar okkum lítið.

bingo

Mentan hava vit
Heilt onga mentan hava vit nú ikki havt. Vit hava havt bløð til húsbrúk, Varðan, Følv og Gluggan. Og útvarpið støkkur enn inn á gólvið hjá fólki, og Facebook og portalarnir halda okkum dagførd við einum jøvnum kunningarstreymi, so at vit ikki missa kósina og kunnu gleðast og ilskast hvørt um annað. Livitíðin hjá kunningini er eisini stutt, einar 5-6 minuttir, so nógv er at halda eyga við og nógv fer uttan iva aftur við borðinum. Men hví grenja? Fólk syngja í kóri, keypa sær campingvognar og ross, og heilt onki verður heldur ikki skapt á mentanarpallinum.

Tað sum er galið er, at okkara myndugleikar duga ikki at stuðla mentan, fyri ikki um at tala mentanarstovnar, sum flest allir liggja í andaleypi. Tjóðpallurin, sum er vorðin ímynd av einum mentanarpolitiskum bluffi, er bert eitt.

bingo2Hví upplýsing?
Okkara samfelag er ovurríkt, so okkum nýtist ikki upplýsing, og hví upplýsing, tá Kristus er svarið?
Og upplivingarnar fáa vit í ríkiligt mát á leikvøllum, í samkomuhúsum, sølumiðstøðum, í Danlandi o.s.fr. Onki er sum stadionmentan.
So vilja vit (mentafólkini) broyting (til tað betra), so hjálpa ikki rationell argument, men heldur okkurt slag av intensivari terapi, sum skal finna sær oyru handan tjúkka andaliga bjálving. Og so er landið tíverri eisini so lítið, at tað er ringt at fáa mannað eitt líkinda mentað almenni. Lættari er at manna eitt hondbóltslið, so at vit kunnu fylgja við hvønn veg tað gongur, øsa okkum upp, markera okkara sjálvskenslu, og annars skimast eftir nær tað gongur so illa, at venjarin skjótt verður koyrdur.

Missurin er stórur
Nú eg nevndi gransking, so hevur Eyðun Andreassen annars skrivað um fólksliga almennið, sum trívist og mistrívist alt eftir sum vindurin blæsir, og hugurin fløðir og fjarðar. Og hann lýsir væl, hvat vit hava at gera gott við. (Folkelig Offentlighed, 1992).
Men at nýhugsan og andalig kúvending skal til, tað kann tað ikki vera nakar ivi um. Sum støðan er nú, so missa vit ikki bara samfelagsvirði (tað er próvfast), vit missa fólk, vit missa umdømi, og vit missa virðing.
Og nú missa vit kanska eisini rottuhundin.

bingo3