Archive for apríl, 2013|Monthly archive page

Dansistevnan 2013

 

Heðin Mortensen, borgarstjóri setti stevnuna

Heðin Mortensen, borgarstjóri setti stevnuna

Dansistevnan 2013 er farin aftur um bak.
Dansistevnan er afturvendandi tiltak, sum feløgini, sum dansa fólkadansir kring landið, skipa fyri upp á skift. Í ár var tað Dansifrøi í Havn, sum skipaði fyri.
Stevnan var hildin í Norðurlandahúsinum, leygardagin 27. apríl.

dm1

dm2

Vanligt hevur verið at lokalfeløgini fyrireika seg og hava dansiframsýningar á dansistevnunum, men hesaferð var stevnan í staðin skipað sum ein røð av dansiverkstovum, har dansarar kundu fara til frálæru í alskyns dansum, – fólkadansum, skotskum kontradansum, standarddansum og modernaðum so sum Salsa, Rock’n Roll, Cha Cha Cha og Linedansi.
Eisini var ein verkstova við føroyskum dansispølum.

Sharon og Kristian fyrireika seg til næsta tíman

Sharon og Kristian fyrireika seg til næsta tíman

Sum altíð var eisini henda dansistevnan væl fyriskipað, og nógv fólk vóru á stevnu, sum endaði við veitslu um kvøldið. Tað var greitt, at fyrireikingarbólkurin hevði kýtt seg.

Heðin Mortensen, borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, Árni Svartafoss, limur í fyrireikingarbólkinum, og Petur Petersen, formaður í Dansifrøi

Heðin Mortensen, borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, Árni Svartafoss, limur í fyrireikingarbólkinum, og Petur Petersen, formaður í Dansifrøi

Eg og Sigrun luttøku sum Vágafólk, og vit fóru til frálæru í ymsum dansum: sakta valsi, raðdansi (The Dhoon), Rock’n Roll, Foxtrot og Quickstep. Og tað var bara heilt stuttligt og læruríkt. Lærararnir eru altíð væl upplagdir og duga at fáa dansifrálæruna at ganga, hóast løtan at læra er stutt.

Eg kom henda dagin at hugsa um, at vit her vesturi í Vágum áttu at tikið fólkadansin upp aftur. Hví ikki hava eitt dansikvøld einaferð um mánaðin við dansum, sum øll kenna, og so kanska eitt sindur av frálæru til tey nýggju, sum vónandi fara at koma í stórum tali. Høli hava vit tøk. 
Tað er ikki bara stuttligt at koma saman at dansa, tað fær eisini meira lív í í lokaløkinum, sum man treingja til.

skra

Trýstið á myndina at gera hana størri

 

Vilji til sjálvbjargni

Flaggdagshald í Vágum 2013.
Sørvágs skúli og Miðvágs-Sandavágs skúli skipaðu fyri.

Gott fundarfólk

Um alt landið halda vit í dag flaggdagin, 25. apríl. Hetta var dagurin, tá ið tað í 1940 varð álagt føroyskum skipum at flagga við føroyska flagginum, og eisini at flaggið skuldi verða málað á skipssíðurnar, har tað umframt skuldi verða skrivað við stórum týðiligum bókstavum Føroyar ella Faroes. Fáur um nakar málaði tað danska Færøerne á skipssíðuna, hóast tað eisini var loyvt.
1940 og tey komandi árini vóru sum kunnugt krígstíðir, og bretar høvdu hetta sama árið, 12. apríl, hersett Føroyar, og hetta var bara nakrar fáar dagar eftir, at Danmark, 9. apríl, varð hersett av týska hervaldinum. Spurningurin var tí, um Føroyar framvegis vóru undir donskum valdi.

Í tingingunum um flaggmálið, nú Danmark og Føroyar í roynd og veru vóru í hvør sínum parti, vóru tað bretar, sum høvdu avgerðarrættin. Amtmaðurin vildi halda fast við, at Føroyar bara fyribils vóru loystar frá Danmark, og at bretar fóru at lata dønum Føroyar aftur, tá ið kríggið einaferð var av, soleiðis sum bretski flotamálaráðharrin, hin seinni so kendi Churchill, eisini hevði lovað. flagg2
Amtmaðurin helt tí onga grund vera at broyta mannagongdir, og hann helt, at rættast var at halda fast við, at føroysk skip framvegis skuldu flagga við Dannebrog. Men hesum mótmæltu bæði feløg, politikarar og almenningurin, har vóru bæði mótmælisfundir og skrúðgongur, og bretar vóru tí vissaðir um, at føroyingar heldur vildu, at skipini skuldu sigla undir tí hvíta og reyða og bláa krossmerkinum, sum Niels Juel Arge tekur til í bókini um flaggsøguna.

Avgerðin varð tikin, og amtmaðurin var ímóti sínum vilja noyddur at ganga undir kravboðini og kunngera nýggju ásetingarnar, og seint á kvøldi tann 25. apríl 1940 gav bretska stjórnin í bretska útvarpinum BBC boð um, at føroysk skip skuldu sigla undir føroyska flagginum.
Hetta hoyrdist í Føroyum, og avgerðin varð stórliga fagnað. Men heilt vandaleys var hon nú ikki.
Týskland hevði í stríðnum við Bretland sett sær fyri at avbyrgja allan vøruflutning til Bretlands sjóvegis. Hesar vørur kundi Bretland ikki vera fyriuttan, skuldi tað hóra undan. Tað hevur verið nevnt, at Føroyar við at sigla fisk á bretska marknaðin krígsárini áttu sín lut í, at Týskland umsíðir tapti í krígnum. Kann vera, at siglingin eisini gav gott fíggjarligt avkast, men missurin Føroyar høvdu á havinum í hesi vandasigling var so stórur, at hann kann javnsetast við missin, sum tey londini, ið vóru beinleiðis uppi í krígnum, høvdu. Her hóskar seg gamla orðatakið, at neyðugt er at sigla, men ikki at liva.

Merkið viðurkent
Nógv tulkaðu hesa hendingina, at tað varð álagt føroyskum skipum at flagga við føroyskum flaggi, sum at føroyska flaggið nú umsíðir var viðurkent sum tjóðarmerki okkara. Flaggið sjálvt er tó væl eldri, tí í 1919 hevði føroyski studenturin Jens Olivur Lisberg úr Fámjin saman við øðrum gjørt eitt flagg, hetta, sum framvegis verður brúkt. Eftir hvat læknin Pauli Dahl, sum tilevnaði flaggið saman við Jens Olivur, visti at siga í samrøðu í útvarpinum, so skal Jens Olivur hava sagt, at “skulu føroyingar einaferð koma so langt, at teir allir vilja draga eina línu og rógva í sama báti, má báturin hava eitt merki.”
Hetta flaggið, sum fyrst í farnu øld fekk sítt snið í Keypmannahavn, fekk undirtøku frá fyrsta degi, kanska serliga tí at tað kundi vera við til at savna tjóðskaparrørsluna, har tey annars ikki altíð sótu so væl um sátt, og tað gjørdist eisini eitt vápn ella áhaldsi í tjóðskaparstríðnum sum var, – eitt skjaldarmerki, sum ímyndaði frælsi, sjálvræði og sjálvbjargni. Hugtøk, sum ivaleyst nógvir føroyingar kundu taka undir við, helst fleiri enn tey víðgongdu tjóðarskaparsinnaðu, sum annars bara toldu óblandaðan løg.
Tey, sum kenna eitt sindur til føroyska søgu, vita, at vit í síni tíð eisini høvdu flaggstríð, flagggølur og flaggorrustur, har bragdlig atgerðarfólk ímóti donskum vilja royndu at troðka Dannebrog av heiðursplássinum og seta føroyska merkið har í staðin, og tað spældi sjáldan væl av.
Hetta vóru tíðir, tá ið fólk enn bardust fyri sínum hugsjónum, eitt nú á Ólavsøku 1930, 900 ára dagin eftir at Ólavur kongur fall í bardaga á Stiklastøðum. Dannebrog veittraði so vakurt á Tinghúsvøllinum, og tá tað ikki var pláss fyri tveimum fløggum á stongini, treiskaðist onkur harðlyntur og hongdi Merkið út av einum loftsvindeyga í Tinghúsinum, sum eitt føroyskt íkast at heiðra falna kongin. Tá var tað at amtmaðurin, sum var mitt í rokanum, gjørdist so óður, at hann rópti: “Tag den klud bort”.
Hetta var áðrenn nakar visti um, at tað var okkurt, sum kallaðist politiskt korrekt orðalag.

Miðskeiðis í miðøld bardust teir kristnu norðbúgvarnir móti heidnum hundum, sum lýst í kvæðunum, hesir hundarnir, sum máttu hopa undan, tí teir dyrkaðu ein trægud, sum, sambært teimum, ið fóru við sigrinum, var fúnaður og ormetin. 1.000 ár seinni stríddust føringar fyri tjóðaskaparligum frælsi, og brúktu flaggið, har teir vistu, at mótstøðan var mest hveppin, og lukkutíð vunnu vit væl fram á leið. At tað gekk, sum tað gekk, var nú ikki bara okkum sjálvum fyri at takka. Nei, skomm at siga frá, men okkurt kundi bent á, at tað skuldi ein heilur heimsbardagi til, fyri at vit kundu fáa okkara egna flagg. Nú eru vit so heppin at hava Krígssavnið her í oynni, og har ber til at fáa at vita nógv áhugavert frá krígnum.

Flaggið
Í flaggsanginum Sjá, tú blánar hjá Hans Andriasi Djurhuus verða kenslurnar, ið verða vaktar av flagginum, lýstar so væl. Skaldið kennir seg orna gjøgnum mønu og merg, tá hann hyggur at merkinum, og hann vónar at, har ið hini merkini veittra, skal eisini okkara veittra.
Nú er ikki óvanligt, at skaldini taka rívan til, men í dag man neyvan nakar ylur brenna okkum í barmi, tá ið vit síggja Merkið vundið á stong. Flaggið verður nú brúkt við hátíðarhald og merkisdagar. Onkuntíð spyrja vit, hvørjum flaggað verður fyri, tí hvør gongur og minnist almennu flaggdagarnar. Føroysk skip sigla tó framvegis undir føroyskum flaggi, um tey ikki hava valt at flagga út, og tá Føroyar spæla landsdystir verður altíð dúgliga veittrað við flagginum – sum oftast í einum øgiligum tjóðskaparrúsi, sum tíbetur tykist renna skjótt av aftur. Og flagglitirnir verða júst í hesum døgum brúktir í eini strikukotu í lýsingaherferð, sum skal eggja okkum at keypa føroyskt. Tí tað skal gera okkum øll so heit um hjartað. flagg1
Og tað eru enn tey, sum við longsli síggja fram til tann dag, tá ið føroyska flaggið veittrar millum fløggini hjá øllum hinum heimsins londum framman fyri ST-høvuðsborgini í New York. Onnur meira hóvlig halda hetta vera fjákalótir, tí hvat formáa vit, pinkulandið, okkum saman við teimum stóru?

Nú kunnu meiningarnar um farnar tíðir vera so ymiskar, men líta vit okkum í kring og gera støðuna upp, so er ongin ivi um, at Føroyar hava klárað seg væl, og at vit nú teljast millum heimsins ríkastu og mest framkomnu lond. Eg vóni ikki, at eg gangi nøkrum ov nær, tá ið eg sigi, at vit kunnu takka okkara vilja til sjálvbjargni fyri, at so er, men ikki minni týðandi hevur tað verið, at vit hava verið viðfarin sum húsfólk í norðurlendska húsinum. Vit kunnu av sonnum siga, at vit so dyggiliga hava eftirlíkað báðum stevnumiðjunum hjá Føroyingafelagnum, sum varð stovnað í 1889: at fáa Føroya mál til æru, og at fáa føroyingar til at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu verða sjálvbjargnir.

Føroyar í heimssamfelagnum
Um enn vit ikki eru sjálvstøðug tjóð, so gera vit okkum kortini galdandi í útlondum bæði politiskt, vinnuliga og mentanarliga, og tá noyðast vit, antin vit vilja tað ella ei, at gerast viðspælarar í framkomna heimssamfelagnum. Eitt nú hava vit sett í gildi altjóða samtyktir um mannarættindi, um avtøku av øllum kynsmismuni móti kvinnum, um barnarættindi og nú seinast um rættindi teirra brekaðu. Aðrir bólkar og minnilutabólkar banka nú eisini á dyrnar hjá okkum og biðja um at fáa tryggjað og staðfest síni borgarligu rættindi. Summi øtast um gongdina og hava hug at steðga á og spyrja, hvar markið gongur. Men ongin átti at vita betri enn vit, at stríð verður altíð um rættindi, og vit eiga tí at vera tey fyrstu at viðurkenna, at onnur, tað verið seg tjóðir, ættbólkar ella minnilutabólkar, hava líka góðan rætt at vinna sær síni væl grundgivnu rættindi, sum vit á sinni hildu okkum hava at berjast fyri viðurkenningini av okkara merki.

Tí tað ber væl til at definera tjóðskap ella egnan samleika avmarkandi. Tá kann tjóðskapur ella samleikin gerast til eina sjálvsfatan, sum sigur, at vit eru nakað serligt, og at eitt nú Føroya fólk hevur serligar dygdir, sum onnur ikki hava. Jú, víst hava vit serligar dygdir, men halda vit, ella royna vit at billa øðrum inn, at alt her hjá okkum er lýtaleyst og at vit ikki hava trupulleikar, so eru vit meira bláoygd, enn vit kunnu loyva okkum at vera. Slíkar glæstrimyndir eru góðar at brúka, tá ið vit selja ferðafólkaFøroyar, men so heldur ikki til meira.
Tað er gott at vilja tað góða, men vandin er, at vit tá ofta gerast sporsmøl og hanga okkum í smáputl, í staðin fyri at gáa eftir veruligu vandunum.

Vit liva í einum heilt øðrvísi heimi, enn vit gjørdu bara fyri fáum árum síðan. Vit mugu bara ásanna, at alheimsgeringin er veruleiki, og at vit ikki longur sleppa at avbyrgja okkum. Vit verða fyrr ella seinni noydd at taka allan pakkan, tí tíðin er farin frá, tá tað almenna ella onkur annar myndugleiki skal gera av, hvat vit mugu hoyra, lesa ella síggja, ella hvønn vaksnan vaksin fólk velja at balla seg saman við undir dýnuni. Tað mugu tey hereftir sjálvi finna útav. Formaningum sleppa vit kortini ikki undan, tí nú hevur sum kunnugt ein røð av nýggjum pávum sett seg sjálvan á liðið, sum skal fortelja okkum, hvat vit eiga ella helst ikki eiga at eta, at vit mugu røra okkum meira, at vit ikki mugu gloyma at klemma hvønn annan, ella á hvønn hátt vit nú best lokka børnini frá teldunum.

Alt kann takast upp og vendast í almennu miðlunum ella sonevndu sosialu miðlunum. Dúgliga túnatosið, sum fyrr var undir húsavegginum, er nú flutt inn í Góðan Morgun Føroyar, og alt fleiri av okkum luttaka í virtuella gøtubardaganum í Facebook, har allar hugsandi privatar hendingar verða hongdar út á snór, og har tú millum mangt annað kanst lesa, tá hjún ynskja hvørjum øðrum góða nátt, ella tá tey, sum halda seg kunna ávirka støðuna, geva sitandi samgongu og flatskattinum av grovfílini.  
Í grundini er hetta tekin um, at vit verða ikki samansjóðað á sama hátt sum áður. Tey gomlu bygdarløgini, sum vóru sum smáir alheimar, eru so smátt um at vera ein farin tíð. Tað nyttar lítið, at Sørvings syngja so vakurt, at teir vilja vera bygdarfrell. Nei, nú liva vit í einum samfelagi, sum summi kalla vitanarsamfelag, onnur tosa um tænastusamfelag ella upplivingarsamfelag. Eg sá ein herfyri kalla okkara nýtímans samfelag eitt projektsamfelag. Og tað er nakað um hetta, tí nú er tað vorðið so, at fært tú ikki realiserað títt lívsprojekt í Sørvági (Miðvági, Sandavági) ella í Føroyum, ja, so tekur tú pjøkan og flytur til Danmarkar ella onkra aðra staðnis, har tey hava so nógv meira at fara til og so nógv at uppliva.
Flaggið bindur so ongan.

Fólkaflyting og fólkavøkstur
Vit gerast færri fyri hvønn dag, sum gongur, og miðalaldurin hjá Føroya fólki fer uppeftir við rúkandi ferð. Vit spyrja, hví hesi ungu rýma. Fuglurin rýmir av rókini, tá ongin føði er. Men hava vit tað ikki gott, her í Føroyum? Her manglar ikki føði, men kanska er tað andaliga føðin, sum gongur undan. Hvør veit?
Nøkur her heima eiga gott nokk ikki til breyð á borðið, og tá er tað gott, at felagsskapurin Í menniskjum góður tokki roynir at rætta teimum eina hjálpandi hond um jóltíðir. Løgmaður sigur, at hetta er frálíkt, tí so sleppa føringar í hvussu er eina ferð um árið at vísa, hvussu gávumildir teir eru.

Nú verður tað ikki við gávumildni frá hampafólki, at vit loysa trupulleikan við fólkafráflytingini, sum er okkara størsta vandamál, tí okkara lítla land tolir ikki, at vit gerast færri.
Í Heildarætlanini Fólkaflyting og fólkavøkstur, sum hevur til endamáls at vísa á átøk, sum kunnu vera við til at gera Føroyar til eitt meira lokkandi stað at búseta seg, er listi við ikki færri enn 37 átøkum, sum komandi fimm árini fara at kosta góðar 700 mió. kr.
Sum starvsmaður í einum av okkara almennu mentanarstovnum var tað ikki sørt hugstoytt at varnast, at tey, sum hava gjørt heildarætlanina, nærum als ikki halda, at almennu mentunarstovnarnir kunnu vera við til at fáa fólk at støðast i landinum. Tað halda tey so í hvussu er í øllum okkara grannalondum. Í Heildarætlanini verður upplýst, at av teimum, sum hava sent inn uppskot til átøk, vóru tað nøkur, sum vístu á, at tey fegin vildu hava, at bókasavnstænastur verða raðfestar hægri. Tað er ein sannroynd, at fólkabókasøvnini í Føroyum eru lítið ment.flagg3

Í 2012 brúktu land og kommunur góðar 13 mió. kr til fólkabókasøvn. Skuldu vit brúkt tað sama, sum okkara grannalond, so skuldu vit brúkt tað dupulta. Henda vánastøðan er ikki nýliga íkomin, men tað hevur altíð undrað meg, at okkara kommunalpolitikarar sum heild aftra seg við at nerta ordiliga við bókasavnsmálið. Tí her er møguleiki at vinna meira fyri minni. Og so kann eg leggja aftrat, at júst her í Vágum verður eina minst sett av til fólkabókasøvn samanborið við restina av landinum.

Vit eru ófør at gera okkum galdandi í útlondum, men nú haldi eg, at tíðin er komin, at vit fara at gera okkum galdandi eisini her heima hjá okkum sjálvum. Og eg fari sjálvandi at mæla til, at vit byrja við tí, sum stendur mær nær, nevniliga mentanarøkinum.

Eg fari her at enda við nøkrum fyndarorðum hjá amerikanska forsetanum Roosevelt, sum hann segði, tá ið harðast leikaði á í USA í 1920’árunum, tá kreppan hótti við at leggja alt í oyði. Hann segði tá við sínar landsmenn: í løtuni hava vit onki at óttast, uttan óttan sjálvan.

Góðan flaggdag.