Fakfelagssamstarv

Tað er ikki ofta, vit gera okkum stórvegis tankar um, hvørjar uppgávurnar hjá fakfeløgunum eru. Fakfeløgini eru bara har, og teirra uppgáva er at tryggja limunum hampuliga løn og arbeiðskor. Sum oftast verða mál avgreidd við samráðingum við arbeiðsgevarar, men onkuntíð er sum kunnugt brúk fyri at fara meira harðliga til verka. Søguliga sæð hava tað altíð verið bond millum fakfelagsrørsluna og politiskar flokkar og politisku skipanina, í hvussu er í okkara parti av heiminum. Fakfeløgini hava havt eitt orð at skula hava sagt, og vit vita, at teirra lutur í menningini av vælferðarsamfelagnum liggur ikki eftir.

Men tað eru eisini tey, sum hava at fakfeløgunum, og enntá tey, sum hata fakfeløgini sum sjálvan hin versta.
Tað verður eitt nú sagt, at fakfeløgini eru við til at skerja effektivitetin, sum verður tryggjaður við einum fríum marknaðarbúskapi. Ella at einstaklingagerðin ger fakfeløg óneyðug. Summi fýlast á, at sáttmálarnir hjá fakfeløgunum í roynd og veru eru úrvalssáttmálar, og at limaskapur í fakfeløgum tískil er tvungin. Nøkur halda, at flestu arbeiðsfólk eru ikki verd lønina, tey fáa, meðan onnur forhánisliga leggja eftir fakfelagsbossunum, sum mest av øllum ræðast at skula noyðast at fara aftur í sítt gamla arbeiði. Flest øll vita, at hetta eru pástandir, sum antin eru óviðkomandi ella als ikki halda.

Uppgávurnar hjá fakfeløgunum røkka víðari enn bara til samráðingar um prís á arbeiðsmegi. Tá tað verður sagt, at tað hevur týdning at verja sáttmálavunnin rættindi, so er tað eitt stríð, sum fevnir um alt líka frá tí einstaka liminum, sum er fyri órætti, og til limarættindi sum heild. Hetta eru tey formligu viðurskiftini.
Hinvegin, tá spurningurin snýr seg um lívskorini hjá okkum øllum, her eisini íroknað menningina av okkara yrki, tænastum og arbeiðsplássum, kanska serliga teimum almennu, tá koma vit inn á tað meiri óformliga ella politiska.
Ein afturvendandi spurningur er, hvar gongur markið millum fakfelagsvirksemi og politikk? Fakfelagslimir fáa sum øll onnur politiska ávirkan við síni atkvøðu til løgtings- og kommunuval, so hví skulu teir at kalla hava eina eyka atkvøðu við teirri ávirkan á politiskar avgerðir, sum fakfeløgini halda seg hava rætt til at hava?

Vit kenna hetta aftur allastaðnis frá, at politikarar helst vilja ráða sjálvir. Hvør skal siga, fakfeløg og onnur óviðkomandi eiga at hava so lítla ávirkan sum tilber. Hetta er vandamikil hugsan, og úrslitið kenna vit.

Tí er tað als ongin ivi um, at fakfeløg sum týðandi samfelagsstovnur eiga at hava politiska ávirkan, sum sjálvandi ikki nýtist at verða partapolitisk. Mátin, fakfeløgini fáa ávirkan, er í stóran mun treytaður av siðvenju og teirri aktuellu politisku støðuni. Nú fíggjarkreppa er, ger almenni arbeiðsgevarin seg út til stríð við argumentum frá serfrøðingum og brúkar sjálvandi sín autoritet. Hjá honum ræður tað um at fáa fakfeløgini at líkjast teimum, sum bara krevja, men ikki skilja álvaran í samfelagsstøðuni.

At fara at skipa sín egna flokk, sum tankar hava verið um, ein fakfelagsflokk, er neyvan rætti hátturin at svara slíkum aftur, men er heldur eitt tekin um ólag í politisku skipanini, ja um eina politiska skipan, sum antin er óbúgvin ella hástór. At fáa hetta aftur á beint kann onkuntíð verða ein neyðug bráðfeingis uppgáva.

Við ella uttan flokk, so eiga fakfeløgini at hava politiska ávirkan, men tað er tó av alstórum týdningi, at fakfeløgini duga at skyna á, at tá tey fáast við politikk, so er tað sum trýstbólkur og ikki sum partnari. At gerast partur av politisku umsitingini eigur ongantíð at verða eitt mál. Vit hava sæð dømi um korporatismu í Føroyum, ofta undir heitinum, at vinnan eigur at verða hoyrd. Men hetta hevur í mongum føri bara verið brúkt sum skálkaskjól fyri at sleppa undan at taka neyðugar politiskar avgerðir fyri á tann hátt at kunna tæna ávísum seráhugamálum, og tað hevur sum kunnugt kostað samfelagnum dýrt.

Politisk ávirkan hjá fakfeløgunum eigur at byggja á vitan og førleikar, samstarv og virkisvilja, greið mál og mørk, ábyrgd og ikki minst professionalismu. Tað er treytin fyri, at fakfeløgini fara at taka bóltin aftur frá mótstøðuliðinum, og at tey kanska enntá fara at skora mál. Og tá kunnu vit eisini tosa um eina fakfelagsrørslu.

Klumma í Starvsblaðnum nr. 4, desember 2010.

No comments yet

Svara

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Broyt )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Broyt )

Connecting to %s

%d bloggers like this: