Sjálvandi snýr tað seg ikki bara um pengar

Eg má viðganga, at tað er ikki bara at fáa sær blogg. Skalt tú blogga, so skal tú eisini hava okkurt upp á hjarta og stundir at skriva okkurt, sum er vert at almannakunngera. Og helst skal tað vera okkurt, sum er atfinningarsamt.
Kanska útvarpið, sum nú setur nýggj mørk í atgerðarloysi, nú alt er endursendingar, tvs. okkurt tilvildarligt, sum er funnið í savninum. Nýgjørt er nærum onki, og harvið eftirlíkar útvarpið ikki kravinum um aktualitet og at halda lív í samfelagskjakinum. Har er tað, sum hava tey kastað alt frá sær. Ein hevur hug at spyrja, hvussu nógvar pengar hava tey brúk fyri? Og so lata tey fáa pengarnar! Men eg eri bangin fyri, at har hjálpa sjálvt ikki stórar peningaupphæddir.

Tað er ikki so nógv útvarpinum eg finnist at, men heldur hetta, at tað sær út til, at tað verður góðtikið (av okkara myndugleikum og øðrum við??), at okkara fremsti mentanarstovnur nærum skal vera ein skomm – fyri ikki at siga ein plága.
Men hvussu skal tað vera í einum landi, sum hevur eitt stýri, sum ikki sleppur frá, hóast tað vil. Tað minnir mest um hesi hjúnini, sum vilja skiljast, men sum noyðast at búgva saman, tí tey sleppa ikki av við húsini.

Sá annars um páskirnar filmin um Jóanes Nielsen Sporini vaksa úr orðum, sum Katrin Ottarsdóttir hevur leikstjórnað. Filmurin var áhugaverdur sum persónslýsing, tí Jóanes er serligur, tað skerst ikki burtur. Politiskt ein løgin anakronisma, nærum eitt fornminnissavn, men meiningarnar eru har framvegis, ikki kromaðar ella poleraðar, men einfaldar proletariskar: øðrumegin tey úldu ríku, og hinumegin tey ektaðu, falsleysu og kúgaðu. Og hann kann hava rætt í nógvum, hann sigur, tí tað er nú einaferð ringt at seta seg í annara stað, um tey ikki líkjast tær sjálvum ella hava tað minst líka so gott sum tú.
Men um filmin sjálvan er at siga, at eg haldi hann var ov lítið fjølbroyttur. Leikmyndaliga haldi eg, hann var veikur; serliga brot, sum mest vóru ífylla, t.d. at ganga berføttur á vatninum (jú, eg skilji symbolikkin), at lesa upp yrkingar í einum helli (kom at hugsa um tann neyðars Bin Laden, og hvussu hann man hava tað í sínum helli), rundferð við skinklandi býbussi at peika eftir (ríkum) fólki og spekulantum o.s.fr. Eg haldi, at filmurin kundi komið meira víða, men kanska er hatta heimurin hjá Jóanes, sum sambært tí, eg fekk við, ikki hevur verið til døgurða á fínari matstovu fyrr enn nýliga. Tað var kanska í meira lagi av hesum, at “Við strondina stóð eg, tá ódnin brast á”.

Filmurin skal hava fingið fleiri stjørnur í útlendskum miðlum, so hann man ikki vera so galin kortini.

Umframt at vera ein persónslýsing, viðgjørdi filmurin eisini skaldskapin hjá Jóanesi, ja, skaldskap yvirhøvur. Spurningurin er altíð, hvat ger skaldskap til veruligan skaldskap? Tað tyktist sum Jóanes legði stóran dent á, at skaldskapur spretti úr tí, sum tú sjálvur hevði upplivað. Hetta var nærum ein treyt fyri, at skaldskapurin var autentiskur. Gorky varð tikin fram sum ein fyrimynd. Ivist í, um hann sjálvur hevði upplivað alt, hann skrivaði um. Tað kundi eins væl verið Hemingway, sum vildi vera við, at hann sjálvur hevði upplivað nógv av tí, sum hann skrivaði um. Orwell royndi eisini at lýsa støðuna hjá teimum forfjónaðu í síni skriving við at gera seg til eitt við hesi. Men hann skrivaði eisini ‘vanligar’ skaldsøgur, og tá ið hann skuldi lýsa einaveldið í Sovjet, valdi hann allegoriina. Í síðsta enda er spurningurin um skaldskap helst, um tað er væl skrivað, væl funnið uppá, og eisini um tað er viðkomandi, poetiskt, hevur flog og er væl skipað og ikki flosklar og lættisoppi, hóast lættisoppi eisini kann vera væl skrivaður viðhvørt.

Skaldskapurin hjá Jóanesi sjálvum fekk nú ikki nakra djúpa viðgerð í filminum. Jóanes las brot úr nøkrum yrkingum, og tað var uppliving í sjálvum sær. Men skuldi tú fáa nakað munagott burtur úr filminum hesum viðvíkjandi, so var neyðugt at tú kendi hansara skaldskap væl frammanundan.

Sjálvandi snýr tað seg ikki bara um pengar, men hugtakandi var tað at hoyra útleggingar Jóanesar um tær prioriteringar, sum okkara samfelag ger, tá ið tað sum onki letur milliónir til spekulantar, men tekur minni rívan til, tá ið tað snýr seg um at lova nøkrum túsund krónum ein stuttan túr út í mentanargarðin at spáka eina løtu at svala á sær. Jú, paradoks hava vit so mong, at tú yppir bara øksl.

Annars var eg so heppin herfyri at ogna mær savnið Christian Matras’ brevveksling med William Heinesen og Karsten Hoydal, sum Anne-Kari Skarðhamar hevur ritsjórnað. Forlagið Fróðskapur gav út í fjør. Havi lisið ein part í bókini um páskirnar. Savnið er eitt gott høvið at fáa breitt yvirlit yvir mentanarligu støðuna í Føroyum í fyrru helvt av farnu øld. Teir tókust eisini við spurningin um, nær talan er um rættan skaldskap, rætta list, og vit kundu kanska fyri egna rokning lagt aftrat rættiligt útvarp. Vónandi fái eg stundir at venda aftur til hetta í einum komandi bloggi.

No comments yet

Svara

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Broyt )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Broyt )

Connecting to %s

%d bloggers like this: