At liva lívið live

Tað er væl kent at stórar tøkniligar uppfinningar ella frambrot hava broytt heimin, okkara hátt at liva, virka og framleiða, okkara sosialu skipanir. At ein heimasíða við einum leititeigi og nøkrum litaðum bókstavum og einum navni, sum einki sigur, skal hava somu ávirkan, kann vera ilt at fata. Men at so er, eru tað summi, ið halda. Ein teirra, Jeff Jarvis, kendur ritstjóri á blogginum http://buzzmachine.com, hevur skrivað bók um hetta við heitinum What Would Google Do?

Í hesi bókini greiðir hann frá, hví Google hevur havt slíka framgongd, at tað í dag er at kalla einasta brúkta leitatólið til alt tilfarið á internetinum.

Henda framgongd kemur ikki av ongum, tí aftanfyri liggja greiðar stevnur og rák.

Jeff Jarvis leggur dent á, at Google er ikki ein portalur, men ein pallur ella netverk, har øll, stór og smá, kunnu koma til orðanna. Vanliga leititólið hjá Google goymir onki tilfar, men er ein raðfesting (indeks) av tilfari á netinum, sum onnur hava framleitt. Í Google hevur ongin framíhjárætt, tað eru heimasíðurnar, sum tey flestu velja at lata upp ella vísa til, sum koma ovast á leitilistan. So kunnu tey stóru virkini gjalda fyri at verða sædd, og tað er tað, sum Google livir av, men tey sleppa ikki (tað sigur í hvussu er grundreglan) at ávirka raðfylgjuna á leitilistanum.

Jeff Jarvis sigur, at vit sjálvandi ikki skulu gera júst tað sama, men spyr, hvat vit kunnu læra av Google.

Eitt tað fyrsta er, at Google letur fólk ella brúkaran sleppa framat, og gevur teimum ein møguleika ella rættari ein pall at finna og almannakunngera kunning (informatión), rit- og listaverk og vitan og eitt stað at savnast um áhugamál. Við Google er lætt at koma í samband við javnlíkar, og júst tí, at so nógv brúka Google, er eisini lætt at finna fólk við seráhugamálum ella fólk, sum hava verið úti fyri tí sama, sum tú, tað verið seg góðar ella minni góðar hendingar. Dømi eru um, at stór virki eru vaknað við kaldan dreym, tí at brúkarar hava skift orð á netinum og funnið út av, at tey eru ikki tey einastu, sum virkið hevur ‘snýtt’. Fólk hava tikið sær um reiggj, ella sum Jeff Jarvis málber seg: Mobs form in a flash, tey hava orðað mótmæli, og stórfyritøkur, ja heilar landastjórnir eru farnar at rista í brókunum. Tað er hetta valdið, sum netið gevur vanligum fólki, sum broytir sosialu dagsskránna.
Kanska er tað ikki fyrr enn nú, at vit fáa veruligt talu-, skrivi- og savningarfrælsi?

Eitt annað er, at nýggir marknaðir koma undan. Eitt ótal av vørum kunnu keypast, og bygdafrellið nýtist ikki longur at keypa í avmarkaða úrvalinum í handlinum yvirav, men kann fara til handils hvar tað skal vera. Hetta við nærum óavmarkaðum vøruúrvalið er tað, sum liggur í hugtakinum um langa halan, ‘the long tail’, tí nú eru hyllapláss, at búgva á fjarskotnum støðum ella avmarkaður kundaskari ongin forðing longur. Hesi viðurskifti eru væl lýst í bókini The Long Tail. Why the Future of Business Is Selling Less of More hjá Chris Anderson, sum kom út í 2006.

Mentan er ikki longur tað, sum alment góðkendir mentastovnar hava at bjóða, og hópframleiðsla (one fits all) er farin um tað besta. Eisini tíðin við Hollywood og stórfilmum er farin. Í løtuni eru tað gentan í grannahúsinum ella drongurin, sum rýmdi úr skúlanum, sum standa á heimspallunum. Reality-show eru farin av móta, tí nú er sjálvt lívið live, sum tikið verður til.

Tey fægstu hava brúk fyri millummonnum, men fara sjálvi eftir tí, tey vilja hava. Nýggi virkisfrymilin eitur ókeypis, og vitan og upplivingar verða skaptar í samstarvi og samskifti við samsint.

Síðan Google og aðrar líknandi tænastur eru komnar fram á netinum, mugu vit sanna, sum James Surowiecki í bókini The Wisdom of Crowds (2004), at fjøldin er ikki býtt longur.

Í Googleøldini er umráðandi at vera sæddur, at vera væl lýddur og at lata dygdarvøru ella –tænastu og bjóða besta prísin. Hetta er ein tíð, tá ið opinleiki er ein dygd, har vit ikki longur hava trot, men mugu læra at skapa og handfara yvirflóð av nærum øllum.

Lívið er alment, og tað sama er vinnuvirksemi. Jeff Jarvis orðar hetta soleiðis: “Living in public today is a matter of enlightened self-interest.” Tú tænir øðrum, og tænir á tann hátt tær sjálvum, tú verður lættari at finna og fært fleiri møguleikar.

Vit hava ikki longur tjóðar- ella virkisbúskap, men gávu- og egobúskap.

Jeff Jarvis roynir í bók síni at vísa á, at læran, sum framgongdin hjá Google ber boð um, kann brúkast um alt, tvs. bæði sosial, politisk, mentanarlig og vinnulig viðurskifti. Nýggja rákið rakar øll, ja, skulu vit trúgva honum, so eiga sjálvt flakavirkini at spyrja seg sjálvan: hvussu hevði Google gjørt?
Tað er eyðsæð, at skalt tú fáa fulla fyrimunin av nýggju møguleikunum á netinum, so er tað nærum ein treyt at tosa eitt av stóru málunum, helst enskt. Har gera vit 49.000 lítlan mun. Hetta talar kanska fyri, at vit eru í eini serstøðu, og at vit okkara vegna mugu hugsa øðrvísi enn Jeff Jarvis. 

Nú kunnu vit altíð siga, at hann, sum er eldhugaður fyri einum máli, ofta hevur hug at gera av. Tí eru ikki dømi um, at vit við hesum nýggja hugsunarháttinum stuðla amatørismu og hedonismu (njóting, sum fremsta mál í lívinum) og sosialari líkasælu?

Jeff Jarvis heldur tvørturímóti, at netið ger fólk meira sosial, ja, at tað kann gerast til eina endurmenning av gamla samanhaldinum, sum at kalla fór heilt fyri skeytið í 70- og 80-árunum. Og hvør sigur, at tað elitera, hástóra og afturlatna er vert at varðveita? Nú er tað hinvegin góður siður at samstarva. Jú, tað eru mangir múrar rapaðir í seinastuni.

Kann vera, at hugsanin at alt skal vera ókeypis ljóðar áhugaverd, men er tað nú vist, at alt kann ella skal fíggjast við lýsingum og sponsorpeningi? Kortini eru mong dømi á netinum um, at fólk gera stórarbeiði fyri onki, ella fyri aðra løn enn reiðan pening.

Nógv av tí, sum Jeff Jarvis førir fram sum nakað nýtt, eitt nú at seta kundan í miðdepilin, er gamal sannleiki. Munurin er bara, at í útleggingini hjá Jeff Jarvis er hetta at seta kundan í miðdepilin ikki eitt val (sølutaktikkur), men eitt víðfevnt krav, sum tað ikki kemst uttanum.

Kann vera, at Jeff Jarvis hevur eina ov avgjørda turkatrúgv, at vitan (kanska heldur kunning) loysir allar trupulleikar, at Palleba nú veruliga hevur tikið valdið. Bara tað ikki endar sum hjá Jeppe í seingini hjá baróninum.

Og helst man tað fara at ganga rúm tíð, áðrenn vit fara at downloada fiskafløk.

Tíðirnar eru broyttar, so langt kunnu vit geva Jeff Jarvis viðhald.

No comments yet

Svara

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Broyt )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Broyt )

Connecting to %s

%d bloggers like this: