Archive for februar, 2013|Monthly archive page

Føroyar í myndum

Tú kanst siga nógv um Havnina, men har eru mangan áhugaverdar listaframsýningar. Góðar framsýningar eru ein partur av okkara mentaskapan, og so upplýsa tær ofta um ymist, sum vit ikki vistu av var til. Tað er ofta lættari at fara á framsýningar, enn tað t.d. er at lesa bøkur um eitt evni, tí á framsýningini er borðreitt fyri tær, so tú kanst fáa tær tað, sum tær lystir ella dámar. Og tú upplivir saman við øðrum.

Jan Andersson, leiðari á Steinprenti

Jan Andersson, leiðari á Steinprenti

Steinprent á Skálatrøð er eitt av teimum støðunum í Havn, sum ger nógv burtur úr at hava framsýningar, og tað er næstan hvørja ferð, tá ið tú støkkur inn á gólvið har, at tú fært eina uppliving, og kanska okkurt verk ella onkran minnislut at hava við tær heim við.

 

Í gjár var eg á framsýning við fotomyndum eftir Ásmundi Poulsen (1931-2007). Hetta vóru alt svart-hvítar fotomyndir, sum hann hevði tikið í 1950-, 1960- og 1970-árunum, og sjálvur framkallað. Ásmundur Poulsen var av Eiði, men búði í Havn, og hann var sjálvlærdur fotografur. Hann tók nógvar myndir til ymisk høvi, hann gav út postkort, og hann gav saman við Hans Thomsen, sum skrivaði myndatekstirnar, í 1970-1980’árunum eisini út myndabøkurnar Føroyar í myndum.

Hesar fotomyndirnar hjá Ásmundi Poulsen, sum nú verða sýndar fram, eru dømi um, at eitt fotolistarligt rák, sum hevði sína bestu tíð beint eftir 2. verðaldarbardaga – áðrenn myndaódnina, vit nú eru mitt í – eisini rakti við hjá okkum her í Føroyum. Hetta vóru árini, tá ið fotojournalisman blómaði, og tey stóru í hesum yrki vístu, hvat røtt fotolist var. Fotomyndablaðið LIFE Magazine var eisini at fáa í Føroyum, og haðani kundu tey, sum vildu nakað við fotografering, fáa íblástur til myndaevni, kompositión, hvussu myndirnar kundu ella áttu at skerast, og hvussu tú brúkti ljósið. Tey, sum arbeiddu í yrkinum, høvdu harumframt uttan iva eisini høvi at lesa fakbløð og fáa íblástur haðani.

Tað er kanska tí, at tú heldur, at hesar myndirnar, sum nú verða sýndar fram í Steinprenti, hava onkran skyldskap við hesi nevndu gullárini í fotolistini. Myndirnar hjá eitt nu Cartier-Bresson, Robert Capa, Bill Brandt og Margaret Bourke-White renna fram fyri teg, men kortini er ikki talan um herming, tí hesar myndirnar hjá Ásmundi Poulsen eru føroyskar.

Tey hoyggja í Bø

Tey hoyggja í Bø

Tað er altíð nakað sermerkt við svørt-hvítum fotomyndum. Kanska okkurt nostalgiskt, men myndirnar hava eisini okkurt egið við sær. Hesar myndirnar á framsýningini eru av landslagi og fólki, vanligum fólki og av teimum kendu, sum tá vóru kend ella hildu seg vera nakað í Havn. Myndirnar av kongavitjanum eru nú nakað heilt fyri seg, og tær tríggjar donsku prinsessurnar fara ikki frá mær aftur, tí tær minnist eg frá mínum barnaárum, tá tær vitjaðu her í Sørvági.

John Dam

John Dam

Hóast nógvar myndir eru av arbeiði ella fólkum, so eru hetta ikki sjangru- ella fólkalívsmyndir, men myndir, sum tala sjálvar, ja, tað knýtir seg ein meira ella minni eyðsýnd frásøgn ella eitt narrativ til tær. Tað er ikki líkamikið, hvørjum myndin er tikin av, og hvussu hon er tikin. Tað liggur ein tanki aftanfyri, hóast myndirnar onkuntíð bera brá av skundmynd, snapshot, og tað er júst tað aftanfyri, sum er áhugavert. Og so tað fototekniska sjálvandi, sum eg tíverri ikki havi nóg gott skil á. At Ásmundur Poulsen hevur dugað við mótljósi, tað haldi eg fleiri dømi eru um á framsýningini, men hann er kortini fjølbroyttur og roynir ymsar hættir at taka myndir.

Frimod Joensen og Fraser Eysturoy skoða eina mynd hjá Frimod

Frimod Joensen og Fraser Eysturoy skoða eina mynd hjá Frimod

Kinna Poulsen

Kinna Poulsen

Nú kann ein kanska spyrja, hvat tað er, sum fotografurin vil við sínum myndum. Nógv vilja uttan iva vísa sítt kynstur, og harvið kanska gerast rík ella kend. Onnur vísa á vakurleikan í lívinum, og royna at fáa okkum at geva hesum ans, ella á ræðuleikarnar, so at vit kanska vakna og tala at. Fotomyndir hava sanniliga eisini verið og verða framvegis misbrúktar í politiskari propaganda ella í lýsingum. Kanska er misbrúk ikki rætta orðið, tí eisini í propaganda og lýsingum ber til at varðveita reinlyndið.
Eg veit sjálvandi ikki, hvat Ásmundur Poulsen hugsaði ella ætlaði við sínum myndum, men tað er kanska heldur ikki so avgerandi. Myndirnar eru stillførar, vakrar, uttan at vera sentimentalar.

Hendan framsýningin við fotomyndum hjá Ásmundi Poulsen, sum dóttirin Kinna Poulsen hevur skipað fyri, er á mangan hátt sermerkt. Her hava vit høvi at síggja føroyska fotolist, sum nógv neyvan vistu um var til, og vit sleppa at líta aftur í tíð og at hugsa, at, ja, soleiðis kundi ella mundi tað eisini vera.

Til framsýningina er gjørt eitt katalog við øllum myndunum á framsýningini, sum forlagið í Støplum við John Dalsgarð gevur út.

Bygdamenn hjá Ásmundi Poulsen komnir á framsýning

Bygdamenn hjá Ásmundi Poulsen komnir á framsýning

Vit, tey óvaskaðu

feminEg las bloggin Verjurøða listabartrogsins hjá Kinnu Poulsen, sum varð almannakunngjørdur í dag, við undran. Kinna heldur tað vera neyðugt at koma Tóroddi Poulsen til hjálpar, tí hann hevur verið fyri so nógvum ágangi í seinastuni.

Millum teirra, sum skulu hava gingið Tóroddi ov nær, er eisini systir mín Marna, sum skrivaði eitt (politiskt ókorrekt) bloggbrot um handanina av mentanarvirðislønunum herfyri.   Hon undraðist á, at tey, sum opið hava mótmælt almenna mentanarpolitikkinum, fegin taka ímóti heiðurslønum frá sama almenna.

Kinna skrivar eitt sindur fløkt og ógreitt um politiska korrektheit og ókorrektheit, men fyri mær sær út til, at tað er ikki líkamikið, hvør kann loyva sær at vera politiskt ókorrektur. Marna, systir mín, kann tað so ikki, skilji eg. Og hon hevur av sonnum fingið aftursvar.   Lat meg undirstrika, at Marna ger í sínum bloggi ikki, sum Kinna sigur, gjøldur burtur úr føroysku listafólkunum og serliga ikki Tóroddi Poulsen, tí  hann dittar sær at taka í móti mentanarvirðislønini. Marna gjørdi bara vart við nøkur sera viðkomandi viðurskifti í hesum sambandi.
Støðan var júst tann sama, um tað so var onkur annar, sum tók ímóti virðislønini enn Tóroddur, sum annars ikki smæðist fyri at finnast at og gera gjøldur.   Marna eins og vit onnur hevur sín fulla rætt at vera hørm um støðuna, eisini mentanarligu støðuna í Føroyum, sum setir lágmet. Marna og vit onnur halda tað vera fínt, at listafólk mótmæla, men hví ikki taka stigið fult út?

Kinna skrivar, at “tá so listafólkavirðislønir vóru latnar listafólkum frá tí almenna, úrslitaði hetta í eini andsøgn, tá handanin jú samstundis er eitt “alment tiltak”, men hetta almenna tiltakið var at geva listafólkum heiðurslønir, tvs. at listafólkini vóru har fyri at verða heiðraði, og ikki at undirhalda fyri tað almenna.” Eg veit ikki, hvat eg skal halda um hetta, men meg minnir hetta mest um eina burturforkláring.   Kinna skrivar eisini, at hon “gjørdist satt at siga rættiliga hørm av blogginum hjá Marnu Jacobsen vegna øll listafólkini, sum hava skrivað seg á boykottlistan, at Marna Jacobsen heilt órímiliga krevur av teimum, at tey skulu gera sum Sartre á sinni og siga nei takk til virðislønir.” Hví er hetta eitt órímiligsartret krav? Tey siga í hvussu er nei takk til aðrar lønir, og er hetta ikki eitt mál, sum tann einstaki sjálvur í síðsta enda má taka støðu til?

Kinna endurgevur ymist úr blogginum hjá Marnu, men ikki eitt orð úr aftursvarunum hjá Tóroddi. Hví man tað vera?   Síðan skrivar hon, at “eg havi allarstørstu virðing fyri feminismuni og fyri teimum siðbrótandi djørvu kvinnum, sum brutu okkum slóð, men okkurt er burtur úr vón og viti galið, um Tóroddur Poulsen skal berast saman við ein religiónsforstýraðan og kvinnuóttandi homofob sum Sjúrð Højgaard, soleiðis sum eg síggi tað verða gjørt á facebook í løtuni. Tað er ov langt úti og tænir ongum.”

Eg fari at spyrja Kinnu, um hon hevur lisið tað, sum Tóroddur hevur skrivað um systir mína? Og um henda skriving tænir nøkrum, og um so er hvørjum?

Heldur hon, at hetta er skrivingarlag, sum vit nú eiga at fara at brúka um hvønn annan?

At kalla hetta hjá Tóroddi, sum tíbetur ikki øll hava lisið, so deiliga politiskt ókorrekta skriving, er eftir mínum tykki at hálova happing, og eg droymi ikki um at halda, at Kinna tekur undir við slíkum. Grov happing, tað er tað, sum henda skrivingin hjá Tóroddi er, og her hjálpir onki uttanumtos.   ‘

Feministar, á ja, er tað ikki okkurt snerput, sovorðnar sexforskrektar strammar madammur?
Nei, feminisma er aðrastaðnis ein viðurkend vísindagrein og vird politisk rørsla, sum m.a. kann vera við til at fáa enda á mismuni og kúgan.
Eg havi í hvussu er varnast, at Tóroddur hevur ilt av hesum “feministisku snurpufisunum”, sum hann kallar tær, men serliga ilt hevur hann av, at systir mín hevur skrivað ein avgjørt viðkomandi (harvið havi eg ikki sagt góðan) blogg; so ilt, at hann heldur, at happingin má fáa eitt ekstra skump. Og tá er systir mín sambært Tóroddi Poulsen ikki bara ein “snurpufisa”, men ein “óvaskað snurpufisa”.

Ikki hissini heiður at fáa frá einum, sum fyri kortum fekk Mentanarvirðisløn Landsins 2012.